Quyền lực quốc gia

Cuộc phong tỏa chồng chéo trên tuyến đường biển huyết mạch này của thế giới đã cho thấy, bối cảnh địa chính trị toàn cầu không còn được định nghĩa đơn thuần bởi các liên minh quân sự truyền thống, mà bởi một “trò chơi” tinh vi về các "điểm nghẽn chiến lược". Và rằng, trong bối cảnh đương đại, quyền lực của một quốc gia được xây nên từ “phiên bản eo biển Hormuz” của riêng mình. Đó là khả năng nắm trong tay một tài sản thiết yếu không thể thay thế, không thể bỏ qua.

Tòa nhà bị hư hại sau cuộc tấn công tên lửa của Iran tại Arad, Israel. Ảnh: THX/TTXVN

Nếu như sức mạnh không thể phủ nhận của Mỹ và Israel nằm ở năng lực quân sự áp đảo, những vũ khí tối tân chưa từng xuất hiện thì chỉ với động thái phong tỏa eo biển Hormuz, Iran dường như đã san bằng thế trận. Làm gián đoạn tuyến đường vận chuyển 20% lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu, Tehran đã "vũ khí hóa sự kiên nhẫn" một cách hiệu quả. Ngược lại, lòng kiên nhẫn của Washington đang bị thách thức trước những áp lực trong nước-vốn tỷ lệ thuận với đà tăng của giá nhiên liệu-đe dọa gây ra những tổn thất khó đong đếm đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump, ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Và một thế cân bằng đầy nghịch lý được thiết lập trên bàn cờ chiến sự: Bên tưởng chừng yếu thế đã giành được đòn bẩy với “quân cờ” trong tay là một nhu cầu thiết yếu của toàn cầu, buộc siêu cường hàng đầu thế giới phải “dằn lòng” ngồi xuống bàn đàm phán.

Dưới góc nhìn của giới phân tích, nếu đòn bẩy của Iran là một "điểm nghẽn" vật lý thì với “ông lớn” Trung Quốc, đó là một "điểm nghẽn" công nghiệp. Chỉ trong thập kỷ qua, Bắc Kinh đã có bước bứt phá ngoạn mục, từ "công xưởng của thế giới" trở thành "nút thắt thiết yếu" của toàn cầu. Có thể nói, phiên bản “eo biển Hormuz” của Trung Quốc chính là sự thống trị trong sản xuất và chế biến khoáng sản thiết yếu. Bằng cách kiểm soát gần 90% nguồn cung đất hiếm toàn cầu-vốn không thể thiếu cho mọi thứ, từ pin xe điện đến máy bay chiến đấu-Trung Quốc nắm trong tay một "điểm nghẽn chiến lược" mà trong bất kỳ cuộc đối đầu giả định nào, đối thủ của Bắc Kinh cũng đừng mong dùng bom đạn hay trừng phạt hòng hóa giải, bởi điều đó đồng nghĩa với việc tự hủy hoại chính mình.

Với Liên minh châu Âu (EU), đòn bẩy của khối nằm ở vai trò “người định ra luật chơi”. Bằng cách thiết lập các tiêu chuẩn cao về quyền riêng tư dữ liệu, tác động môi trường và cạnh tranh kỹ thuật số, EU buộc các tập đoàn toàn cầu phải tuân thủ luật chơi của khối nếu muốn tiếp cận thị trường 450 triệu người tiêu dùng giàu có. Ngay cả khi không phải là một thế lực quân sự “máu mặt” hàng đầu, EU vẫn là nhân tố không thể bị bỏ qua trong các hội nghị quy mô toàn cầu, dù tổ chức tại Washington hay Bắc Kinh.

Những gì đang diễn ra ở Trung Đông là minh chứng mới nhất cho thấy, sự thống trị quân sự truyền thống không còn là bảo chứng cho chiến thắng tuyệt đối trong một thế giới siêu kết nối. Để củng cố sức mạnh quyền lực, một quốc gia cần xác định đâu là "điểm nghẽn" độc nhất mà mình sở hữu. Cho dù đó là một tuyến đường huyết mạch, một khoáng sản thiết yếu, một tiêu chuẩn kỹ thuật số... thì mục tiêu là không đổi: Tạo ra một "eo biển Hormuz" mà phần còn lại của thế giới không thể “ngó lơ” một khi nó bị phong tỏa.