Quy chuẩn thống nhất sẽ tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng sạc xe điện

Thị trường phương tiện chạy pin tại Việt Nam ghi nhận sự gia tăng doanh số trong ba năm qua. Dữ liệu thị trường thể hiện xe điện hiện chiếm gần 28% thị phần xe máy toàn quốc.

Các nhà sản xuất nội địa như VinFast báo cáo sự gia tăng số lượng bàn giao xe. Sự thay đổi thói quen tiêu dùng từ động cơ đốt trong sang động cơ điện tạo áp lực mở rộng mạng lưới cung cấp năng lượng.

Thiếu hụt trạm nạp điện khắp toàn quốc

Tốc độ xây dựng trạm sạc hiện nay chưa đồng pha với tốc độ bán xe. Sự thiếu hụt trạm nạp điện năng trở thành một trong những rào cản cản trở người dân ra quyết định chuyển đổi phương tiện.

Tại các đô thị, mâu thuẫn bộc lộ ở không gian sinh sống tập trung. Nhiều chung cư, tập thể cũ khó khăn sắp xếp nơi đỗ và sạc xe điện cho cư dân. Ban quản trị các tòa nhà đưa ra lý do rủi ro cháy nổ và hệ thống điện lưới không đáp ứng công suất tải.

Một trạm sạc xe điện.

Thực tế triển khai vướng mắc các yếu tố kỹ thuật. Trả lời phỏng vấn Đài Tiếng nói Việt Nam vào tháng 1/2026, ông Nguyễn Thế Lợi, Chủ tịch Hội đồng quản trị Sài Gòn Thăng Long Group chỉ ra rào cản tại các khu dân cư.

Ông nhận định việc lắp đặt hệ thống trạm sạc phục vụ cư dân tại các tòa nhà đã qua nhiều năm sử dụng vấp phải rào cản do hệ thống truyền tải điện đi âm tường và hạ tầng kỹ thuật xuống cấp.

Vấn đề tại khu vực đô thị đang có hướng xử lý từ cơ quan quản lý Nhà nước. Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nhà chung cư do Bộ Xây dựng ban hành ấn định hiệu lực thi hành từ ngày 15/12/2026.

Văn bản pháp quy này yêu cầu các dự án chung cư xây mới phải bố trí khu vực đỗ, sạc và đổi pin cho xe điện. Cơ quan quản lý thiết lập các quy định về khoảng cách an toàn, vật liệu ngăn cháy và hệ thống chữa cháy tự động. Chủ đầu tư có trách nhiệm cung cấp hạng mục hạ tầng này cho cư dân.

Mạng lưới giao thông liên tỉnh cũng nhận yêu cầu hoàn thiện hạ tầng. Việc thiếu điểm sạc là nguyên nhân khiến ô tô điện gặp khó ở các hành trình xa.

Để giải quyết vấn đề trên tuyến quốc lộ, Cục Đường bộ Việt Nam đã phát đi yêu cầu đối với các đơn vị khai thác hạ tầng. Toàn bộ hệ thống sạc điện tại các trạm dừng nghỉ trên đường cao tốc và quốc lộ phải hoàn thiện trước ngày 1/1/2027.

Quyết định của Cục Đường bộ mang tính bắt buộc đối với các nhà thầu BOT và đơn vị quản lý trạm dừng chân.

Trạm sạc trở thành hạng mục tiện ích bắt buộc tương đương khu vực cung cấp nhiên liệu truyền thống. Xe điện di chuyển xuyên Việt sẽ có điểm tiếp nạp năng lượng cố định. Chủ xe có cơ sở tính toán lộ trình di chuyển dựa trên mạng lưới điểm dừng nghỉ.

Nền tảng kỹ thuật cho toàn bộ mạng lưới đang trong giai đoạn định hình. Bộ Công Thương đã hoàn tất quá trình lấy ý kiến dự thảo Quy chuẩn quốc gia về trụ và trạm sạc xe điện.

Bước đi này nhằm chấm dứt tình trạng phát triển hạ tầng thiếu đồng bộ. Các hãng xe và đơn vị cung cấp dịch vụ sạc độc lập sẽ phải tuân thủ tiêu chuẩn chung về thiết kế điện, giao thức kết nối và an toàn kỹ thuật.

Quy chuẩn quốc gia đóng vai trò nền móng thu hút sự tham gia của khối tư nhân. Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp có tiềm lực tài chính trì hoãn việc xây dựng trạm sạc thương mại. Họ thiếu căn cứ pháp lý để thiết kế hệ thống và e ngại rủi ro không tương thích với các dòng xe trên thị trường. Bộ quy chuẩn ra đời sẽ xóa bỏ vướng mắc này.

Phân tích trên báo chí vào tháng 8/2025, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hàng hóa TP.HCM, ông Bùi Văn Quản nhấn mạnh tầm quan trọng của pháp lý hạ tầng. Ông cho rằng việc sớm ban hành tiêu chuẩn và quy chuẩn hệ thống trạm sạc là căn cứ để doanh nghiệp tham gia rót vốn đầu tư hạ tầng.

Tạo cạnh tranh trong lĩnh vực hạ tầng sạc

Sự tham gia của các đơn vị thứ ba sẽ tạo ra thị trường cạnh tranh trong lĩnh vực hạ tầng sạc. Các trạm xăng dầu truyền thống có cơ sở cải tạo không gian để lắp đặt trụ sạc. Các trung tâm thương mại, bãi đỗ xe công cộng có thể biến điểm đỗ thành điểm cung cấp năng lượng.

Quy chuẩn thống nhất đảm bảo một cổng sạc có khả năng phục vụ nhiều thương hiệu xe khác nhau. Sự tương thích này tối ưu hóa bài toán doanh thu cho nhà đầu tư và giảm chi phí sử dụng cho người tiêu dùng.

Trạm sạc xe điện đang được đầu tư mở rộng khắp TP.HCM, nhất là các khu công viên, trung tâm thương mại... (Ảnh: Hà Linh)

Dự thảo của Bộ Công Thương cũng đề cập đến yêu cầu minh bạch trong đo lường và thanh toán. Trạm sạc phải tích hợp hệ thống đếm điện năng chính xác và kết nối dữ liệu thanh toán trực tuyến.

Người dùng có quyền nắm rõ mức giá kilowat giờ điện trước khi cắm sạc. Sự rõ ràng trong giao dịch thương mại ngăn chặn tình trạng loạn giá dịch vụ tại các khu vực thiếu tính cạnh tranh.

Việc quy hoạch mạng lưới sạc còn giải quyết bài toán chịu tải của hệ thống điện lưới quốc gia. Dự thảo quy chuẩn đặt ra yêu cầu về quản lý phụ tải.

Trạm sạc quy mô lớn phải có khả năng giao tiếp với lưới điện để điều chỉnh công suất sạc vào giờ cao điểm. Cơ chế này giúp Tập đoàn Điện lực điều tiết dòng điện, tránh tình trạng sập nguồn cục bộ khi hàng ngàn phương tiện cùng cắm sạc vào buổi tối.

Mạng lưới trạm sạc phát triển đồng bộ mang lại tác động cho nền kinh tế. Ở góc độ vi mô, người dân có thêm điều kiện thuận tiện trong sinh hoạt và quản lý chi phí năng lượng.

Ở góc độ vĩ mô, quốc gia có thêm công cụ thực hiện mục tiêu giảm phát thải ròng bằng không vào năm 2050. Giao thông vận tải là ngành phát thải khí nhà kính tỷ trọng cao. Điện hóa phương tiện là giải pháp cốt lõi để thay đổi thực trạng này.

Quá trình chuyển đổi năng lượng đòi hỏi hệ sinh thái hạ tầng thực dụng. Xe điện cần không gian đỗ và nguồn điện tiếp nạp. Quy chuẩn tại chung cư giải quyết điểm khởi hành. Quy chuẩn tại trạm dừng nghỉ giải quyết chặng đường di chuyển. Quy chuẩn kỹ thuật trụ sạc giải quyết tính đồng bộ của dòng điện.

Sự tham gia của Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng và Bộ Giao thông Vận tải diễn ra trong bối cảnh thị trường cần khung pháp lý. Các cơ quan quản lý kiến tạo khuôn khổ hoạt động thay vì để thị trường tự điều tiết. Hàng rào kỹ thuật sàng lọc công nghệ trôi nổi và bảo vệ lưới điện quốc gia.

Cột mốc tháng 12/2026 và tháng 1/2027 là thời hạn để các bên liên quan hoàn tất khâu chuẩn bị hạ tầng. Các nhà đầu tư bất động sản, đơn vị quản lý cầu đường và doanh nghiệp năng lượng đang chịu sự chi phối của lộ trình này.

Việc tuân thủ luật chơi chung sẽ định hình bản đồ hạ tầng sạc minh bạch. Điểm nghẽn năng lượng được tháo gỡ tạo ra chu kỳ mở rộng cho thị trường xe điện toàn quốc.