Quy mô quỹ đầu tư, quỹ hưu trí Việt Nam đạt 835.000 tỷ đồng bằng 6,5% GDP, rất nhỏ so với quốc tế

Bà Phạm Thị Thanh Tâm Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính.

Phát biểu tại Hội thảo Mở khóa Dòng vốn dài hạn: Vai trò của Quỹ hưu trí và Xếp hạng tín nhiệm chiều 17/9 do SSI tổ chức, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính, Bộ Tài chính, cho biết để phát triển thị trường vốn cả về quy mô và tính thanh khoản, một trong các nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay là phát triển và đa dạng hóa hệ thống các định chế tài chính, đặc biệt là hệ thống quỹ đầu tư và quỹ hưu trí.

Bởi vì hệ thống quỹ được kỳ vọng là các cái định chế trung gian thu hút vốn đầu tư dài hạn từ các nhà đầu tư trong và ngoài nước, cho đầu tư phát triển nền kinh tế, khởi nghiệp sáng tạo, dự án xanh và dự án bền vững.

Theo thông lệ quốc tế, quy mô hệ thống quỹ hưu trí, gồm cả quỹ hưu trí nhà nước và quỹ hưu trí tư nhân, thường chiếm tỷ trọng lớn trong hệ thống tài chính.

Chẳng hạn, tại Úc, tổng tài sản của hệ thống quỹ hưu trí tương đương với 230% GDP, hệ thống quỹ hưu trí tại Mỹ vào khoảng 151% GDP, và quỹ hưu trí được quản lý bởi Quỹ Tiết kiệm Trung ương của Singapore có quy mô khoảng 82% GDP.

Với quy mô lớn như thế này, hệ thống quỹ hưu trí đóng vai trò là nhà đầu tư rất quan trọng trên thị trường vốn, thị trường trái phiếu.

Tại Việt Nam, tính đến cuối quý 1 năm 2026, quy mô các quỹ bảo hiểm xã hội là trên 1,5 triệu tỷ đồng. Hệ thống quỹ đầu tư, quỹ hưu trí có tổng giá trị tài sản quản lý là hơn 835.000 tỷ đồng, tương đương 6,5% GDP.

Đối với quỹ hưu trí tư nhân, đến nay thị trường đã có 4 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, dịch vụ, quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, và đang vận hành 7 quỹ với tổng giá trị tài sản ròng khoảng 2,2 nghìn tỷ đồng, gấp 2,6 lần so với năm 2021.

Toàn hệ thống quỹ hưu trí đến cuối năm 2025 có 28.538 người tham gia, gấp 32 lần so với năm 2021.

Việc ra đời và vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện vừa góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh xã hội, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho người lao động, vừa phát triển cơ sở nhà đầu tư dài hạn trên thị trường vốn.

Mặc dù mới hình thành, nhưng hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung ở Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh và còn rất nhiều tiềm năng để phát triển trong thời gian tới.

Tháng 3 năm 2026, chính phủ đã ban hành Nghị định số 85 về hưu trí bổ sung để tạo lập khung khổ pháp lý mới phát triển hệ thống bảo hiểm hưu trí bổ sung, trong đó tập trung hoàn thiện các quy định về nguyên tắc, cách thức đóng góp, chi trả khi tham gia quỹ, đổi mới hoạt động đầu tư theo hướng đảm bảo an toàn, bền vững và nâng cao hiệu quả hoạt động đầu tư. Hoàn thiện cơ chế quản lý giám sát hoạt động của các quỹ và các tổ chức cung cấp dịch vụ nhằm hạn chế rủi ro.

Cùng với đó, chính sách thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp vừa qua đã được sửa đổi theo hướng mở rộng các ưu đãi đối với việc tham gia quỹ hưu trí bảo hiểm bổ sung. Cụ thể, miễn thuế thu nhập cá nhân đối với chi trả từ quỹ hưu hoặc bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Doanh nghiệp sử dụng lao động được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thu nhập trừ thuế thu nhập doanh nghiệp, đối với khoản đóng góp vào quỹ hưu trí tối đa là 5 triệu đồng người một tháng. Và người lao động tham gia quỹ được giảm trừ thu nhập trừ thuế thu nhập cá nhân, đối với khoản tham gia vào quỹ hưu trí tối đa là 3 triệu đồng người một tháng.

Các chính sách đối với thuế thu nhập doanh nghiệp được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2025, và các chính sách đối với thuế thu nhập cá nhân được áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026.

Trong bối cảnh quá trình già sản hóa dân số nhanh và nhu cầu đảm bảo an sinh xã hội dài hạn ngày càng gia tăng tại Việt Nam, gây áp lực đối với hệ thống bảo hiểm hưu trí bắt buộc. Hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng là xu hướng tất yếu, vai trò của bảo hiểm hưu trí bổ sung ngày càng quan trọng.

Trong giai đoạn tới, số lượng người lao động có thu nhập trung bình và cao, cùng với cơ cấu dân số sau tuổi nghỉ hưu gia tăng, sẽ vừa là điều kiện thuận lợi, vừa là yêu cầu, vừa là thách thức để phát triển hệ thống hưu trí một cách hiệu quả, đóng góp chung vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và sự phát triển của thị trường vốn, thị trường tài chính.

Tại quyết định số 1413 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính Việt Nam, gắn với thực hiện mục tiêu tăng trưởng ở mức cao liên tục đến năm 2045, Thủ tướng Chính phủ đã giao mục tiêu quy mô tổng tài sản các quỹ hưu trí tăng trưởng bình quân 11,5% trong giai đoạn 2026 - 2030.

Đây là mục tiêu tham vọng nhưng có tính khả thi trong bối cảnh chúng ta đã đồng thời thực hiện cải cách thể chế về bảo hiểm hưu trí bổ sung và cải cách thể chế về pháp luật thuế.

Thực tế, trong thời gian vừa qua, quy mô tài sản, số lượng người tham gia và giá trị đóng góp vào quỹ hưu trí duy trì tốc độ tăng trưởng cao, cho thấy nhận thức của doanh nghiệp và người lao động về vai trò của quỹ hưu trí bổ sung đang từng bước được cải thiện.

Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực thì còn rất nhiều việc cần phải triển khai, trong đó việc khuyến khích người lao động tích lũy đầu tư dài hạn qua các quỹ hưu trí là vấn đề mang tính chất trọng tâm.

Trong quá trình tuyên truyền phổ biến quy định tại Nghị định số 85, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cũng nhận thấy các doanh nghiệp sử dụng lao động, các công ty quản lý quỹ và các tổ chức cung cấp dịch vụ rất quan tâm đến quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, và dự kiến trong thời gian tới sẽ có một số tập đoàn và công ty lớn tham gia vào Chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung.

"Trong bối cảnh chính phủ đang tập trung triển khai các chính sách về an sinh xã hội, đẩy mạnh phát triển thị trường vốn, Bộ Tài chính hy vọng rằng chính sách bảo hiểm hưu trí bổ sung tiếp tục nhận được sự quan tâm, ủng hộ người lao động và cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức cung cấp dịch vụ trên thị trường vốn, thị trường tài chính.

Trên cơ sở đó, hệ thống quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung nói riêng và các chính sách an sinh xã hội nói chung sẽ ngày càng phát huy vai trò, ngày càng chuyên nghiệp, thu hút được đông đảo các đối tượng tham gia, qua đó có thêm lựa chọn cho người lao động tích lũy dài hạn, đóng góp nguồn vốn dài hạn vào thị trường vốn", bà Tâm nhấn mạnh.