Quỹ Bảo hiểm xã hội: Mở rộng đầu tư nhưng không đánh đổi an toàn

Việc mở rộng danh mục đầu tư Quỹ BHXH phải được tính toán chặt chẽ, bảo đảm cân bằng giữa hiệu quả đầu tư và yêu cầu an toàn nguồn Quỹ. Ảnh: VŨ THU

Mở rộng dư địa đầu tư Quỹ Bảo hiểm xã hội

Theo Luật BHXH năm 2024, tiền sinh lời từ hoạt động đầu tư là một trong những nguồn hình thành Quỹ BHXH. Luật cũng đặt ra yêu cầu hoạt động đầu tư phải bảo đảm an toàn, bền vững, hiệu quả và phải đa dạng hóa danh mục.

Báo cáo của Chính phủ cho biết, từ khi Luật BHXH năm 2024 có hiệu lực đến nay, cơ cấu đầu tư Quỹ BHXH được duy trì theo hướng an toàn, danh mục đầu tư tập trung chủ yếu vào trái phiếu Chính phủ với tỷ trọng khoảng 80% tổng số dư đầu tư. Phần vốn còn lại được gửi tiền tại 4 ngân hàng thương mại (NHTM) nhà nước và NHTM cổ phần có vốn nhà nước trên 50% vốn điều lệ do Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cung cấp danh sách. Trong giai đoạn vừa qua, các hợp đồng tiền gửi có kỳ hạn giữa BHXH Việt Nam và các NHTM thực hiện theo đúng quy định, đảm bảo thu hồi gốc đầu tư, tiền sinh lời đầy đủ, đúng hạn.

Qua hoạt động đầu tư, quy mô Quỹ BHXH ngày càng gia tăng, góp phần bảo đảm nguồn tài chính cho việc chi trả các chế độ bảo hiểm trong dài hạn. Đồng thời, quy mô này cũng tạo dư địa để nâng cao hiệu quả đầu tư thông qua đa dạng hóa danh mục, tối ưu hóa cơ cấu kỳ hạn và lựa chọn sản phẩm đầu tư phù hợp với mục tiêu an toàn - bền vững - hiệu quả.

Bên cạnh đó, với vai trò là nhà đầu tư tổ chức có quy mô lớn và tính ổn định cao, Quỹ BHXH đã trở thành nguồn vốn quan trọng cho ngân sách nhà nước thông qua việc đầu tư vào trái phiếu Chính phủ. Hoạt động này góp phần hỗ trợ huy động vốn cho đầu tư phát triển, đồng thời tạo nền tảng ổn định cho thị trường trái phiếu Chính phủ, góp phần điều tiết lãi suất và cải thiện thanh khoản thị trường…

Trên cơ sở tổng kết, đánh giá công tác đầu tư Quỹ BHXH thời gian qua, tại Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHXH, trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ Hai sắp tới, Chính phủ đề xuất mở rộng diện ngân hàng được nhận tiền gửi từ Quỹ BHXH. Bên cạnh NHTM nhà nước và NHTM cổ phần có vốn nhà nước trên 50% vốn điều lệ, Dự thảo bổ sung NHTM cổ phần có vốn nhà nước và doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ; NHTM cổ phần có vốn doanh nghiệp nhà nước trên 50% vốn điều lệ. Các ngân hàng này phải có chất lượng tốt, mức độ an toàn cao theo đánh giá của cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động ngân hàng.

Chính phủ cho rằng, phương án này sẽ bảo đảm nguyên tắc an toàn, đồng thời góp phần mở rộng danh mục đầu tư so với Luật BHXH năm 2024, phù hợp với chủ trương tại Nghị quyết số 28-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.

Cân bằng giữa an toàn và hiệu quả đầu tư

Từ góc độ cơ quan thẩm tra, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành về nguyên tắc việc mở rộng danh mục đầu tư Quỹ BHXH. Tuy nhiên, Cơ quan thẩm tra đề nghị đặc biệt coi trọng yêu cầu an toàn. Chính phủ cần quy định tiêu chí và xác định rõ đối tượng đầu tư; báo cáo cấp có thẩm quyền về chủ trương mở rộng này.

Đồng tình quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn đại biểu Quốc hội TP. Hải Phòng) cho rằng mục tiêu tạo thêm lựa chọn đầu tư cần được xem xét cùng yêu cầu an toàn, bởi Quỹ là nguồn tích lũy từ đóng góp của người lao động, người sử dụng lao động và liên quan trực tiếp đến việc chi trả chế độ trong nhiều năm tới.

Theo đại biểu, cần làm rõ quy định hiện hành đang gặp vướng mắc gì, việc mở rộng mang lại lợi ích tăng thêm bao nhiêu và mức độ rủi ro của Quỹ thay đổi ra sao. Bên cạnh đó, nếu mở rộng danh mục đầu tư, cần quy định giới hạn tỷ lệ tiền gửi tại từng ngân hàng và từng nhóm ngân hàng; tiêu chí theo dõi an toàn trong suốt thời hạn gửi; cách xử lý khi ngân hàng không còn đáp ứng điều kiện; thẩm quyền quyết định và trách nhiệm giải trình.

Cũng đồng tình với đề xuất của Chính phủ, đại biểu Vũ Văn Tiến - Ủy viên hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội - cho rằng, thực tế trong một thời gian dài, hoạt động đầu tư Quỹ BHXH đang chú trọng tiêu chí “an toàn”, trong khi “hiệu quả” chưa được đặt ở vị trí tương xứng.

Dẫn số liệu, đại biểu Vũ Văn Tiến cho biết, tính đến ngày 30/4/2026, số dư đầu tư của riêng Quỹ BHXH đã hơn 1,5 triệu tỷ đồng; trong đó hơn 82%, tương đương hơn 1,24 triệu tỷ đồng, đầu tư vào trái phiếu Chính phủ và gần 18% (khoảng 272.000 tỷ đồng) gửi tại 4 NHTM.

Từ những con số này, đại biểu cho rằng, bên cạnh bảo toàn vốn, việc đầu tư Quỹ BHXH phải hướng tới bảo toàn giá trị thực, duy trì khả năng thanh toán dài hạn và tạo mức tăng trưởng bền vững. Chiến lược đầu tư cần có các chỉ tiêu phản ánh lợi suất sau chi phí, lợi suất sau lạm phát và khả năng đáp ứng nghĩa vụ chi trả.

Đại biểu đề nghị cần đổi mới cơ chế gửi tiền của Quỹ theo hướng cạnh tranh, minh bạch và linh hoạt về kỳ hạn. Thay vì tập trung tại 4 ngân hàng như hiện nay, có thể mở rộng cho các tổ chức tín dụng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn được tham gia, qua đó tăng cạnh tranh và bảo đảm công bằng trong tiếp cận nguồn vốn của Quỹ. Trên cơ sở đó, cần nghiên cứu cơ chế áp dụng đấu thầu tiền gửi theo từng kỳ hạn hoặc chào lãi suất cạnh tranh, phù hợp với nhu cầu thu - chi của từng quỹ thành phần.

Song song với đó là sử dụng tốt hơn những công cụ đa dạng hóa mà pháp luật đã cho phép. Trái phiếu Chính phủ có thể vẫn là trụ cột vì đặc tính an toàn, song Luật cũng đã cho phép đầu tư vào trái phiếu chính quyền địa phương, trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh, trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi của các ngân hàng đủ điều kiện.

Đại biểu đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu chuyên nghiệp hóa quản trị đầu tư Quỹ BHXH theo hướng tăng cường năng lực chuyên sâu về quản trị tài sản - nợ, dự báo dòng tiền, lạm phát, lãi suất và kiểm soát rủi ro; đồng thời phải tách tương đối rõ người đề xuất đầu tư, người quyết định và người giám sát.

 Như vậy, yêu cầu đặt ra đối với sửa đổi Luật BHXH lần này là cần tạo ra cơ chế an toàn cho Quỹ BHXH dựa trên quản trị chuyên nghiệp với mục tiêu thận trọng nhưng không trì trệ, linh hoạt nhưng không tăng rủi ro, nâng cao hiệu quả đầu tư nhưng không đánh đổi an toàn./.