Quỹ đất nông nghiệp Hà Nội ngày càng giảm:Từng bước xác lập hướng đi mới

Chăm sóc rau tại Hợp tác xã Rau quả sạch Chúc Sơn (phường Chương Mỹ). Ảnh: Quang Thái

Từ áp lực quỹ đất đến yêu cầu tái cơ cấu

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Tạ Văn Tường, năm 2025, tổng giá trị sản xuất nông, lâm, thủy sản toàn thành phố đạt hơn 70.397 tỷ đồng, tăng 3,55% so với năm 2024. Kim ngạch xuất khẩu nông, lâm sản đạt trên 2 tỷ USD, trong đó nhóm nông sản - thực phẩm đạt khoảng 1,385 tỷ USD. Những con số này cho thấy, nông nghiệp vẫn giữ vai trò trụ đỡ quan trọng của kinh tế nông thôn, góp phần vào tăng trưởng chung của Thủ đô, dù không gian đất sản xuất ngày càng bị thu hẹp bởi đô thị hóa.

Hiện, tổng diện tích gieo trồng cây hằng năm của Hà Nội đạt hơn 219.000ha, song xu thế dài hạn sẽ giảm dần khi đất đai chuyển sang phục vụ phát triển đô thị, công nghiệp và hạ tầng. Trước thực tế đó, việc tiếp tục phát triển theo mô hình “mở rộng diện tích, tăng sản lượng” không còn phù hợp. Thành phố buộc phải “đổi trục” sang mô hình tăng trưởng dựa trên giá trị gia tăng, chất lượng và hiệu quả kinh tế trên từng đơn vị canh tác.

Năm 2025 cho thấy sự chuyển dịch rõ nét khi diện tích lúa chất lượng cao và lúa nếp chiếm 76,7% tổng diện tích gieo cấy vụ xuân, tăng gần 4.000ha so với cùng kỳ năm trước. Các vùng rau an toàn đạt gần 35.000ha, cung cấp hơn 760.000 tấn sản phẩm. Diện tích hoa, cây cảnh đạt hơn 9.100ha, phần lớn tập trung tại các vùng chuyên canh gắn với du lịch sinh thái và dịch vụ đô thị. Đây đều là những nhóm sản phẩm có giá trị kinh tế cao, phù hợp điều kiện quỹ đất hạn hẹp...

Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Quy hoạch và Phát triển đô thị Việt Nam Trương Văn Quang cho rằng, quá trình đô thị hóa nhanh đang tạo sức ép rất lớn lên không gian nông nghiệp của Hà Nội khiến quỹ đất sản xuất ngày càng thu hẹp, manh mún, phân tán. Trong bối cảnh đó, thành phố cần chuyển mạnh sang nông nghiệp đô thị ứng dụng công nghệ cao, đồng thời quy hoạch lại các vùng sản xuất theo hướng tập trung, chuyên môn hóa gắn với chuỗi giá trị và tiêu thụ ổn định. Việc hình thành các khu sản xuất sinh thái, công nghệ cao không chỉ giúp nâng giá trị trên từng đơn vị đất, mà còn tạo những “không gian xanh” trong lòng đô thị, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường...

Từ góc độ quản lý, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại cho biết, tái cơ cấu nông nghiệp Thủ đô không chỉ là chuyển đổi giống cây trồng, vật nuôi mà còn thay đổi tư duy phát triển. Nông nghiệp không chỉ sản xuất lương thực mà còn tạo giá trị kinh tế, cảnh quan sinh thái, dịch vụ du lịch, không gian xanh...

Công nghệ, chuỗi giá trị và nông nghiệp sinh thái

Nếu đất đai là yếu tố ngày càng khan hiếm, thì công nghệ, thị trường và liên kết chuỗi chính là “không gian mới” để nông nghiệp Hà Nội mở rộng giá trị. Năm 2025, toàn thành phố đã hình thành 285 mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, trong đó nhiều mô hình đạt giá trị gấp 3-5 lần so với sản xuất truyền thống. Việc ứng dụng chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc, quản lý vùng trồng bằng dữ liệu và quan trắc môi trường tự động đang giúp giảm chi phí, kiểm soát chất lượng, tăng khả năng tiếp cận thị trường.

Cùng với công nghệ, Hà Nội đặc biệt chú trọng xây dựng chuỗi liên kết giá trị. Thành phố hiện có 172 chuỗi liên kết hoạt động hiệu quả, kết nối từ sản xuất, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ. Nông sản không còn phụ thuộc thương lái nhỏ lẻ mà đi thẳng vào hệ thống siêu thị, chợ đầu mối, cửa hàng tiện ích, sàn thương mại điện tử, đồng thời mở rộng thị trường xuất khẩu.

Giám đốc Hợp tác xã Rau hữu cơ Cuối Quý Đặng Thị Cuối cho biết, trước đây, Hợp tác xã chỉ tiêu thụ trong phạm vi địa phương, giá cả bấp bênh. Khi tham gia chuỗi liên kết và áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn, sản phẩm của Hợp tác xã vào siêu thị, bếp ăn tập thể, giá bán cao hơn 30-40% so với trước.

Đáng chú ý, Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) tiếp tục trở thành điểm tựa quan trọng cho nông nghiệp Thủ đô. Với hơn 3.460 sản phẩm OCOP, Hà Nội hiện dẫn đầu cả nước. Nhiều sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, góp phần nâng cao thương hiệu nông sản Thủ đô trên thị trường quốc tế.

Không chỉ hướng tới giá trị kinh tế, nông nghiệp Hà Nội còn được định vị là nền tảng sinh thái của đô thị. Các vùng rừng và sinh thái tại Sóc Sơn, Ba Vì, Mỹ Đức, Quốc Oai… với độ che phủ hơn 5,5% đang đóng vai trò “lá phổi xanh”, điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường. Các mô hình nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp kết hợp du lịch trải nghiệm đang từng bước hình thành, tạo giá trị kép cho cả kinh tế và xã hội.

Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội Nguyễn Xuân Đại, thành phố tiếp tục theo đuổi định hướng phát triển nông nghiệp “xanh - công nghệ - chuỗi giá trị - sinh thái”, gắn sản xuất với bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống của người dân. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là chiến lược cho nông nghiệp Thủ đô thích ứng với quá trình đô thị hóa.

Đỗ Minh