Bản dịch AI tiểu thuyết Murakami giá 2 USD gây tranh cãi

Bản dịch AI trị giá 1,9 USD của tiểu thuyết mới từ Haruki Murakami đặt ra câu hỏi về tương lai của dịch giả văn học. Ảnh minh họa: Sixth Tone.

Ngày 3/7, chỉ khoảng 4 tiếng sau khi tiểu thuyết mới The Tale of KAHO (tạm dịch: Chuyện về Kaho) của nhà văn Nhật Bản Haruki Murakami phát hành tại Tokyo (Nhật Bản), một bản dịch tiếng Trung chưa được cấp phép đã xuất hiện trên mạng. Người đứng sau là Ping Ming, biệt danh của một sinh viên 21 tuổi ngành văn học tại Đại học Sư phạm Nam Kinh (Trung Quốc), theo Sixth Tone.

Dịch sách trong vài giờ

Ping sử dụng Wenyi, công cụ do chính mình phát triển để điều khiển mô hình ngôn ngữ lớn thực hiện dịch văn học. Toàn bộ quá trình dịch phiên bản đầu tiên chỉ tiêu tốn 13 NDT, khoảng 1,9 USD tiền token của DeepSeek.

Bên cạnh chuyển ngữ, Wenyi còn được thiết kế để xây dựng bảng thuật ngữ, thống nhất tên riêng, rà soát lỗi và chỉnh sửa câu chữ. Bản dịch sau đó nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội Trung Quốc, nền tảng mua bán Xianyu và thư viện trực tuyến Z-Library.

Trên Douban, một trong những đánh giá nhận nhiều lượt thích nhất cho rằng chất lượng bản dịch AI “đáng kinh ngạc”, đồng thời đặt câu hỏi về vai trò của dịch giả nếu công nghệ đã có thể làm được đến mức này.

Để hạn chế tình trạng AI “ảo giác”, Ping chia tiểu thuyết thành các phần dưới 2.000 từ rồi lần lượt gửi cho DeepSeek. Mỗi phần chồng lấn khoảng 6 đoạn với phần trước nhằm giúp mô hình duy trì mạch nội dung. Hệ thống cũng tự nhận diện các thuật ngữ và tên riêng quan trọng, sau đó cập nhật bảng từ vựng để giữ cách dịch nhất quán. Khi hoàn tất, AI tiếp tục rà soát toàn bộ tác phẩm theo từng phần.

bản dịch đầu tiên của The Tale of KAHO do Wenyi thực hiện. Ảnh: Z-Library.

Không có người nào đọc lại toàn bộ bản tiếng Trung trước khi Ping đăng phiên bản đầu tiên lên mạng. Tuy nhiên, bản dịch ban đầu vẫn có lỗi. Một số biệt danh của nhân vật chính không được đưa vào bảng thuật ngữ nên cách gọi thiếu nhất quán, một số câu văn đọc cũng mang lại cảm giác máy móc. Ping sau đó điều chỉnh mã, yêu cầu AI xử lý tên riêng kỹ hơn và biên tập lại toàn bộ văn bản.

Ý tưởng phát triển Wenyi xuất phát một phần từ trải nghiệm của chính Ping. Là người yêu thích nhà văn Murakami nhưng không biết tiếng Nhật, anh từng thử đọc một bản dịch máy của The City and Its Uncertain Walls (Thành phố và những bức tường bất định) bằng nền tảng dịch thuật bằng AI DeepL năm 2023 nhưng cho rằng chất lượng quá kém, đặc biệt ở ngữ pháp, đại từ và tên riêng. Anh phải chờ thêm khoảng một năm để đọc bản tiếng Trung chính thức.

Tranh cãi về chất lượng

Chất lượng của Wenyi cũng khiến một số dịch giả chú ý.

Nanshan Youlu, một dịch giả Nhật - Trung làm bán thời gian, cùng một người bạn bắt đầu dịch thủ công The Tale of KAHO ngay trong ngày sách phát hành. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành, họ xóa bản dịch khỏi mạng vì cho rằng phiên bản của Wenyi bám sát nguyên tác gần như tuyệt đối.

Dù vậy, Nanshan Youlu nhận xét bản dịch AI vẫn có cảm giác rời rạc giữa các phần, giống như nhiều đoạn được ghép lại với nhau.

Lin Shaohua, người từng dịch nhiều tác phẩm của Murakami như Kafka on the Shore (Kafka bên bờ biển) và Norwegian Wood (Rừng Na Uy), cũng cho rằng Wenyi mới đạt mức đúng ngữ pháp và dễ đọc. Theo ông, AI vẫn khó truyền tải những sắc thái tinh tế trong ngôn ngữ và giọng văn riêng của tác giả.

Ping lại đặt tiêu chí trung thành với nguyên tác lên hàng đầu. Theo anh, một bản dịch dù trôi chảy nhưng làm sai ý tác giả vẫn nên được xem là lỗi.

Bên cạnh chất lượng, bản dịch của Wenyi còn đặt ra vấn đề pháp lý. Do chưa có thỏa thuận bản quyền, việc dịch và phát tán tác phẩm trên mạng có thể bị xem là xâm phạm quyền tác giả, bất kể người thực hiện có thu lợi hay không.

Tiểu thuyết mới của Murakami bản tiếng Trung. Ảnh: @foylesforbooks_.

Theo luật sư Zhang Jie thuộc hãng luật Zhihe Partners tại Thượng Hải (Trung Quốc), các quy định về sao chép, chuyển thể, dịch thuật và phổ biến tác phẩm vẫn áp dụng với nội dung tạo bằng AI.

Dù vậy, thử nghiệm của Ping cũng cho thấy tiềm năng nếu AI được các nhà xuất bản sử dụng hợp pháp.

Một dịch giả chuyên nghiệp thường cần khoảng 6 tháng để dịch cuốn sách dài 350 trang như The Tale of KAHO. Sau đó, tác phẩm còn phải trải qua biên tập, hiệu đính, in ấn và phân phối, khiến bản dịch chính thức có thể mất khoảng một năm mới lên kệ.

Trong khi đó, chi phí cho bản dịch AI đầu tiên của Ping chưa đến 2 USD.

Tuy nhiên, nhiều biên tập viên vẫn cho rằng AI chỉ phù hợp với những tác phẩm có ngôn ngữ đơn giản. Với sách có cấu trúc phức tạp, nhiều lớp nghĩa hoặc đòi hỏi cách diễn giải tinh tế, con người vẫn có lợi thế.