Quốc gia nổi tiếng trung lập bỏ phiếu về đường hướng tương lai trong bối cảnh an ninh thay đổi

Thụy Sĩ, quốc gia nổi tiếng với truyền thống trung lập lâu đời, sẽ tổ chức cuộc bỏ phiếu quan trọng vào ngày 27/9 để quyết định có nên đưa định nghĩa nghiêm ngặt hơn về trung lập vào Hiến pháp hay không.

Cuộc bỏ phiếu sẽ trả lời câu hỏi về mức độ trung lập mà một quốc gia nổi tiếng trung lập như Thụy Sĩ có thể duy trì trong bối cảnh an ninh châu Âu đang biến động mạnh mẽ do cuộc xung đột tại Ukraine.

Lập trường truyền thống của Thụy Sĩ là duy trì sự trung lập đi kèm với năng lực quân sự mạnh mẽ. Nhưng cuộc giao tranh giữa Nga và Ukraine đã khơi lại những câu hỏi về việc nước này không tham gia vào các cuộc xung đột nước ngoài.

Lo ngại trước quyết định của chính phủ về việc ủng hộ các biện pháp gây sức ép kinh tế của Liên minh châu Âu (EU) đối với Nga, tổ chức "Pro Switzerland" – liên kết với Đảng Nhân dân Thụy Sĩ (SVP) cánh hữu – đã hành động.

Tổ chức này đã thu thập đủ chữ ký để kích hoạt một cuộc trưng cầu dân ý theo cơ chế dân chủ trực tiếp của đất nước nhằm củng cố vững chắc hơn nữa quy định về sự trung lập trong hiến pháp.

Sáng kiến này đòi hỏi hiến pháp phải bảo đảm sự trung lập của Thụy Sĩ là "có vũ trang và vĩnh viễn".

"Đây không phải là cuộc bỏ phiếu chống lại sự trung lập – vốn là điều được ủng hộ mạnh mẽ – mà là vấn đề xác định ý nghĩa của sự trung lập", ông Fabio Wasserfallen, giáo sư chuyên ngành chính trị châu Âu tại Đại học Bern kiêm chuyên gia thăm dò dư luận tại LeeWas, nhận định.

Việc bỏ phiếu "thuận" sẽ ngăn cản Thụy Sĩ áp đặt các biện pháp trừng phạt Nga, trừ khi các biện pháp này được Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc thông qua, nơi Moscow nắm quyền phủ quyết.

Động thái này cũng sẽ cấm Bern hợp tác quân sự với các liên minh như NATO, trừ trường hợp chính Thụy Sĩ bị tấn công hoặc đối mặt với mối đe dọa cận kề.

Lập trường truyền thống của Thụy Sĩ là duy trì sự trung lập đi kèm với năng lực quân sự mạnh mẽ. Ảnh: Brussels Signal

Tất cả các bên trong cuộc tranh luận đều khẳng định muốn duy trì trung lập của Thụy Sĩ. Tuy nhiên, chính phủ và quốc hội đều bác bỏ đề xuất, cho rằng nó quá giáo điều và sẽ hạn chế không gian hành động của đất nước trong thời điểm căng thẳng địa chính trị gia tăng.

"Trung lập luôn được áp dụng với một mức độ linh hoạt", Ngoại trưởng Thụy Sĩ Ignazio Cassis nhấn mạnh. Ông khẳng định Thụy Sĩ không có kế hoạch dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho các nước đang có xung đột, nhưng nhấn mạnh rằng "trung lập không có nghĩa là thờ ơ".

Hầu hết các đảng chính trị lớn đều phản đối sáng kiến, ngoại trừ Đảng SVP. Các cuộc thăm dò cuối cùng cho thấy hơn 60% cử tri dự kiến sẽ bác bỏ đề xuất theo lời khuyên của chính phủ.

Một số người ủng hộ lo ngại rằng nếu bỏ phiếu "không", điều này sẽ làm tổn hại đến uy tín của Thụy Sĩ với tư cách là một bên trung gian hòa giải trung lập và mất đi vị thế đặc biệt là nơi đặt các tổ chức quốc tế cũng như nơi tổ chức các cuộc đàm phán.

Mặc dù vậy, tầm ảnh hưởng của cuộc trưng cầu dân ý này sẽ vượt ra ngoài phạm vi quốc gia vùng Alps. Nó đặt ra câu hỏi về mức độ trung lập mà một quốc gia có thể duy trì trong bối cảnh an ninh châu Âu hiện nay – khi xung đột đang tiếp diễn ở Ukraine và sự phụ thuộc lâu nay của "cựu lục địa" vào các cam kết bảo đảm an ninh của Mỹ đang lung lay.

Các quốc gia trung lập khác như Áo và Ireland cũng đang tăng chi tiêu quốc phòng và xây dựng quan hệ chặt chẽ hơn với NATO.

Hiện nay, quy chế trung lập vĩnh viễn của Thụy Sĩ được luật pháp quốc tế công nhận, nhưng Bern vẫn giữ quyền tự quyết cách áp dụng chính sách trung lập rộng hơn, bao gồm việc áp đặt trừng phạt kinh tế hoặc hợp tác với các liên minh quân sự mà không cần phải gia nhập.

Cuộc bỏ phiếu trưng cầu dân ý diễn ra trong bối cảnh Thụy Sĩ vừa công bố chiến lược an ninh, trong đó cảnh báo về tình hình an ninh "xuống cấp nghiêm trọng" và kêu gọi mua sắm tên lửa tầm xa cũng như máy bay không người lái (UAV/drone).

Ngay cả khi kết quả là "không", cử tri Thụy Sĩ sẽ còn đối mặt với câu hỏi khác về quy tắc xuất khẩu vũ khí vào tháng 11. Kết quả bỏ phiếu sẽ định hình cách quốc gia này cân bằng giữa truyền thống trung lập và thực tế an ninh đang thay đổi nhanh chóng.

Minh Đức (Theo Euronews, Politico EU)