Quốc hội thông qua Luật Đầu tư sửa đổi, chuyển mạnh từ 'tiền kiểm' sang 'hậu kiểm', loại bỏ rào cản

Quang cảnh Phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc hội.

Chiều 24/8, tại phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, với 474/476 đại biểu tham gia biểu quyết tán thành, chiếm 94,80%. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, riêng một số quy định có thời điểm hiệu lực khác theo điều khoản của Luật.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật, nhấn mạnh việc rà soát, cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện được thực hiện theo hướng thực chất, không chạy theo số lượng.

Theo Bộ trưởng, tinh thần xuyên suốt là chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", loại bỏ những rào cản không cần thiết để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, nhưng vẫn duy trì công cụ kiểm soát đối với những lĩnh vực có nguy cơ cao.

So với Luật Đầu tư năm 2025, Luật mới cắt giảm 62 ngành, nghề và sửa đổi 14 ngành, nghề, tương đương giảm 28,28%; so với Luật Đầu tư năm 2020, số ngành, nghề giảm 40%. Qua đó, Quốc hội hoàn thành mục tiêu cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo yêu cầu đặt ra.

Bên cạnh đó, việc cắt giảm giúp giảm khoảng 786 điều kiện kinh doanh, khoảng 232 thủ tục hành chính chồng chéo, phức tạp; chi phí tuân thủ của doanh nghiệp dự kiến giảm khoảng 175 tỷ đồng mỗi năm và thời gian tuân thủ giảm khoảng 7.500 giờ mỗi năm.

Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong quá trình cải cách là không để việc cắt giảm điều kiện kinh doanh dẫn tới hình thành những rào cản mới dưới hình thức khác. Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết Chính phủ sẽ chỉ đạo các bộ, ngành rà soát đồng bộ hệ thống văn bản dưới luật, bảo đảm phân định rõ giữa điều kiện gia nhập thị trường với tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành.

Theo đó, các bộ, cơ quan ngang bộ và chính quyền địa phương không được ban hành thêm điều kiện đầu tư kinh doanh dưới bất kỳ hình thức nào ngoài danh mục được luật định.

Một nội dung đáng chú ý là quy định cấm kinh doanh khí N2O để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoại trừ các mục đích y tế, công nghệ thực phẩm, kiểm nghiệm, nghiên cứu khoa học và các mục đích khác theo quy định của Chính phủ.

Quy định này nhằm kiểm soát hoạt động kinh doanh ngay từ nguồn, không điều chỉnh hành vi tiêu dùng, đồng thời bảo đảm không ảnh hưởng đến việc sử dụng N2O hợp pháp trong y tế, công nghiệp thực phẩm và nghiên cứu khoa học.

Luật cũng quy định điều khoản chuyển tiếp đối với các hợp đồng kinh doanh khí N2O đã ký kết trước đó. Các hợp đồng thuộc phạm vi bị cấm sẽ chấm dứt hiệu lực từ ngày 1/1/2027 và các bên phải thực hiện thanh lý trong thời hạn tối đa 45 ngày.

Ở chiều ngược lại, đối với những lĩnh vực có rủi ro cao, Quốc hội tiếp tục duy trì cơ chế quản lý điều kiện. Trong lĩnh vực nông nghiệp, "Kinh doanh chăn nuôi trang trại" và "Kinh doanh giống vật nuôi, sản xuất giống cây trồng" tiếp tục được xác định là ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.

Lý do được Chính phủ giải trình là hoạt động chăn nuôi tập trung với số lượng lớn vật nuôi có nguy cơ làm lây lan dịch bệnh trên diện rộng; trong khi chất lượng giống vật nuôi, cây trồng có tác động trực tiếp đến toàn bộ chuỗi sản xuất và khó khắc phục hậu quả nếu giống không bảo đảm chất lượng sau khi đã đưa vào lưu thông.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý và hoàn thiện dự thảo Luật. Ảnh: Cổng thông tin điện tử Quốc hội.

Trong lĩnh vực quốc phòng, an ninh, hoạt động kinh doanh tàu bay không người lái cũng tiếp tục được kiểm soát bằng điều kiện kinh doanh. Luật đồng thời hợp nhất các nhóm ngành nghề liên quan thành một dòng, bao gồm kinh doanh, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập, thử nghiệm, sửa chữa, bảo dưỡng tàu bay không người lái, phương tiện bay khác, động cơ, cánh quạt và trang bị, thiết bị của các phương tiện này.

Đáng chú ý, hoạt động "nghiên cứu, chế tạo" được loại khỏi phạm vi ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, qua đó tạo dư địa cho hoạt động nghiên cứu, phát triển công nghệ trong lĩnh vực này.

Một ngành, nghề mới được bổ sung vào danh mục kinh doanh có điều kiện là "Hoạt động dịch vụ hỗ trợ cấp thị thực của cơ sở kinh doanh được ủy quyền". Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, hoạt động này liên quan trực tiếp đến việc tiếp nhận, lưu trữ thông tin nhân thân, dữ liệu cá nhân và dữ liệu sinh trắc học, do đó đặt ra yêu cầu quản lý về an ninh, bảo mật thông tin.

Việc đưa hoạt động này vào diện kinh doanh có điều kiện cũng được đặt trong yêu cầu tránh phân biệt giữa nhà đầu tư trong nước và nước ngoài, đồng thời xây dựng các yêu cầu quản lý phù hợp đối với cơ sở được ủy quyền.

Ngoài ra, một số lĩnh vực được chuyển mạnh sang hậu kiểm đơn cử như hoạt động kinh doanh nước sạch, việc bãi bỏ điều kiện kinh doanh không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Chất lượng nước đầu ra vẫn được kiểm soát thông qua cơ chế nội kiểm, ngoại kiểm và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Đối với kinh doanh khí và kinh doanh rượu, Chính phủ cho rằng các quy chuẩn về phòng cháy, chữa cháy, an toàn chai chứa khí và an toàn thực phẩm đã được thiết lập, do đó có thể chuyển trọng tâm quản lý sang trách nhiệm tự tuân thủ của doanh nghiệp và tăng cường thanh tra, kiểm tra khi phát sinh vi phạm.

Luật cũng quy định cơ chế chuyển tiếp nhằm bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động kinh doanh. Tổ chức, cá nhân được quyền hoạt động trong những ngành, nghề đã được bãi bỏ điều kiện kinh doanh mà không phải tiếp tục đáp ứng các điều kiện cũ.

Các giấy phép, giấy chứng nhận đã được cấp được tiếp tục sử dụng đến hết thời hạn ghi trên văn bản mà không phải thực hiện thủ tục đổi mới hoặc gia hạn. Với hồ sơ đề nghị cấp phép đã nộp trước ngày Luật có hiệu lực nhưng chưa được giải quyết, cơ quan có thẩm quyền sẽ ngừng giải quyết và chủ động trả lại hồ sơ cho doanh nghiệp.