Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên: Tạo nguồn lực bền vững cho phát triển kinh tế xanh

Giữa những cánh rừng trải dài trên các sườn núi của Điện Biên, công tác bảo vệ rừng hôm nay đã có nhiều chuyển biến tích cực. Nếu trước đây, việc gìn giữ rừng chủ yếu dựa vào trách nhiệm của lực lượng chức năng thì nay, chính người dân sống gần rừng đã trở thành lực lượng nòng cốt trong bảo vệ tài nguyên rừng. Sự thay đổi ấy có đóng góp quan trọng từ chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) - cơ chế đã tạo nên sự gắn kết hài hòa giữa lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ môi trường.

Là tỉnh có diện tích rừng lớn của vùng Tây Bắc, Điện Biên sở hữu hệ sinh thái rừng có ý nghĩa đặc biệt đối với việc bảo vệ nguồn nước, phòng chống thiên tai, bảo tồn đa dạng sinh học và điều hòa khí hậu. Bảo vệ những cánh rừng ấy không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững trong tương lai. Chính vì vậy, nhiều năm qua, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã kiên trì triển khai chính sách chi trả DVMTR, từng bước đưa chính sách đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả thiết thực.

Những cánh rừng và hồ Pá Khoang Điện Biên. (Ảnh: QBVPTR tỉnh Điện Biên cung cấp)

Điểm nổi bật của chính sách là tạo ra nguồn tài chính ổn định để những người trực tiếp quản lý, bảo vệ rừng được hưởng lợi từ chính công sức của mình. Nguồn tiền DVMTR được chi trả đến các chủ rừng, cộng đồng dân cư và các hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng không chỉ góp phần cải thiện thu nhập mà còn tạo động lực để người dân chủ động gìn giữ những cánh rừng được giao quản lý.Khi lợi ích kinh tế gắn liền với tài nguyên rừng, nhận thức của người dân cũng thay đổi rõ rệt. Nhiều cộng đồng đã chủ động thành lập các tổ tuần tra, phối hợp với lực lượng kiểm lâm phát hiện, ngăn chặn các hành vi xâm hại rừng, tích cực tham gia phòng cháy, chữa cháy rừng và bảo vệ hệ sinh thái. Rừng vì thế không còn là tài nguyên của riêng Nhà nước mà thực sự trở thành tài sản chung cần được gìn giữ để bảo đảm sinh kế lâu dài.

Hiệu quả của chính sách được phản ánh qua những con số cụ thể. Năm 2025, tổng số tiền thu từ dịch vụ môi trường rừng của tỉnh đạt hơn 282,96 tỷ đồng, hoàn thành và vượt kế hoạch đề ra. Trong đó, nguồn điều phối từ Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng Việt Nam chiếm hơn 253,77 tỷ đồng, nguồn thu nội tỉnh đạt trên 28,09 tỷ đồng, cùng với nguồn lãi tiền gửi đã tạo nên nguồn lực tài chính ổn định cho công tác bảo vệ và phát triển rừng trên địa bàn.

Cùng với việc tạo nguồn thu, công tác xác định diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng cũng được triển khai đồng bộ. Năm 2025, toàn tỉnh có hơn 420 nghìn ha rừng cung ứng DVMTR, trong đó gần 334,4 nghìn ha đã xác định được đối tượng hưởng tiền chi trả. Việc rà soát, xác định đúng diện tích và đúng đối tượng không chỉ bảo đảm tính công khai, minh bạch mà còn giúp chính sách phát huy hiệu quả ngay từ cơ sở.

Cán bộ Quỹ hướng dẫn, hỗ trợ chủ rừng mở tài khoản để nhận tiền chi trả DVMTR tại xã Thanh Nưa. (Ảnh: QBVPTR Tỉnh Điện Biên cung cấp)

Từ nguồn kinh phí huy động được, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên đã phân bổ gần 286 tỷ đồng, trong đó hơn 264 tỷ đồng được dành để chi trả cho các chủ rừng và các bên cung ứng dịch vụ môi trường rừng. Đến hết năm 2025, số tiền thực tế đã chi đạt trên 262,19 tỷ đồng, tương đương 99,2% tổng số tiền phải chi.

Kết quả này cho thấy nỗ lực rất lớn của Quỹ trong việc bảo đảm nguồn kinh phí được chuyển đến người dân một cách kịp thời. Phần kinh phí chưa chi trả chỉ chiếm khoảng 0,8%, chủ yếu do một số diện tích rừng còn xảy ra tranh chấp, hồ sơ giao đất, giao rừng chưa hoàn thiện hoặc một số chủ rừng chưa đủ điều kiện nhận tiền theo quy định. Những khó khăn này đang tiếp tục được phối hợp xử lý để bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân cũng như nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách.

Không chỉ dừng lại ở công tác thu và chi trả, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên còn đẩy mạnh tuyên truyền chính sách lâm nghiệp, phổ biến các quy định về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đến từng địa phương, từng cộng đồng. Qua đó, nhận thức của người dân về vai trò của rừng đối với phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu ngày càng được nâng cao. Đây cũng là nền tảng để phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng, hướng tới xây dựng những mô hình quản lý rừng bền vững dựa vào người dân.

Theo định hướng phát triển của tỉnh Điện Biên giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, lâm nghiệp tiếp tục được xác định là một trong những lĩnh vực quan trọng của kinh tế xanh, gắn với bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch sinh thái và giảm phát thải khí nhà kính. Trong bức tranh đó, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tiếp tục giữ vai trò là công cụ tài chính hiệu quả để huy động nguồn lực xã hội tham gia bảo vệ và phát triển rừng.

Để chính sách ngày càng phát huy hiệu quả, thời gian tới Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên sẽ tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong theo dõi, giám sát và chi trả tiền DVMTR; đồng thời phối hợp chặt chẽ với các ngành, địa phương nhằm bảo đảm việc chi trả công khai, minh bạch, đúng đối tượng.

Từ những kết quả đạt được có thể thấy, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ tạo nguồn lực tài chính cho công tác quản lý, bảo vệ rừng mà còn góp phần tạo sinh kế bền vững, nâng cao trách nhiệm của cộng đồng đối với tài nguyên thiên nhiên. Khi người dân được hưởng lợi từ những cánh rừng mình gìn giữ, rừng sẽ tiếp tục được bảo vệ tốt hơn, hệ sinh thái được duy trì bền vững hơn và mục tiêu phát triển kinh tế xanh của Điện Biên cũng sẽ có thêm nền tảng vững chắc để hiện thực hóa.