Quảng Trị: Trường mới mở lối học tập cho trẻ em vùng biên

Toàn cảnh trường liên cấp xã Thượng Trạch đang trong quá trình xây dựng (ảnh tư liệu)

Không gom trường bằng mọi giá

Ở Thượng Trạch, việc đến trường của một đứa trẻ là cả một hành trình nhiều vất vả, chứ không đơn thuần được đo bằng quãng đường từ nhà đến lớp. Các bản nằm rải rác giữa núi rừng, đường đi nhiều đoạn dốc, trơn trượt vào mùa mưa; có nơi phải đi bộ hàng giờ mới tới được điểm học.

Với trẻ 6-8 tuổi, chuyện đi học xa không chỉ là mệt nhọc mà còn kéo theo nhiều khó khăn như phải dậy sớm, thiếu người đưa đón. Những ngày đầu xa gia đình, các em dễ tủi thân; không ít em bỏ học giữa chừng.

Khi địa giới hành chính thay đổi, việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp không thể làm theo cách cơ học, nhập trường rồi dồn toàn bộ học sinh về một điểm, mà phải tính đến điều kiện đi lại, độ tuổi và khả năng thích nghi của từng nhóm học sinh.

Xã Thượng Trạch sau sáp nhập rộng hơn 1.095km², có 20 bản; đồng bào Bru-Vân Kiều và Chứt chiếm 95,6% dân số. Năm học 2025-2026, địa bàn có 28 điểm trường, trong đó 23 điểm lẻ và hơn 98% học sinh là người dân tộc thiểu số ở vùng đặc biệt khó khăn.

Cách lựa chọn ở Thượng Trạch là trước mắt vẫn giữ lớp học gần bản cho trẻ nhỏ. Học sinh lớp 1-3 tại nhiều điểm lẻ tiếp tục học gần gia đình, trong khi học sinh lớn hơn từng bước chuyển về trường chính. Riêng những gia đình muốn cho con nhỏ học tại trường chính vẫn có thể đăng ký, thay vì áp dụng một cách sắp xếp giống nhau cho mọi bản, mọi gia đình.

Khoảng chuyển tiếp ấy đặc biệt cần thiết với vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khi trẻ chưa đủ lớn để sống xa gia đình, lớp học vẫn ở gần nhà; đến độ tuổi thích hợp, các em mới chuyển sang môi trường tập trung. Phụ huynh cũng có thêm thời gian nhìn thấy điều kiện ăn, ở, học tập của con trước khi quyết định.

Bà con đồng bào A Rem ở bản Tân Trạch mong muốn việc sắp xếp trường lớp phải thuận lợi cho con trẻ. Các cháu nhỏ còn cần bố mẹ chăm sóc; khi lớn hơn, nếu được về trường mới học hành, ăn ở đầy đủ thì gia đình cũng yên tâm hơn...

Lãnh đạo tỉnh Quảng Trị yêu cầu đơn vị thi công hoàn thành đúng tiến độ để đưa ngôi trường vào hoạt động đầu năm học mới 2026 - 2027. (Ảnh tư liệu)

Cách làm này cũng tránh một áp lực thường gặp khi tổ chức lại mạng lưới giáo dục vùng cao: coi việc xóa điểm lẻ là mục tiêu cần hoàn thành càng sớm càng tốt. Ở Thượng Trạch, điểm trường lẻ trước mắt vẫn còn vai trò của nó, cho đến khi những điều kiện thay thế thực sự thuận lợi hơn cho học sinh.

Ngôi trường mới và một bước chuyển

Năm học mới 2026-2027, Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thượng Trạch sẽ đưa vào sử dụng. Ngôi trường mới không chỉ bổ sung một công trình giáo dục cho vùng biên.

Quan trọng hơn, đây sẽ là nơi tiếp nhận học sinh khi mạng lưới các trường phổ thông hiện nay được tổ chức lại, tạo điều kiện để tập trung giáo viên, cơ sở vật chất và các hoạt động giáo dục vốn khó triển khai đầy đủ ở những điểm trường nhỏ.

Trước đây, những lớp học ở các bản xa đã góp phần giữ trẻ ở lại với con chữ. Nhưng khi số học sinh tại một số điểm ít, việc tổ chức lớp ghép khó tránh khỏi; giáo viên phải phân tán, hoạt động tập thể, ngoại khóa cũng hạn chế. Khi một học sinh lớp lớn rời điểm bản về trường chính, điều các em nhận lại phải nhiều hơn một chỗ học mới.

Lãnh đạo xã Thượng Trạch trao quyết định thành lập Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thượng Trạch và quyết định bổ nhiệm hiệu trưởng, hiệu phó của nhà trường

Ở đó, học sinh có điều kiện sử dụng phòng học bộ môn, thư viện, thiết bị phục vụ học tập, sân chơi, khu luyện tập thể thao và tham gia đầy đủ hơn các hoạt động chung. Với những đứa trẻ từng học tại các điểm trường nhỏ, đây là cơ hội để khoảng cách về điều kiện giáo dục giữa bản xa và khu vực trung tâm dần được thu hẹp.

Với mô hình trường liên cấp nội trú ở xã Thượng Trạch, học sinh thay vì hằng ngày vượt quãng đường dài từ bản tới trường rồi trở về, có thể ăn, ở và sinh hoạt tại trường. Vì vậy, cùng với phòng học, những hạng mục như khu nội trú, bếp, nhà ăn, nước sạch, y tế trường học và đội ngũ quản sinh trở thành một phần trực tiếp của chất lượng giáo dục chứ không đơn thuần là công trình phụ trợ.

Ông Nguyễn Quốc Hạnh, Bí thư Đảng ủy xã Thượng Trạch chia sẻ: Việc tổ chức lại trường lớp phải hướng đến quyền lợi của học sinh, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số. Khi học sinh được đưa về trường chính, điều kiện học tập, ăn ở và chăm sóc phải tốt hơn; quá trình chuyển đổi cũng cần phù hợp với từng độ tuổi và tạo được sự đồng thuận của phụ huynh.

“Chúng tôi mong muốn khi phụ huynh thấy con em mình được học tốt hơn, ăn ở bảo đảm, được thầy cô chăm sóc trong môi trường mới thì việc đưa học sinh từ các điểm bản về trường chính sẽ nhận được sự đồng thuận, thay vì thực hiện bằng những quyết định hành chính cứng nhắc”, ông Nguyễn Quốc Hạnh nhấn mạnh.

Lãnh đạo Sở GD&ĐT thăm động viên học sinh trường PTDT Nội trú xã Thượng Trạch cuối năm học 2025-2026. (Ảnh tư liệu)

Sau sáp nhập, tổ chức lại trường lớp ở Thượng Trạch vì thế không chỉ là câu chuyện tinh gọn đầu mối. Giữ lớp gần bản khi trẻ còn nhỏ, chuẩn bị môi trường nội trú để đón các em khi đủ tuổi và từng bước thu hẹp khoảng cách về điều kiện học tập giữa điểm bản với trường chính mới là giá trị cần hướng tới.

Khi ngôi trường mới mở cửa, điều đáng chờ đợi không phải chỉ là bao nhiêu học sinh sẽ cùng học dưới một mái trường. Quan trọng hơn, từ những bản làng nơi biên giới, trẻ em Ma Coong, đồng bào A Rem sẽ có thêm điều kiện để đi xa hơn trên con đường học tập.

Chiều 12.8, xã Thượng Trạch công bố quyết định thành lập Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Thượng Trạch trên cơ sở hợp nhất 4 trường phổ thông trên địa bàn; ông Hoàng Đức Hòa được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng.

Trường được đầu tư 195 tỉ đồng trên diện tích 60.000 m², quy mô 30 lớp, đáp ứng nhu cầu học tập, sinh hoạt cho hơn 950 học sinh.

Cùng ngày, Đảng ủy xã Thượng Trạch công bố quyết định thành lập Đảng bộ nhà trường và kiện toàn các chức danh lãnh đạo, quản lý để chuẩn bị cho năm học mới 2026-2027.