Quy hoạch đồng bộ khi di dời đại học khỏi nội đô

Áp lực lớn với hạ tầng

Vào giờ cao điểm buổi sáng, đường Nguyễn Trãi (Hà Nội) thường xuyên xảy ra ùn tắc. Trần Tuấn Hải, sinh viên một trường đại học nằm trên tuyến đường này len lỏi giữa những khoảng trống chật hẹp, có hôm đi chưa đến 3km nhưng mất gần 40 phút.

Những tuyến phố nội đô chật kín phương tiện vào giờ cao điểm, hệ quả của sự tập trung dày đặc các cơ sở đào tạo.

Không chỉ tắc đường, cuộc sống của Hải còn gắn với những căn phòng trọ nhỏ, chi phí cao và thiếu không gian sinh hoạt. "Nếu trường chuyển ra ngoài mà có ký túc xá, không gian rộng hơn thì em thấy hợp lý, miễn là đi lại thuận tiện", Hải chia sẻ.

Ở một góc nhìn khác, Nguyễn Minh Anh, sinh viên năm 2, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội lại cho rằng, việc học tập tại khu vực trung tâm vẫn mang lại nhiều lợi thế khó thay thế.

"Ở nội đô, dễ dàng tiếp cận thư viện lớn, các hoạt động học thuật, thực tập hay cơ hội việc làm hơn. Những thứ đó không phải lúc nào cũng có ở khu vực xa trung tâm", Minh Anh chia sẻ.

Theo Minh Anh, dù không gian còn hạn chế, nhưng giá trị của sự kết nối và môi trường năng động là điều đáng cân nhắc. "Nếu chuyển ra xa mà thiếu hạ tầng đồng bộ, thiếu cơ hội trải nghiệm thực tế thì sinh viên sẽ thiệt thòi", Minh Anh nói.

Theo dự thảo Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Hà Nội hiện tập trung hơn 1/3 số trường đại học và sinh viên cả nước, tạo sức hút lớn. Tuy nhiên, điều này cũng gây áp lực nặng nề lên hạ tầng.

Chủ trương di dời đã có từ lâu song triển khai chậm do vướng quỹ đất, hạ tầng và cơ chế. Lần này, việc di dời được đặt trong cách tiếp cận bài bản hơn, gắn với phát triển đô thị vệ tinh như: Hòa Lạc, Xuân Mai, Sơn Tây, Sóc Sơn, hình thành các cụm đại học đồng bộ, giảm tải nội đô và tạo cực tăng trưởng mới.

Cần đầu tư đồng bộ hạ tầng

Theo ông Nguyễn Hồng Tiến, nguyên Cục trưởng Cục Hạ tầng kỹ thuật (Bộ Xây dựng), việc tiếp tục triển khai chủ trương di dời các trường đại học ra khỏi khu vực nội đô Hà Nội là xu thế tất yếu.

Tòa nhà HT1-HT2 tại Hòa Lạc phục vụ nhu cầu nghiên cứu, học tập cho cán bộ, học sinh, sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: VNU.

Đây là giải pháp cần thiết nhằm giảm áp lực cho khu vực nội đô, tạo điều kiện hình thành môi trường giáo dục hiện đại, phát triển các trung tâm đô thị mới, các cực tăng trưởng và thúc đẩy mô hình đô thị theo định hướng giao thông công cộng.

Để việc di dời hiệu quả, ông Tiến nhấn mạnh, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm quy hoạch đồng bộ. Các đô thị đại học cần được phát triển với quy mô đủ lớn, tránh manh mún; tổ chức theo mô hình tích hợp đa chức năng và đặt tại các cực phát triển hoặc trục động lực như Hòa Lạc, Xuân Mai, khu vực phía Tây, Tây Nam, phía Bắc.

Đặc biệt, hạ tầng giao thông phải đi trước một bước, bảo đảm kết nối thuận tiện với hệ thống metro, các tuyến vành đai và mạng lưới xe buýt. Cùng đó là hạ tầng kỹ thuật hiện đại, từ internet tốc độ cao, trung tâm dữ liệu đến năng lượng bền vững, cấp thoát nước, xử lý rác thải đạt chuẩn.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội cũng cần được đầu tư đầy đủ với bệnh viện, trường học, trung tâm thương mại, văn hóa, thể thao và không gian xanh. Nếu thiếu những yếu tố này, việc di dời có thể tạo ra những áp lực mới, thay vì giải quyết bài toán cũ.

Cân nhắc phương án sử dụng đất

Đồng quan điểm, TS.KTS Nguyễn Văn Tuyên, giảng viên Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội cho rằng, chủ trương di dời các trường đại học, cao đẳng quy mô nhỏ ra khỏi nội đô được đặt ra từ Quy hoạch Thủ đô năm 2011 và tiếp tục được cụ thể hóa trong các quy hoạch sau đó.

Theo ông, nhiều cơ sở đào tạo đã chủ động triển khai từ sớm thông qua việc xây dựng cơ sở 2 tại các địa phương lân cận. Có thể kể đến Trường Đại học Xây dựng với cơ sở tại Hà Nam cũ; Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Ngoại thương tại Bắc Ninh; nhiều cơ sở khác mở rộng về Hưng Yên hoặc khu vực ven đô. Ngay cả các trường kỹ thuật lớn như Đại học Bách khoa hay Đại học Giao thông Vận tải cũng đã có định hướng hoặc từng bước tổ chức đào tạo ngoài nội đô.

Ở góc độ quy hoạch, ông cho rằng, dân số là yếu tố chi phối toàn bộ hệ thống hạ tầng đô thị. Khi không kiểm soát được quy mô dân cư, giao thông, nhà ở và dịch vụ công đều rơi vào tình trạng quá tải.

Việc lựa chọn trường phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng đào tạo, thương hiệu và chương trình học, không phải vị trí địa lý. Thậm chí, các cơ sở ngoài nội đô với chi phí thấp và không gian rộng có thể trở thành lợi thế để thu hút sinh viên.

Ông cho rằng, việc di dời có thể kéo theo tái cơ cấu nhân sự, trong đó một bộ phận giảng viên lớn tuổi, đã ổn định cuộc sống tại nội đô, có thể không còn phù hợp, mở ra cơ hội thu hút đội ngũ giảng viên trẻ.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là cơ chế tổ chức và chính sách đi kèm. Việc bố trí khung giờ giảng dạy hợp lý, tổ chức phương tiện đưa đón… sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thích ứng của giảng viên.

Ở góc độ quản lý, lãnh đạo một trường đại học tại Hà Nội cho rằng, một số trường đã chuẩn bị cho chủ trương này, nhưng điều quan trọng không chỉ là di dời, mà là cách sử dụng quỹ đất sau đó. Nếu các cơ sở đào tạo chuyển ra ngoài, nhưng phần đất nội đô lại tiếp tục được thay thế bằng các dự án nhà ở, áp lực hạ tầng sẽ không giảm mà còn gia tăng.

Kim Thoa