Quảng Ninh đẩy mạnh đưa kiến thức di sản văn hóa vào trường học

Đa dạng hình thức trải nghiệm di sản trong học đường 

Quảng Ninh là vùng đất hội tụ nhiều giá trị đặc sắc về thiên nhiên, lịch sử và văn hóa. Từ vẻ đẹp kỳ vĩ của Vịnh Hạ Long, dấu tích lịch sử tại Khu di tích và danh thắng Yên Tử đến những lễ hội, làn điệu dân ca và phong tục truyền thống của các cộng đồng dân tộc, mỗi di sản đều chứa đựng những câu chuyện riêng về quá trình hình thành, phát triển của vùng đất địa đầu đông bắc Tổ quốc.

Để những giá trị ấy không chỉ nằm trong sách vở hay những không gian trưng bày, ngành Giáo dục Quảng Ninh đang chú trọng đưa di sản trở thành một phần gần gũi trong quá trình học tập và trưởng thành của học sinh.

Tại Trường THCS Lê Văn Tám (phường Hồng Gai), giáo dục văn hóa truyền thống, tìm hiểu về các di tích, danh thắng của địa phương được nhà trường triển khai thường xuyên thông qua nhiều hoạt động phong phú. Không chỉ giới hạn trong những bài học lý thuyết, nội dung giáo dục di sản được lồng ghép vào các môn học và hoạt động giáo dục, tạo cơ hội để học sinh chủ động khám phá, tìm hiểu về quê hương.

Trường THCS Lê Văn Tám tổ chức cho học sinh tham quan Khu di tích lịch sử nhà Trần (phường Đông Triều)

 Trong các buổi sinh hoạt dưới cờ, nhà trường tổ chức nhiều chủ điểm giáo dục tình yêu quê hương, đất nước, nâng cao ý thức trách nhiệm của học sinh đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Các cuộc thi vẽ tranh, thi làm hướng dẫn viên du lịch, sân khấu hóa kiến thức, đóng kịch, thuyết trình về địa danh lịch sử, văn hóa được tổ chức, giúp những câu chuyện về di sản trở nên sinh động, hấp dẫn hơn.

Đáng chú ý, học sinh còn được tham gia các lễ hội truyền thống và những chuyến tham quan, học tập thực tế tại Vịnh Hạ Long, Khu di tích và danh thắng Yên Tử, Khu di tích lịch sử nhà Trần, Bảo tàng Quảng Ninh... Qua đó, những kiến thức vốn được tiếp nhận qua trang sách có cơ hội được kiểm chứng bằng trải nghiệm trực tiếp.

Bên cạnh hoạt động của các nhà trường, tổ chức Đoàn, Đội trên địa bàn tỉnh cũng tích cực phối hợp giáo dục truyền thống cho thanh thiếu nhi. Tiêu biểu là chương trình “Trại hè ước mơ hồng” được tổ chức tại Khu di tích và danh thắng Yên Tử. Tại đây, học sinh được tìm hiểu về Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, về Phật hoàng Trần Nhân Tông và sự ra đời của Thiền phái Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt Nam. Các hoạt động trải nghiệm thiền, trò chơi dân gian cũng giúp các em tiếp cận di sản bằng những hình thức gần gũi, phù hợp với lứa tuổi.

Không chỉ dừng lại ở những hoạt động riêng lẻ, Quảng Ninh đang hướng tới xây dựng hệ thống tư liệu có tính khoa học, bài bản nhằm tạo nền tảng lâu dài cho việc giảng dạy di sản trong nhà trường.

 Thanh thiếu nhi cùng trải nghiệm các trò chơi dân gian tại Khu di tích và danh thắng Yên Tử trong khuôn khổ hoạt động của "Trại hè ước mơ hồng" do Thành Đoàn - Hội đồng Đội thành phố tổ chức

Chuẩn hóa bộ tư liệu 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia 

Một trong những bước đi đáng chú ý là việc xây dựng tài liệu Di sản văn hóa phi vật thể Quảng Ninh, tập hợp có hệ thống 19 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của tỉnh. Đây là lần đầu tiên các di sản này được tổng hợp trong một tài liệu chuyên biệt với nguồn tư liệu điền dã phong phú, góp phần lưu giữ, chuẩn hóa và lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của địa phương.

Danh mục 19 di sản phản ánh bức tranh văn hóa đa dạng của các cộng đồng dân tộc trên địa bàn tỉnh. Trong đó có các loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian như thực hành then của người Tày, Nùng, Thái; hát nhà tơ (hát cửa đình); hát soóng cọ của người Sán Chỉ, hát soọng cọ của người Sán Dìu. Nhiều lễ hội truyền thống cũng được ghi danh như lễ hội đền Cửa Ông, miếu Tiên Công, đình Trà Cổ, đình Quan Lạn, đình Đầm Hà, lễ hội Bạch Đằng và lễ hội Xuống đồng.

Bên cạnh đó là những tập quán, tín ngưỡng và tri thức dân gian gắn với đời sống cộng đồng như tục Kiêng gió của người Dao xã Đồng Văn, lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y, lễ mừng cơm mới của người Tày, nghệ thuật may và trang trí trang phục truyền thống của người Sán Chỉ,...

Theo ông Trịnh Đình Hải, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ninh, tài liệu được xây dựng dành cho sinh viên ngành Văn hóa của Trường Đại học Hạ Long, đồng thời hướng tới trở thành nguồn tư liệu gốc phục vụ nội dung Giáo dục địa phương từ lớp 1 đến lớp 12.

Đưa di sản vào trường học không chỉ là một giải pháp đổi mới giáo dục mà còn là cách trao truyền những giá trị văn hóa giữa các thế hệ. Từ những tiết học trên lớp đến các chuyến đi thực tế, từ tư liệu truyền thống đến không gian học tập số, Quảng Ninh đang từng bước tạo dựng môi trường giáo dục mà ở đó di sản không còn là những giá trị xa xôi, mà trở thành một phần sống động của đời sống học đường.