Quốc hội bàn cơ chế đột phá phát triển văn hóa: Đề xuất Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, thí điểm quỹ đầu tư mạo hiểm

Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 sẽ tạo “điểm rơi” kích cầu tiêu dùng và du lịch

Nhiều ý kiến đại biểu tập trung vào đề xuất ấn định Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, cơ chế tài chính 2% ngân sách và việc thí điểm Quỹ đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật.

Cho ý kiến về đề xuất Ngày Văn hóa Việt Nam, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn Hà Nội) bày tỏ đồng tình với phương án ấn định ngày 24/11 hằng năm và cho phép người lao động được nghỉ làm việc hưởng nguyên lương.

Theo đại biểu, đây là một quyết sách mang tính biểu tượng quốc gia mạnh mẽ, có thể tạo ra “điểm rơi” lý tưởng để kích cầu tiêu dùng văn hóa và thúc đẩy du lịch nội địa. Việc miễn, giảm phí tham quan tại các cơ sở văn hóa công lập trong dịp này sẽ góp phần thu hút người dân tiếp cận các giá trị văn hóa, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa tích cực cho thị trường dịch vụ.

Tuy nhiên, để gia tăng hiệu quả, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà kiến nghị mở rộng cơ chế khuyến khích các cơ sở văn hóa tư nhân cùng tham gia các chương trình ưu đãi, giảm giá. Qua đó, hình thành một “ngày hội” kích cầu công nghiệp văn hóa trên phạm vi toàn quốc, tạo sự đồng bộ giữa khu vực công và tư.

Nhìn nhận văn hóa như một ngành kinh tế thực thụ

Phân tích sâu hơn dự thảo Nghị quyết, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà nhấn mạnh điểm đột phá về tư duy và cơ chế tài chính, đặc biệt là quy định bảo đảm chi cho văn hóa tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm và tăng dần theo yêu cầu phát triển.

Theo đại biểu, đây là nền tảng tài chính vững chắc, thể hiện sự ưu tiên rõ ràng của Nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa, vốn lâu nay chưa được đầu tư tương xứng với vai trò.

Đáng chú ý, dự thảo cũng đề xuất thí điểm thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình hợp tác công-tư, được định vị như một quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận rủi ro.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá đây là bước tiến vượt bậc, chuyển đổi từ tư duy "văn hóa là lĩnh vực tiêu tiền" sang nhìn nhận văn hóa như một ngành kinh tế thực thụ, cần được đầu tư. Mô hình này sẽ chấp nhận rủi ro để đầu tư cho các dự án sáng tạo đột phá mà ngân sách nhà nước khó đáp ứng.

Tuy nhiên, để đảm bảo tính khả thi và chặt chẽ, đại biểu cho rằng cần thiết kế các tiêu chí đánh giá rủi ro đặc thù để bảo vệ các hội đồng thẩm định quỹ khỏi những rào cản hành chính về bảo toàn nguồn vốn. Bởi lẽ, nghệ thuật là lĩnh vực có đặc thù riêng, không phải dự án nào cũng thành công ngay về mặt thương mại. Do đó, cần có một hành lang pháp lý thật an toàn cho sự rủi ro đã được dự báo trước.

Ở góc độ khác, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) lại bày tỏ sự thận trọng đối với đề xuất thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm.

Đại biểu nhắc lại chủ trương hạn chế thành lập thêm các quỹ tài chính ngoài ngân sách trong bối cảnh hiện nay đã tồn tại nhiều quỹ tương tự. Do đó, việc thành lập quỹ mới cần được cân nhắc kỹ lưỡng, đặc biệt là cơ chế quản lý, giám sát và sử dụng nguồn vốn nhà nước tham gia vào quỹ sao cho minh bạch, hiệu quả.

Đối với đề xuất lấy ngày 24/11 là Ngày Văn hóa Việt Nam và quy định là ngày nghỉ lễ hưởng nguyên lương, đại biểu Phạm Văn Hòa cũng bày tỏ sự đồng tình. Tuy nhiên, để bảo đảm tính pháp lý cao và ổn định lâu dài, đại biểu đề nghị nghiên cứu đưa nội dung này vào Bộ luật Lao động trong lần sửa đổi, bổ sung sắp tới, thay vì chỉ quy định trong Nghị quyết.

Cho ý kiến vào nội dung số hóa di sản, Đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, số hóa bằng công nghệ 3D, thực tế ảo, tư liệu số không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là cách lưu giữ ký ức văn hóa cho các thế hệ sau, đồng thời mở ra khả năng tiếp cận mới cho công chúng trẻ.

Điều này đặc biệt đúng với các loại hình văn hóa đang suy giảm nhanh về chủ thể thực hành hoặc đang đứng trước nguy cơ biến mất do biến động xã hội, môi trường và lối sống. Khi một nghi lễ, một làn điệu, một không gian kiến trúc, một hiện vật quý được số hóa bài bản, ít nhất chúng ta còn giữ được lớp dữ liệu nền cho việc nghiên cứu, phục dựng, quảng bá và giáo dục sau này.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh phát biểu giải trình - Ảnh: VGP/Nhật Bắc

Tháo gỡ “điểm nghẽn”, huy động mọi nguồn lực cho văn hóa

Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh khẳng định, việc ban hành Nghị quyết là bước đi thiết yếu để kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị.

Theo Bộ trưởng, quan điểm xuyên suốt là xác định văn hóa và con người là nền tảng, là động lực nội sinh và trụ cột cho sự phát triển bền vững của đất nước. Dự thảo Nghị quyết tập trung vào hai mục tiêu lớn, đó là: Tháo gỡ các "điểm nghẽn", khó khăn trong phát triển văn hóa; và huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực.

Về đột phá nguồn lực, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho biết dự thảo Nghị quyết xác định rõ nguồn lực bảo đảm cho văn hóa hàng năm tối thiểu là 2% tổng chi ngân sách nhà nước. Hiện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp với Bộ Tài chính để xác định cơ cấu chi tiêu này, đảm bảo đúng mục tiêu và có trọng tâm, trọng điểm.

Liên quan đến đề xuất thí điểm thành lập Quỹ văn hóa, nghệ thuật theo mô hình hợp tác công -tư, Bộ trưởng nhấn mạnh đây sẽ là một quỹ đầu tư mạo hiểm, hoạt động theo nguyên tắc thị trường và chấp nhận rủi ro-một cơ chế phù hợp với đặc thù của sáng tạo nghệ thuật.

Trong đó, ngân sách nhà nước đóng vai trò là "vốn mồi" để khuyến khích sự đóng góp từ khu vực tư nhân và các tổ chức quốc tế. Về nội dung này, Chính phủ sẽ xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro cụ thể để bảo đảm quỹ hoạt động hiệu quả, tránh lãng phí.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất các chính sách đãi ngộ đặc thù, thu hút và giữ chân những tài năng thực sự trong lĩnh vực nghệ thuật truyền thống và dân gian. Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh ghi nhận các ý kiến của đại biểu về việc đào tạo, bồi dưỡng học sinh, sinh viên ngành nghệ thuật để tạo nguồn nhân lực kế cận chất lượng cao.

Về bảo tồn văn hóa vùng đồng bào dân tộc thiểu số và văn hóa dân gian, Bộ trưởng cho biết, cơ quan soạn thảo đã tiếp thu theo hướng nhấn mạnh vai trò chủ thể của cộng đồng, coi bảo tồn phải gắn với môi trường thực hành văn hóa và sinh kế của người dân. Dự thảo đã được chỉnh lý để bổ sung các cơ chế hỗ trợ truyền dạy, phát huy giá trị văn hóa truyền thống ngay tại cộng đồng, đồng thời nghiên cứu hoàn thiện chính sách đãi ngộ đối với nghệ nhân, người nắm giữ tri thức dân gian, bảo đảm tính kế thừa liên tục giữa các thế hệ.

Về chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa, Bộ trưởng khẳng định đây là nội dung trọng tâm đã được tiếp thu và cụ thể hóa trong dự thảo nghị quyết. Theo đó, sẽ từng bước xây dựng hệ thống dữ liệu văn hóa, đẩy mạnh số hóa di sản, đồng thời hoàn thiện cơ chế bảo vệ bản quyền trên môi trường số, tạo nền tảng cho phát triển công nghiệp văn hóa trong thời gian tới.

Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cũng khẳng định nếu không có các cơ chế chính sách đặc thù và đột phá, những mục tiêu cao đặt ra cho văn hóa sẽ khó thành hiện thực. Sự đồng hành của Quốc hội và sự vào cuộc của toàn xã hội sẽ là chìa khóa để văn hóa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng của dân tộc.