Quy hoạch các vùng kinh tế gắn với tăng trưởng xanh, bền vững

Nhà máy sản xuất công nghệ cao của Công ty TNHH Bosch Việt Nam tại Khu công nghiệp Long Thành (phường Long Thành). Ảnh: Công Nghĩa

Quy hoạch giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 của Đồng Nai đã phân chia không gian phát triển thành 5 vùng kinh tế - xã hội. Việc quy hoạch các vùng kinh tế tập trung định hướng rõ ràng cho công nghiệp, dịch vụ gắn với đô thị, nông nghiệp và kinh tế biên mậu nhằm tạo động lực tăng trưởng xanh, bền vững, đưa Đồng Nai trở thành trung tâm công nghiệp công nghệ cao, logistics quốc tế vào năm 2050.

Quy hoạch khu vực công nghiệp

Đồng Nai đã thành lập 58 khu công nghiệp (KCN) với tổng diện tích hơn 21 ngàn hécta, là trụ cột tăng trưởng (IIP năm 2025 tăng 15,22%). Do đó, việc Đồng Nai chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình KCN sinh thái, KCN công nghệ cao và KCN đô thị - dịch vụ là chiến lược phát triển đúng đắn.

Theo đó, vùng đổi mới sáng tạo, hàng không, công nghệ cao (gồm 27 xã, phường phía Tây Nam thành phố (như: Biên Hòa, Trấn Biên, Long Thành, Nhơn Trạch, Dầu Giây, Trảng Bom…) cần ưu tiên phát triển công nghiệp xanh, hàng không, điện tử, linh kiện cao cấp… gắn với Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Vùng công nghiệp sinh thái - cửa khẩu gồm 22 xã, phường phía Tây Bắc thành phố (An Lộc, Bình Long, Bình Phước, Chơn Thành, Đồng Phú, Đồng Tâm, Đồng Xoài…) ưu tiên phát triển KCN sinh thái sử dụng năng lượng tái tạo, chế biến sâu nông - lâm sản. Các vùng còn lại tập trung phát triển công nghiệp hỗ trợ, chế biến nông sản công nghệ cao, hạn chế các ngành công nghiệp thâm dụng lao động.

Ngoài ra, việc Đồng Nai áp dụng tiêu chuẩn xanh (ISO 14001, LEED…), giảm phát thải ròng về 0 vào năm 2050 là cần thiết. Tương tự, việc xây dựng cụm công nghiệp chuyên ngành, liên kết chuỗi cung ứng vùng Đông Nam Bộ - Tây Nguyên, thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chất lượng cao vào lĩnh vực bán dẫn, năng lượng sạch là hướng đi phù hợp. Đồng thời chú trọng kinh tế tuần hoàn để tạo thành chuỗi như: đầu ra của nông nghiệp là đầu vào của một số ngành công nghiệp; đầu ra của một số ngành công nghiệp trở lại phục vụ phát triển nông nghiệp của thành phố.

Quy hoạch các KCN cần chú ý các điều kiện tự nhiên - xã hội, nhất là yếu tố lợi thế so sánh, bảo đảm an toàn về môi trường; không vì xây dựng KCN mà phát sinh các hệ lụy về môi trường, xã hội.

Quy hoạch khu vực dịch vụ gắn với đô thị

Dịch vụ là động lực mới để Đồng Nai đạt tiêu chí đô thị loại I. Cần xây dựng hệ thống đô thị thông minh, hiện đại tại vùng 1 với trung tâm Biên Hòa - Long Thành - Nhơn Trạch làm hạt nhân, phát triển dịch vụ logistics, tài chính, du lịch MICE (du lịch kết hợp hội nghị, hội thảo, triển lãm và khen thưởng), y tế, giáo dục chất lượng cao và khu thương mại tự do. Khai thác không gian ven sông Đồng Nai để hình thành chuỗi đô thị sinh thái kết hợp dịch vụ nghỉ dưỡng, thương mại. Vùng 2 phát triển dịch vụ logistics xuyên biên giới, Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư trở thành đầu mối thương mại quốc tế. Các vùng khác tập trung dịch vụ du lịch sinh thái, nông nghiệp trải nghiệm…

Cùng với đó là đầu tư hạ tầng số, giao thông kết nối (cao tốc, đường sắt đô thị) để đạt tỷ lệ đô thị hóa 55% vào năm 2030, tạo không gian sống ngày càng chất lượng cao, thu hút nhân tài và đầu tư nước ngoài.

Quy hoạch khu vực nông nghiệp

Nông nghiệp Đồng Nai chiếm tỷ trọng quan trọng với thế mạnh cây ăn trái, cây công nghiệp, chăn nuôi. Do đó, việc chuyển dịch sang nông nghiệp công nghệ cao, hữu cơ, hữu cơ sinh thái tại vùng 3 và vùng 5, hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung quy mô lớn sẽ là “chìa khóa” tạo bứt phá trong phát triển nông nghiệp. Xây dựng chuỗi giá trị khép kín: sản xuất - chế biến - tiêu thụ, kết nối chặt chẽ với công nghiệp chế biến sâu. Phát triển nông nghiệp đa chức năng (du lịch nông nghiệp, trải nghiệm sinh thái…) gắn với đô thị ven sông. Cần có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao qua quỹ tín dụng ưu đãi, đào tạo nông dân; xây dựng các mô hình thí điểm tại vùng trung du và Đông Bắc.

Việc quy hoạch cần tính đến vấn đề bảo vệ quỹ đất nông nghiệp chất lượng cao, áp dụng kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải, thích ứng biến đổi khí hậu. Mục tiêu đến năm 2030, nông nghiệp đóng góp bền vững, có giá trị gia tăng cao, trở thành mô hình nông nghiệp thông minh điển hình vùng Đông Nam Bộ.

Quy hoạch khu vực kinh tế biên mậu

Với tuyến biên giới dài 258,939km và Cửa khẩu quốc tế Hoa Lư, các cửa khẩu quốc gia: Hoàng Diệu, Lộc Thịnh, kinh tế biên mậu là lợi thế mới của Đồng Nai sau hợp nhất tỉnh. Do đó có thể xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Hoa Lư thành trung tâm logistics biên giới, thương mại xuyên biên giới, xuất nhập khẩu nông sản, hàng hóa quá cảnh Campuchia. Phát triển cụm công nghiệp - dịch vụ biên mậu tại vùng công nghiệp sinh thái - cửa khẩu kết hợp sản xuất chiến lược, chế biến nông - lâm nghiệp.

Để kinh tế biên mậu phát triển thuận lợi, cần đầu tư hạ tầng cửa khẩu (đường giao thông kết nối, kho bãi, khu phi thuế quan…), nghiên cứu tuyến đường kết nối ASEAN qua Hoa Lư với Sân bay Long Thành và cảng Cái Mép - Thị Vải; xây dựng hành lang kinh tế biên giới kết nối Tây Nguyên - Đông Nam Bộ - Campuchia. Kết hợp du lịch biên giới, dịch vụ thương mại để tạo việc làm, thúc đẩy kinh tế địa phương; đảm bảo quốc phòng - an ninh song song với phát triển kinh tế.

Trong quá trình thực hiện cần xây dựng cơ chế đặc thù cho khu kinh tế biên giới; hợp tác với Campuchia trong quản lý biên giới và giao thương.

Giải pháp triển khai

Thứ nhất, xây dựng khung pháp lý và cơ chế chính sách đặc thù. Cần ban hành ngay kế hoạch triển khai quy hoạch thành phố Đồng Nai chi tiết đến năm 2030 với lộ trình giai đoạn 2026-2030 và 2031-2050; xây dựng các cơ chế chính sách đặc thù trình Trung ương phê duyệt như: ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn, giảm tiền sử dụng đất cho dự án công nghệ cao, kinh tế xanh, logistics biên giới và khu kinh tế cửa khẩu; hoàn thiện quy định quản lý không gian theo 5 vùng, tích hợp quy hoạch sử dụng đất, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội.

Thứ hai, quan tâm đầu tư hạ tầng. Ưu tiên đầu tư giao thông (cao tốc, đường sắt), năng lượng tái tạo, xử lý môi trường, hạ tầng số đồng bộ giữa 5 vùng. Trong đó, hiện hạ tầng giao thông kết nối các cụm công nghiệp, đô thị khu vực Đồng Nai và Bình Phước (trước đây) còn hạn chế; một số tuyến đường chính đi qua địa bàn tỉnh đang trong tình trạng quá tải…, cần có giải pháp mở rộng, cải tạo kịp thời. Ngoài ra, vấn đề hạ tầng công nghệ thông tin ở một số khu vực biên giới, vùng sâu, vùng xa cũng cần được đầu tư bổ sung.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực. Đẩy mạnh đào tạo nghề chất lượng cao, thu hút nhân tài; hợp tác nhà trường - doanh nghiệp. Quan tâm quy hoạch xây dựng một số trường đại học chất lượng cao. Tăng cường liên kết vùng Đông Nam Bộ - Tây Nguyên; đẩy mạnh đầu tư công - tư (PPP); huy động vốn ODA, FDI.

Thứ tư, chú trọng bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Áp dụng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; giám sát chặt chẽ đánh giá môi trường chiến lược, đảm bảo phát triển bền vững. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trên tinh thần “đi tắt đón đầu” để thúc đẩy phát triển đột phá.

Thứ năm, bảo đảm an sinh xã hội. Đảm bảo phát triển bao trùm, giảm nghèo bền vững ở vùng biên giới và nông thôn; chú trọng giải quyết việc làm cho người lao động tại chỗ và quan tâm các đối tượng yếu thế. Xây dựng hệ thống theo dõi, đánh giá định kỳ; điều chỉnh linh hoạt theo tình hình thực tế.

Quy hoạch các vùng kinh tế Đồng Nai cần thực hiện đồng bộ, linh hoạt, lấy kinh tế xanh - kinh tế tuần hoàn làm trọng tâm. Với định hướng rõ ràng cho công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ đô thị hiện đại, nông nghiệp thông minh và kinh tế biên mậu sôi động, Đồng Nai sẽ trở thành cực tăng trưởng mới của vùng Đông Nam Bộ, góp phần thực hiện khát vọng Việt Nam hùng cường.