Quốc hội khóa XVI và mục tiêu tăng trưởng hai con số

Những thách thức trên con đường tăng trưởng

Tăng trưởng GDP từ 10% trở lên là khát vọng lớn, thể hiện quyết tâm bứt phá của đất nước ta trong giai đoạn phát triển mới. Tuy vậy, mục tiêu này đang đối diện với không ít thách thức.

Đầu tiên, nội lực của nền kinh tế còn chưa thật vững. Tăng trưởng 8,02% của năm 2025 là kết quả tích cực, nhưng các tổ chức quốc tế vẫn dự báo tăng trưởng của Việt Nam trong năm 2026 ở mức thấp hơn đáng kể so với mục tiêu hai con số. Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo khoảng 6,5 - 6,6% tùy thời điểm cập nhật. Điều đó có nghĩa, nếu muốn đạt trên 10%, Việt Nam không thể chỉ trông chờ vào quán tính phục hồi hay thuận lợi chu kỳ, mà phải tạo ra một năng lực tăng trưởng mới, đủ mạnh, đủ bền và đủ rộng.

Tăng trưởng hai con số là khát vọng lớn của nước ta. Ảnh: Hoàng Triều

Dư địa của các động lực tăng trưởng truyền thống cũng đang chịu sức ép ngày càng lớn. Xuất khẩu vẫn là điểm sáng với tổng kim ngạch năm 2025 khoảng 920 tỷ USD, nhưng nền kinh tế nước ta có độ mở rất cao nên cũng dễ tổn thương trước biến động thương mại toàn cầu, chủ nghĩa bảo hộ, thay đổi chính sách của các thị trường lớn và rủi ro địa chính trị.

Để đạt tăng trưởng hai con số, tỷ lệ đầu tư toàn xã hội cần được nâng lên khoảng 40%, trong khi mức bình quân hiện chỉ 33 - 34%. Đây là khoảng trống rất lớn. Nếu không khơi thông được đầu tư công, đầu tư tư nhân và đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) theo hướng thực chất, hiệu quả và lan tỏa, thì mục tiêu trên 10% sẽ rất khó khăn.

Tính đến 31/1/2026, giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 đạt khoảng 858,6 nghìn tỷ đồng, tương đương 94,8% kế hoạch Thủ tướng giao. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ là thiếu vốn, mà là khâu tổ chức thực hiện, giải phóng mặt bằng, thủ tục và trách nhiệm người đứng đầu.

Hạ tầng, nhất là hạ tầng năng lượng là điều kiện tiên quyết cho tăng trưởng. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định rõ phải bảo đảm cung ứng điện cho mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân khoảng 10%/năm giai đoạn 2026 - 2030; trước đó, các tính toán của Bộ Công Thương cũng cho thấy nếu nền kinh tế muốn tăng trưởng hai con số, điện năng phải tăng bình quân khoảng 12 - 16%/năm, tức cao hơn rất nhiều so với tốc độ tăng trưởng GDP. Điều này có nghĩa tăng trưởng cao còn được "quyết định" ở công trường, ở trạm biến áp, ở đường dây truyền tải, ở cảng biển, sân bay, đường sắt và hạ tầng số... Nếu một khâu đứt gãy, mục tiêu tăng trưởng sẽ bị ảnh hưởng.

Khi thảo luận về mô hình tăng trưởng mới, yêu cầu đặt ra là tốc độ tăng năng suất lao động phải đạt 8,5%/năm để hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng trên 10%. Trong khi đó, năng suất lao động giai đoạn 2021 - 2025 chỉ tăng khoảng 5,24%/năm. Nếu không có đột phá về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, chất lượng nguồn nhân lực và quản trị doanh nghiệp, thì tăng trưởng cao dễ rơi vào mô hình dựa nhiều vào vốn, tài nguyên và mở rộng đầu vào, tức là tăng nhanh nhưng không chắc bền.

Cuối cùng là thách thức lớn nhất, nằm ở thể chế. Tăng trưởng cao không thể đạt được trong một môi trường mà doanh nghiệp còn mất nhiều thời gian xin thủ tục, dự án còn bị “treo” bởi chồng chéo pháp luật, và chính sách ban hành rồi nhưng thực thi chậm hoặc không đồng đều giữa các cấp, ngành, địa phương.

Quốc hội phải kiến tạo nền tảng cho tăng trưởng

Trong bối cảnh đó, vai trò của Quốc hội khóa XVI càng trở nên quan trọng.

Trước hết, Quốc hội giữ vai trò kiến tạo khuôn khổ thể chế cho tăng trưởng. Cơ quan lập pháp không trực tiếp tạo ra tăng trưởng kinh tế, nhưng quyết định chất lượng của “sân chơi” phát triển. Muốn đạt tăng trưởng trên 10%, Quốc hội cần tiếp tục đẩy nhanh việc sửa đổi, hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng đồng bộ, ổn định, dễ dự báo, đồng thời giảm thiểu tối đa các xung đột pháp lý giữa các lĩnh vực như đầu tư, đất đai, xây dựng, quy hoạch, nhà ở, đấu thầu, ngân sách, khoa học - công nghệ và năng lượng. Thực tế cho thấy, một nền kinh tế có thể không thiếu ý tưởng hay nguồn vốn, nhưng nếu bị kìm hãm bởi các “nút thắt” pháp lý thì rất khó tạo được động lực tăng tốc bền vững.

Thứ hai, Quốc hội giữ vai trò quyết định trong việc định hướng và phân bổ nguồn lực quốc gia một cách chiến lược. Vấn đề đặt ra đối với Quốc hội không chỉ là phê chuẩn con số, mà quan trọng hơn là xác lập đúng thứ tự ưu tiên, đúng tiêu chí phân bổ và cơ chế giám sát hiệu quả, để mỗi đồng vốn ngân sách thực sự tạo ra hiệu ứng dẫn dắt cho tăng trưởng, thay vì bị dàn trải, phân tán và làm suy giảm hiệu quả đầu tư.

Thứ ba, Quốc hội thực hiện vai trò giám sát tối cao việc thực thi chính sách. Thực tiễn nhiều năm cho thấy, không ít chủ trương đúng, hệ thống pháp luật tương đối đầy đủ, nguồn lực đã được bố trí, nhưng khâu thực thi lại thường là mắt xích yếu nhất. Với mục tiêu tăng trưởng trên 10%, Quốc hội cần tăng cường giám sát việc ban hành văn bản hướng dẫn, tiến độ giải ngân đầu tư công, xử lý các dự án tồn đọng, bảo đảm cung ứng điện, phát triển nhà ở xã hội, khơi thông thị trường vốn, cũng như trách nhiệm giải trình của từng bộ, ngành và địa phương. Giám sát trong trường hợp này không chỉ nhằm phát hiện sai phạm, mà quan trọng hơn là nhận diện độ trễ chính sách, chỉ ra các điểm nghẽn trong quá trình thực thi và thúc đẩy bộ máy hành động nhanh hơn, hiệu quả hơn.

Thứ tư, Quốc hội giữ vai trò cân bằng lớn của nền kinh tế trong quá trình theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao. Cùng với Chính phủ, Quốc hội cần bảo đảm rằng mục tiêu tăng trưởng trên 10% không phải trả giá bằng những rủi ro vĩ mô như nợ công vượt ngưỡng an toàn, bội chi ngân sách mất kiểm soát hay lạm phát gia tăng.

Thực tế giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, bội chi ngân sách bình quân khoảng 3,1 - 3,2% GDP, trong khi nợ công ước khoảng 35 - 36% GDP, vẫn nằm trong ngưỡng an toàn. Đây là những nền tảng ổn định vĩ mô quan trọng cần được giữ vững trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Bởi suy cho cùng, tăng trưởng cao chỉ thực sự bền vững khi đi cùng ổn định kinh tế vĩ mô, củng cố niềm tin thị trường và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Để tăng trưởng hai con số, cần một chương trình hành động đồng bộ, từ khơi thông thể chế, phát triển hạ tầng đến nâng cao năng suất và tính minh bạch của bộ máy quản lý. Trong quá trình đó, Quốc hội khóa XVI giữ vai trò trung tâm trong việc kiến tạo thể chế, phân bổ nguồn lực và giám sát hiệu quả thực thi. Khi Quốc hội khóa XVI đồng hành với Chính phủ, cộng đồng doanh nghiệp và người dân bằng những quyết sách đúng đắn, kịp thời, mục tiêu tăng trưởng cao sẽ trở thành hiện thực.

PGS. TS. Ngô Trí Long, Chuyên gia Kinh tế