Để tiền tích lũy, lương hưu của người lao động trở thành nguồn vốn quan trọng đầu tư xã hội

Bà Nguyễn Ngọc Anh, CEO SSI Asset Management.

Phát biểu tại Hội thảo Mở khóa Dòng vốn dài hạn: Vai trò của Quỹ hưu trí và Xếp hạng tín nhiệm chiều 17/9 do SSI tổ chức, bà Nguyễn Ngọc Anh, CEO SSI Asset Management, cho biết: Trong giai đoạn 2026–2030, Việt Nam bước vào một chặng đường phát triển mới với nhu cầu rất lớn về nguồn lực đầu tư. 

Theo các tính toán hiện nay, tổng nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội trong 5 năm tới có thể lên tới khoảng 38,5 triệu tỷ đồng. Trong khi đó, kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030 dự kiến khoảng 8,22 triệu tỷ đồng. Điều này cho thấy một phần rất lớn nhu cầu vốn còn lại cần được huy động từ khu vực tư nhân, thị trường vốn, hệ thống tài chính và các nguồn lực xã hội khác. 

Đây không chỉ là bài toán về quy mô vốn, mà quan trọng hơn là bài toán về cơ cấu và kỳ hạn của nguồn vốn.

Nhu cầu đầu tư của Việt Nam trong những năm tới ngày càng tập trung vào các lĩnh vực có thời gian thu hồi vốn dài, như hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi xanh, công nghiệp, đô thị và các dự án có hàm lượng công nghệ cao. theo Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, riêng giai đoạn 2026–2030, nhu cầu vốn phát triển nguồn điện và lưới điện truyền tải lên tới khoảng 136,3 tỷ USD.

Tổng nhu cầu vốn cho các tuyến đường sắt mới ước khoảng 28,5 tỷ USD. Bên cạnh đó, hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh cần thêm hơn 95 tỷ USD.

Những con số này cho thấy một yêu cầu rất rõ ràng: nền kinh tế cần những dòng vốn có khả năng đồng hành cùng doanh nghiệp và dự án trong một chu kỳ dài.

Trong hệ sinh thái tài chính dài hạn, quỹ hưu trí là một định chế có vai trò đặc biệt.

Khác với nhiều nguồn vốn thường hướng tới mục tiêu sinh lời trong thời gian ngắn, dòng tiền của quỹ hưu trí được hình thành từ quá trình tích lũy lâu dài, nhằm bảo đảm an sinh cho người lao động trong tương lai. Chính đặc tính này tạo nên một nguồn vốn có tính ổn định, kiên nhẫn và phù hợp với tầm nhìn đầu tư dài hạn.

Trên thế giới, quỹ hưu trí là một trong những nhóm nhà đầu tư tổ chức quan trọng trên thị trường vốn. Nguồn vốn này có thể được đầu tư vào cổ phiếu, trái phiếu, các sản phẩm đầu tư dài hạn và, tùy thuộc vào khung pháp lý của từng quốc gia, vào các dự án cơ sở hạ tầng hoặc những tài sản có vòng đời dài.

Vì vậy, phát triển quỹ hưu trí không chỉ có ý nghĩa trong việc bổ sung thu nhập và bảo đảm an sinh cho người lao động khi về hưu, mà còn góp phần hình thành một nguồn vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Tại Việt Nam, chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện đã có cơ sở pháp lý từ Nghị định 88/2016/NĐ-CP và các văn bản hướng dẫn liên quan. Đây là nền tảng quan trọng để hình thành một thị trường mới, trong đó người lao động, người sử dụng lao động và các tổ chức quản lý quỹ cùng tham gia vào quá trình tích lũy và đầu tư dài hạn.

Sau khi Nghị định 88 có hiệu lực, Bộ Tài chính đã cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ quản lý quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện cho 4 doanh nghiệp. Từ năm 2021, các doanh nghiệp quản lý quỹ bắt đầu thành lập và triển khai các quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện.

Đến cuối năm 2025, thị trường đã có 7 quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện, với tổng tài sản ròng gần 2.210 tỷ đồng, tăng 53% so với năm 2024 và gấp khoảng 26 lần so với năm 2021. Tổng số người tham gia đạt 28.538 người, tăng 17,1%. Trong đó, SSIAM hiện là công ty quản lý quỹ hưu trí có quy mô lớn nhất trên thị trường chiếm 74% thị phần.

Năm 2026 là một năm bản lề với ngành quỹ hưu trí tại Việt nam. Ngày 23/3/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm hưu trí bổ sung, qua đó tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Bên cạnh đó, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp ban hành ngày 14/6/2025, Luật Thuế thu nhập cá nhân ban hành ngày 10/12/2025 và các văn bản hướng dẫn thi hành đã tiếp tục hoàn thiện các chính sách ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân đối với doanh nghiệp và người lao động tham gia chương trình bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Những thay đổi về chính sách và cơ chế ưu đãi này được kỳ vọng sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp, người lao động và các tổ chức quản lý quỹ tham gia thị trường. Qua đó, thị trường quỹ hưu trí bổ sung đang từng bước chuyển từ giai đoạn hình thành sang giai đoạn tăng trưởng mạnh mẽ và phát triển sâu rộng hơn.

Để dòng vốn dài hạn thực sự đi vào nền kinh tế, chỉ có nguồn vốn thôi là chưa đủ. Một câu hỏi quan trọng đặt ra là: Làm thế nào để các nguồn vốn dài hạn, trong đó có nguồn vốn từ quỹ hưu trí, có thể nhận diện, đánh giá và lựa chọn những doanh nghiệp, tổ chức phát hành và dự án có khả năng sử dụng vốn hiệu quả, minh bạch và bền vững trong dài hạn?

Đây chính là lĩnh vực mà xếp hạng tín nhiệm có thể đóng vai trò hết sức quan trọng.

Với phương pháp luận độc lập, dữ liệu minh bạch và các tiêu chuẩn chuyên nghiệp, xếp hạng tín nhiệm là công cụ giúp chuẩn hóa thông tin, phân loại rủi ro và hỗ trợ quá trình ra quyết định đầu tư. Đối với các nhà đầu tư dài hạn, xếp hạng tín nhiệm cung cấp thêm cơ sở để đánh giá sức khỏe tài chính, khả năng thực hiện nghĩa vụ nợ và mức độ rủi ro của doanh nghiệp hoặc tổ chức phát hành.

Ở chiều ngược lại, khi doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm tốt hơn, khả năng tiếp cận các nguồn vốn dài hạn cũng được cải thiện. Điều này tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao chất lượng quản trị, tăng cường minh bạch tài chính và chuẩn hóa công tác công bố thông tin.

Như vậy, giữa quỹ hưu trí và xếp hạng tín nhiệm tồn tại một mối liên hệ tự nhiên và bổ trợ lẫn nhau. Một bên cung cấp nguồn vốn dài hạn. Một bên cung cấp thông tin và công cụ đánh giá rủi ro.

Thị trường vốn chính là nơi kết nối hai yếu tố đó, qua đó chuyển hóa nguồn tiết kiệm dài hạn thành nguồn lực phục vụ đầu tư và tăng trưởng.

"Mở khóa dòng vốn dài hạn” vì vậy không đơn thuần là câu chuyện tạo thêm một sản phẩm tài chính hay một kênh đầu tư mới. Đó là câu chuyện xây dựng một hệ sinh thái vốn dài hạn, trong đó người tiết kiệm, người lao động, quỹ hưu trí, công ty quản lý quỹ, doanh nghiệp phát hành, tổ chức xếp hạng tín nhiệm, các định chế tài chính và cơ quan quản lý cùng tham gia.

"Nếu làm tốt điều này, một phần nguồn tiền được tích lũy cho tương lai của mỗi người lao động có thể đồng thời trở thành nguồn lực phục vụ tương lai của nền kinh tế - từ những tuyến đường, hệ thống năng lượng, các dự án chuyển đổi xanh cho đến những doanh nghiệp Việt Nam đang cần vốn để mở rộng và phát triển", bà Ngọc Anh nhấn mạnh.