Quảng Ngãi: Tái hiện Tết Ngã rạ, lan tỏa giá trị di sản đồng bào Co

Không gian tái hiện Tết Ngã rạ (Sa ní) tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Co xã Thanh Bồng

Lắng nghe “thanh âm nguồn cội” qua Tết Ngã rạ

Ngày hội Văn hóa dân tộc Co xã Thanh Bồng (Quảng Ngãi) được tổ chức với chủ đề “Thanh âm nguồn cội - Kết nối tương lai”. Trong chuỗi hoạt động của ngày hội, không gian tái hiện Tết Ngã rạ (Sa ní) trở thành điểm nhấn đặc biệt, thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách.

Khi lúa đã về kho, vỏ quế đã được thu hoạch, đất trời và con người cùng bước qua một mùa lao động, đồng bào Co lại hướng về thần linh, tổ tiên bằng nghi lễ Tết Ngã rạ.

Đây được xem là một trong những thời khắc quan trọng trong đời sống văn hóa, tâm linh của đồng bào Co. Nghi lễ là dịp để cộng đồng tạ ơn thần linh, đất trời đã ban cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi; đồng thời gửi gắm ước vọng về cuộc sống no ấm, hạnh phúc trong những mùa rẫy tiếp theo.

Với sự tham gia của già làng, người có uy tín, nhân dân bảy thôn và các lực lượng được phân công, việc tái hiện Tết Ngã rạ đã tạo nên một không gian văn hóa cộng đồng đậm đà bản sắc.

Không mang tính thi thố hay chấm điểm, hoạt động mở ra cơ hội để người dân cùng nhìn lại những giá trị truyền thống, để du khách trực tiếp quan sát, tìm hiểu, ghi hình và cảm nhận chiều sâu văn hóa của người Co.

Già làng thực hành các nghi thức trong không gian tái hiện Tết Ngã rạ

Tết Ngã rạ mang ý nghĩa như tổng kết sau một mùa lao động. Sau những tháng ngày vất vả trên nương rẫy, đây là dịp để mọi người cùng nghỉ ngơi, gặp gỡ, chia sẻ niềm vui và tạ ơn những đấng linh thiêng đã che chở cho làng.

Già Hồ Văn Sáng (76 tuổi, thôn Trà Hiệp) cho biết: “Tết Ngã rạ bắt nguồn từ nền nông nghiệp lúa rẫy của đồng bào Co. Trong đời sống truyền thống, chu kỳ sản xuất và những nghi lễ gắn với cây lúa tạo nên một vòng tuần hoàn văn hóa xuyên suốt năm”.

Mỗi lễ vật không đơn thuần là sản vật của núi rừng mà còn phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa con người với thiên nhiên, giữa đời sống lao động với thế giới tâm linh của đồng bào Co.

Tết Ngã rạ có thể được tổ chức theo từng gia đình, từng làng hoặc ở quy mô cộng đồng rộng lớn hơn. Khi cả làng cùng tham gia, trách nhiệm của mỗi gia đình được sẻ chia, niềm vui cũng được nhân lên. Đó là dịp để những người con của làng cùng quây quần, vun đắp tinh thần đoàn kết sau một năm lao động.

Những điệu múa truyền thống hòa cùng thanh âm núi rừng

Khi nghi lễ trở thành sợi dây kết nối cộng đồng

Già Hồ Văn Quang (62 tuổi) chia sẻ, sự tham gia của các già làng trong việc tái hiện nghi lễ có ý nghĩa quan trọng đối với việc truyền lại phong tục, nghi thức truyền thống cho thế hệ trẻ.

“Văn hóa chỉ thực sự được gìn giữ khi những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng, được kể lại bằng chính ký ức, sự hiểu biết và trải nghiệm của những người đã gắn bó với phong tục qua nhiều năm”, già Quang nói.

Những nghi thức được tái hiện giữa ngày hội trở thành những “bài học sống” về văn hóa. Người trẻ không chỉ nghe kể về Tết Ngã rạ mà còn được chứng kiến không gian nghi lễ, các lễ vật và cách cộng đồng cùng nhau thực hành phong tục của cha ông.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của chủ đề “Thanh âm nguồn cội - Kết nối tương lai”: từ những thanh âm của núi rừng, tiếng nói của già làng và những nghi lễ được truyền qua nhiều thế hệ, cộng đồng tìm thấy sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại và tương lai.

Không gian tái hiện nghi lễ thu hút sự quan tâm của đông đảo người dân và du khách

Ông Hồ Văn Trường, Phó Chủ tịch UBND xã Thanh Bồng, cho biết, thông qua nghi lễ Tết Ngã rạ, đồng bào Co thể hiện lòng biết ơn đối với thần linh, đất trời đã phù hộ cho mùa màng bội thu, cuộc sống no ấm.

“Việc tổ chức Ngày hội Văn hóa dân tộc Co xã Thanh Bồng lần thứ I cũng là dịp để giới thiệu rộng rãi hơn những giá trị di sản văn hóa của đồng bào Co đến nhân dân và du khách. Qua đó, những giá trị truyền thống được ôn lại, thực hành và tiếp tục trao truyền cho thế hệ con cháu, để bản sắc văn hóa không chỉ nằm trong ký ức mà tiếp tục đồng hành cùng đời sống hôm nay”, ông Trường nhấn mạnh.

Tết Ngã rạ của đồng bào Co được hình thành cùng quá trình phát triển lâu đời của cộng đồng, gắn bó mật thiết với đời sống tâm linh, phong tục và sinh hoạt cộng đồng. Nghi lễ không chỉ phản ánh quan niệm về mối quan hệ giữa con người với thần linh và thiên nhiên mà còn thể hiện tinh thần cộng đồng bền chặt, một giá trị quan trọng trong đời sống của đồng bào vùng cao.

Tết Ngã rạ của đồng bào dân tộc Co được Bộ VHTTDL công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào tháng 6.2025. Việc tái hiện nghi lễ tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Co xã Thanh Bồng lần thứ I góp phần tạo nên không gian văn hóa giàu bản sắc phục vụ nhân dân và du khách và lan tỏa những giá trị di sản.