Quy hoạch không gian phát triển, kiến tạo đô thị bền vững

Quy hoạch không gian phát triển theo hướng đồng bộ, liên kết, tạo nền tảng cho hệ thống đô thị hiện đại, xanh và bền vững của Thái Nguyên.

Tổ chức lại không gian, tạo các cực phát triển

Giá trị của đô thị nằm ở khả năng tạo dựng không gian sống thuận tiện, an toàn. Người dân cần có việc làm, dịch vụ thiết yếu và môi trường trong lành. Đô thị cũng cần đủ năng lực thích ứng với những biến động trong tương lai.

Yêu cầu này trở nên rõ nét sau khi Thái Nguyên hợp nhất với Bắc Kạn. Không gian phát triển của tỉnh được mở rộng đáng kể. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, mật độ dân cư và trình độ đô thị hóa giữa các khu vực có sự khác biệt lớn. Phía Nam có thế mạnh về công nghiệp, đô thị và dịch vụ. Phía Bắc sở hữu tài nguyên rừng, khoáng sản cùng các giá trị sinh thái, văn hóa và du lịch.

Quy hoạch thiếu liên kết có thể tạo ra khoảng cách phát triển giữa các khu vực. Quy hoạch hợp lý sẽ tạo điều kiện hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm. Mỗi khu vực có thể đảm nhận một nhóm chức năng phù hợp với lợi thế. Các đô thị hỗ trợ nhau trong chuỗi phát triển chung.

Quy hoạch đô thị chú trọng đến cảnh quan.

Chương trình hành động của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW và Kết luận số 224-KL/TW xác định định hướng phát triển đô thị theo mạng lưới trên toàn tỉnh. Tỉnh hướng tới hình thành các đô thị, chuỗi đô thị động lực thông minh. Liên kết đô thị với nông thôn được đặt cùng với liên kết giữa các đô thị và hệ thống hạ tầng giao thông chiến lược.

Đến năm 2030, Thái Nguyên đặt mục tiêu tỷ lệ đô thị hóa đạt trên 55%, có 14 đô thị và hình thành ba cực đô thị loại II gồm đô thị trung tâm tỉnh, đô thị trung tâm phía Nam và đô thị trung tâm phía Bắc. Mỗi cực được định hướng đảm nhận những chức năng phù hợp với điều kiện và lợi thế của từng khu vực.

Đô thị trung tâm tỉnh giữ vai trò trung tâm tổng hợp. Khu vực phía Nam phát triển các chức năng tổng hợp, chuyên ngành của tiểu vùng, phát huy thế mạnh về công nghiệp, đô thị, dịch vụ và kết nối với Vùng Thủ đô Hà Nội. Khu vực phía Bắc phát triển các chức năng tổng hợp, chuyên ngành của tiểu vùng, khai thác lợi thế về sinh thái, cảnh quan, văn hóa, du lịch và tài nguyên. Cấu trúc này tạo cơ sở hình thành mạng lưới đô thị có sự phân công chức năng và liên kết giữa các khu vực.

Phát triển đô thị vì vậy cần quan tâm cả các đô thị nhỏ và vùng ven đô. Liên kết đô thị với nông thôn cần được tăng cường, nhất là tại khu vực miền núi. Các hành lang giao thông chiến lược sẽ tạo bộ khung cho cấu trúc không gian này. Các tuyến quan trọng gồm: Cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên - Chợ Mới - Bắc Kạn - Cao Bằng, Vành đai V Vùng Thủ đô, Quốc lộ 3, Quốc lộ 37, Quốc lộ 1B, Quốc lộ 17, đường Hồ Chí Minh và các tuyến liên kết vùng.

Khi giao thông trở thành hành lang phát triển, khả năng lan tỏa của đô thị sẽ được mở rộng. Khu vực nông thôn và miền núi có thêm điều kiện tiếp cận hạ tầng, dịch vụ và các nguồn lực phát triển.

Theo các chuyên gia quy hoạch đô thị, với những tỉnh có địa hình trung du, miền núi, mô hình đô thị đa trung tâm phù hợp hơn cách tập trung quá mức vào một đô thị hạt nhân. Yêu cầu quan trọng là xác định rõ chức năng từng đô thị. Việc này giúp hạn chế cạnh tranh nguồn lực và tạo vai trò riêng cho mỗi đô thị trong mạng lưới chung.

Quy hoạch tích hợp, quản trị đô thị bằng dữ liệu

Đổi mới công tác quy hoạch là một nội dung trọng tâm trong Chương trình hành động. Quy hoạch được yêu cầu tiếp cận đa ngành, dài hạn, tích hợp và có sự kết nối giữa đô thị với nông thôn. Mỗi quyết định về không gian phát triển cần được đặt trong mối quan hệ với đất đai, dân cư, hạ tầng, giao thông, môi trường và các dịch vụ thiết yếu.

Một tuyến đường mới có thể làm thay đổi giá trị đất đai. Một khu công nghiệp có thể làm gia tăng nhu cầu về nhà ở và dịch vụ. Một khu đô thị mới có thể tạo sức ép lên trường học, bệnh viện, giao thông và môi trường. Việc dự báo đầy đủ những tác động này ngay từ khâu quy hoạch sẽ giúp hạn chế những bất cập phát sinh trong quá trình phát triển.

Quy hoạch không gian phát triển, kiến tạo đô thị bền vững.

Cùng với nâng cao chất lượng quy hoạch là yêu cầu tăng cường kỷ luật trong tổ chức thực hiện. Tình trạng “quy hoạch treo”, dự án hạ tầng chậm tiến độ và vi phạm trật tự xây dựng cần được xử lý dứt điểm. Công tác giám sát cộng đồng cũng cần được phát huy để bảo đảm quy hoạch được thực hiện đúng định hướng. Mỗi đồ án quy hoạch cần có tầm nhìn đủ dài để đáp ứng những thay đổi về dân số, kinh tế, hạ tầng và môi trường trong 20 năm, 30 năm tới.

Công nghệ số mở thêm công cụ cho công tác quản trị. Chương trình hành động đặt yêu cầu ứng dụng dữ liệu lớn, hệ thống thông tin địa lý (GIS), bản đồ số cùng các hệ thống dự báo và cảnh báo theo thời gian thực. Khi dữ liệu về đất đai, dân cư, giao thông, xây dựng và môi trường được kết nối, cơ quan quản lý có thể theo dõi sát hơn quá trình vận động của đô thị. Những khu vực có nguy cơ ngập úng, ùn tắc, quá tải hạ tầng hoặc vi phạm xây dựng có thể được nhận diện sớm. Đây là cơ sở để nâng cao khả năng dự báo và điều hành đô thị.

Chất lượng quy hoạch cũng được thể hiện qua khả năng tạo dựng môi trường sống bền vững. Đến năm 2030, Thái Nguyên phấn đấu có khoảng 8-10m2 cây xanh bình quân/người; tỷ lệ chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý đạt từ 95% trở lên; tỷ lệ nước thải đô thị được thu gom, xử lý đạt 70%. Những chỉ tiêu này đặt yêu cầu cao hơn đối với hệ thống hạ tầng môi trường và khả năng thích ứng của đô thị trước các nguy cơ ngập úng, lũ quét, sạt lở đất.

Với đặc điểm địa hình đa dạng, Thái Nguyên có điều kiện để lựa chọn cách phát triển phù hợp với từng không gian. Mô hình “làng trong phố - phố trong làng” được đề cập trong Chương trình hành động có thể trở thành một hướng tiếp cận đáng chú ý. Không gian làng quê, cảnh quan tự nhiên, mặt nước, cây xanh cùng các giá trị văn hóa và kiến trúc truyền thống được xem xét trong quá trình đô thị hóa. Đây là những yếu tố tạo nên bản sắc riêng cho các đô thị của tỉnh.

Lấy chất lượng sống làm thước đo

Một mục tiêu lớn của Thái Nguyên là phấn đấu có 60.000 căn nhà ở xã hội đến năm 2030. Đây là yêu cầu gắn với khả năng tiếp cận nhà ở của người dân, nhất là lực lượng lao động tại các khu vực công nghiệp. Phát triển đô thị cần được tính toán đồng bộ với nhà ở, trường học, y tế, không gian văn hóa và các dịch vụ thiết yếu. Chất lượng hạ tầng xã hội có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu hút và giữ chân nguồn nhân lực.

Trung tâm hành chính phường Bắc Kạn, vùng lõi khu vực phía Bắc của tỉnh
vẫn còn nhiều dư địa phát triển không gian đô thị. Ảnh: T.L

Cùng với nhà ở xã hội, tỉnh đặt mục tiêu nâng diện tích sàn nhà ở bình quân lên 37,5m2/người tại khu vực đô thị. Giao thông công cộng được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường. Tỷ lệ phương tiện sử dụng năng lượng xanh phấn đấu đạt từ 40% trở lên vào năm 2030. Những mục tiêu này cho thấy yêu cầu nâng chất lượng đô thị đang được đặt song hành với quá trình mở rộng không gian phát triển.

Tầm nhìn đến năm 2045 hướng tới xây dựng Thái Nguyên trở thành đô thị loại I, hướng tới thành phố trực thuộc Trung ương, giữ vai trò một cực tăng trưởng quan trọng của vùng trung du và miền núi phía Bắc và Vùng Thủ đô Hà Nội. Để đạt mục tiêu này, cấu trúc kinh tế đô thị cần có sự chuyển dịch phù hợp với yêu cầu phát triển mới.

Kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, dịch vụ, logistics, đổi mới sáng tạo và công nghệ cao được xác định là những hướng phát triển quan trọng. Chính quyền số và đô thị thông minh cần được triển khai đồng bộ với quá trình hiện đại hóa hạ tầng.

Không gian phát triển mới cũng đặt ra yêu cầu phát huy khác biệt giữa các khu vực. Phía Nam có điều kiện phát triển công nghiệp hiện đại, dịch vụ và các ngành có hàm lượng công nghệ cao. Đô thị trung tâm giữ vai trò hạt nhân về dịch vụ, giáo dục, y tế, khoa học và công nghệ. Phía Bắc có thể phát huy giá trị của rừng, sinh thái, du lịch, văn hóa và kinh tế xanh. Sự phân công này tạo cơ sở để các khu vực bổ trợ cho nhau trong một cấu trúc phát triển thống nhất.

Quy hoạch có tính quyết định lâu dài đối với cấu trúc và chất lượng phát triển đô thị. Những lựa chọn thiếu phù hợp có thể tạo hệ quả khó khắc phục. Vì vậy, Thái Nguyên cần bảo đảm tầm nhìn dài hạn, tính đồng bộ và kỷ luật trong từng quyết định về không gian phát triển.

Cùng với quy hoạch là yêu cầu nâng cao năng lực quản trị. Phân cấp, phân quyền cho cấp xã, phường cần đi cùng năng lực thực thi. Huy động nguồn lực xã hội cần bảo đảm minh bạch. Phát triển bất động sản cần được kiểm soát theo khả năng đáp ứng của hạ tầng. Mở rộng đô thị cần gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường.

Thái Nguyên đang có thêm dư địa để tổ chức lại không gian phát triển và định hình cấu trúc đô thị mới. Tầm nhìn đến năm 2045 cần được cụ thể hóa từ những quyết định về quy hoạch, đầu tư và quản trị ngay từ hôm nay. Yêu cầu đặt ra là hình thành hệ thống đô thị có cấu trúc hợp lý, kết nối hiệu quả, giàu bản sắc và đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của người dân. Đây là nền tảng để tỉnh nâng cao sức cạnh tranh và phát huy hiệu quả các lợi thế của từng khu vực.