Quyết định của UAE - Thách thức với OPEC

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rút khỏi OPEC và OPEC+. Ảnh: The Arab Today

Cú sốc địa chính trị năng lượng

Quyết định của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) rút khỏi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) và liên minh OPEC+ đã tạo ra một làn sóng chấn động trên thị trường năng lượng toàn cầu. Trong nhiều thập kỷ, OPEC+ không chỉ điều phối sản lượng dầu mà còn thể hiện khả năng các quốc gia sản xuất phối hợp để tác động đến giá năng lượng.Việc một thành viên chủ chốt như UAE rời khỏi cơ chế này đặt ra câu hỏi lớn về tính bền vững của mô hình hợp tác vốn đã tồn tại từ những năm 1960.

Không giống các biến động thường thấy về sản lượng hay giá dầu, động thái này mang tính cấu trúc, phản ánh sự thay đổi trong tư duy chiến lược của một trong những nhà sản xuất năng lượng quan trọng nhất Trung Đông. UAE không phải là quốc gia có vai trò chi phối như Saudi Arabia, nhưng lại là một trong những thành viên có mức tuân thủ kỷ luật cao và năng lực sản xuất ngày càng gia tăng. Chính vì vậy, quyết định rút lui không đơn thuần là một bước đi chính sách, mà là tín hiệu cho thấy những mâu thuẫn nội tại trong OPEC+ đã đạt đến ngưỡng khó dung hòa.

Theo bà Helima Croft, Trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets, “đây là một bước ngoặt mang tính biểu tượng. Khi một quốc gia như UAE – vốn được xem là ‘người chơi kỷ luật’ lựa chọn rời đi, điều đó cho thấy cơ chế đồng thuận trong OPEC+ đang chịu áp lực nghiêm trọng.”

Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là tác động tức thời đến giá dầu, mà là liệu đây có phải là khởi đầu cho một quá trình tái cấu trúc sâu rộng của trật tự năng lượng toàn cầu.

Động cơ phía sau quyết định của UAE

Đằng sau quyết định gây tranh cãi này là sự kết hợp của nhiều yếu tố kinh tế, chiến lược và chính trị. Trước hết, về mặt kinh tế, UAE đang ở giai đoạn mở rộng mạnh mẽ năng lực khai thác dầu. Quốc gia này đã đầu tư hàng chục tỷ USD để nâng công suất sản xuất lên mức hơn 5 triệu thùng/ngày trong những năm tới. Tuy nhiên, cơ chế hạn ngạch của OPEC+ lại hạn chế khả năng tận dụng tối đa năng lực này.

Bà Amrita Sen, Giám đốc nghiên cứu tại Energy Aspects (Vương quốc Anh), nhận định: “UAE ngày càng cảm thấy bị ‘kìm hãm’ bởi các hạn ngạch sản lượng. Khi bạn đã đầu tư lớn vào năng lực sản xuất, việc không được khai thác hết công suất trở thành một chi phí cơ hội rất lớn.”

Tổ hợp Lọc hóa dầu Ruwais của Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE). Ảnh: The New Arab.

Bên cạnh đó, yếu tố chiến lược cũng đóng vai trò quan trọng. UAE đang theo đuổi một mô hình phát triển năng lượng linh hoạt hơn, bao gồm cả dầu khí truyền thống và năng lượng tái tạo. Việc không còn bị ràng buộc bởi OPEC+ cho phép quốc gia này chủ động hơn trong việc điều chỉnh sản lượng theo nhu cầu thị trường và mục tiêu dài hạn.

Ngoài ra, không thể bỏ qua yếu tố chính trị. Trong những năm gần đây, đã xuất hiện những bất đồng ngầm giữa UAE và Saudi Arabia về cách phân bổ hạn ngạch và định hướng điều hành OPEC+. Dù chưa từng bùng phát thành xung đột công khai, nhưng những khác biệt này đã tích tụ theo thời gian.

Theo bà Meghan O’Sullivan, Giám đốc Trung tâm Belfer về khoa học và quan hệ quốc tế (Đại học Harvard), “quyết định của UAE phản ánh một xu hướng rộng hơn: các quốc gia sản xuất năng lượng ngày càng ưu tiên lợi ích quốc gia hơn là duy trì các cơ chế hợp tác tập thể.”

Như vậy, việc rút khỏi OPEC/OPEC+ không phải là hành động bộc phát, mà là kết quả của một quá trình tính toán dài hạn.

OPEC/OPEC+ trước nguy cơ suy giảm vai trò

Sự rút lui của UAE đặt ra thách thức trực tiếp đối với tính gắn kết của OPEC+. Trong nhiều năm qua, liên minh này hoạt động dựa trên sự phối hợp chặt chẽ giữa các thành viên, đặc biệt là vai trò dẫn dắt của Saudi Arabia và sự tham gia của Nga. Tuy nhiên, cơ chế này vốn phụ thuộc lớn vào mức độ tuân thủ và lòng tin giữa các quốc gia.

Sự rời đi của UAE- “Người chơi kỷ luật” có thể làm suy yếu khả năng điều tiết của OPEC. Ảnh: Financial Energy Review.

UAE không phải là thành viên lớn nhất, nhưng lại là một trong những quốc gia có năng lực sản xuất đáng kể và mức độ tuân thủ cao. Việc mất đi một “người chơi kỷ luật” có thể làm suy yếu khả năng điều tiết của toàn khối.

Ông Bob McNally, Chủ tịch công ty tư vấn Rapidan Energy Group (Mỹ), cho rằng: “OPEC+ vốn đã phải vật lộn để duy trì kỷ luật nội bộ. Nếu các thành viên bắt đầu đặt câu hỏi về lợi ích của việc ở lại, nguy cơ ‘hiệu ứng domino’ là hoàn toàn có thật.”

Một hệ quả khác là vai trò của Saudi Arabia có thể bị thách thức. Trong nhiều năm, Riyadh đóng vai trò “người giữ nhịp” của thị trường dầu mỏ, sẵn sàng điều chỉnh sản lượng để ổn định giá. Tuy nhiên, khi các thành viên khác không còn tuân thủ hoặc rời khỏi liên minh, khả năng kiểm soát thị trường của Saudi Arabia sẽ bị suy giảm.

Ngoài ra, OPEC+ có thể đối mặt với bài toán uy tín. Một khi thị trường bắt đầu nghi ngờ khả năng phối hợp của tổ chức, các quyết định về cắt giảm hay tăng sản lượng sẽ không còn tạo ra tác động mạnh như trước.

Tác động đến thị trường năng lượng toàn cầu

Ngay sau thông tin UAE rút khỏi OPEC/OPEC+, thị trường dầu mỏ có thể chứng kiến những biến động mạnh trong ngắn hạn. Tâm lý bất ổn thường khiến giá dầu dao động, đặc biệt khi nhà đầu tư đánh giá lại triển vọng cung – cầu.

UAE rút khỏi OPEC khiến giá dầu biến động mạnh và gia tăng rủi ro cho thị trường năng lượng toàn cầu. Ảnh: Discoveryalert.

Trong trung hạn, khả năng UAE tăng sản lượng là yếu tố đáng chú ý. Nếu quốc gia này tận dụng toàn bộ công suất, nguồn cung toàn cầu có thể tăng đáng kể, tạo áp lực giảm giá dầu. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào phản ứng của các quốc gia khác, đặc biệt là Mỹ và Nga.

Ông Fatih Birol, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), nhận định: “Thị trường dầu đang bước vào một giai đoạn phức tạp hơn, nơi các yếu tố địa chính trị và chiến lược quốc gia có thể lấn át các cơ chế điều phối truyền thống.”

Ngoài ra, hoạt động khai thác dầu tại Mỹ có thể được hưởng lợi nếu giá dầu duy trì ở mức hấp dẫn. Ngược lại, các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng lớn như châu Âu và châu Á có thể tận dụng cơ hội để giảm chi phí năng lượng.

Tuy nhiên, điều đáng lưu ý là sự gia tăng bất định. Khi một trụ cột của cơ chế điều phối rời đi, thị trường sẽ trở nên khó dự đoán hơn, khiến các nhà đầu tư phải điều chỉnh chiến lược.

Trật tự năng lượng mới đang hình thành

Quyết định của UAE có thể là dấu hiệu cho thấy một xu hướng rộng lớn hơn: sự chuyển dịch từ các liên minh tập thể sang mô hình “tự chủ năng lượng”. Trong bối cảnh chuyển đổi năng lượng toàn cầu, các quốc gia ngày càng tìm cách tối ưu hóa lợi ích riêng thay vì phụ thuộc vào các cơ chế hợp tác truyền thống.

Điều này cũng gắn liền với sự nổi lên của năng lượng tái tạo. UAE là một trong những quốc gia Trung Đông đầu tư mạnh vào năng lượng sạch, từ điện mặt trời đến hydrogen. Việc rút khỏi OPEC/OPEC+ có thể giúp nước này linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh chiến lược dài hạn.

Dự án công viên năng lượng mặt trời Mohammed bin Rashid Al Maktoum của UAE. Ảnh: Dubai Media Office.

Theo ông Daniel Yergin, Phó Chủ tịch S&P Global và là chuyên gia hàng đầu về năng lượng, “chúng ta đang chứng kiến sự chuyển đổi từ một thế giới do OPEC dẫn dắt sang một hệ thống đa cực hơn, nơi quyền lực được phân tán và cạnh tranh gia tăng.”

Trong bối cảnh đó, OPEC có thể không biến mất, nhưng vai trò sẽ thay đổi. Thay vì là một “người điều phối toàn cầu”, tổ chức này có thể trở thành một trong nhiều trung tâm quyền lực trong thị trường năng lượng.

Bước ngoặt hay chỉ là tín hiệu cảnh báo?

Dù mang tính chấn động, quyết định của UAE vẫn để lại nhiều câu hỏi mở. Liệu đây có phải là khởi đầu của sự tan rã trong OPEC+, hay chỉ là một động thái chiến lược nhằm tái đàm phán vị thế? Lịch sử cho thấy các quốc gia sản xuất dầu thường sử dụng những bước đi quyết liệt để gia tăng đòn bẩy trong đàm phán.

Tuy nhiên, ngay cả khi UAE không kéo theo làn sóng rút lui, sự kiện này vẫn có ý nghĩa sâu sắc. Nó cho thấy những giới hạn của mô hình hợp tác hiện tại trong bối cảnh thị trường năng lượng ngày càng phức tạp và đa chiều.

Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ OPEC trước nguy cơ phân mảnh và tái cấu trúc quyền lực trong thị trường năng lượng toàn cầu. Ảnh: Voiceofemirates.com.

Trong dài hạn, thị trường dầu mỏ có thể trở nên phân mảnh hơn, với nhiều trung tâm quyền lực cạnh tranh lẫn nhau. Điều này vừa tạo ra cơ hội, vừa làm gia tăng rủi ro.

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu tác động đồng thời của địa chính trị, cạnh tranh nguồn cung và chuyển dịch năng lượng, quyết định của UAE không đơn thuần là việc một quốc gia rời bỏ một tổ chức. Đó là lời tuyên bố rằng mô hình điều phối tập thể - vốn được xây dựng trong một thế giới khác, với những tính toán khác đang ngày càng khó đáp ứng lợi ích của các thành viên trong thời đại mới.

OPEC có thể không sụp đổ sau cú rút lui này. Nhưng tổ chức đó sẽ không còn như cũ. Khi tính linh hoạt trở thành ưu tiên chiến lược hàng đầu của các nhà sản xuất lớn, khi lợi ích quốc gia ngày càng lấn át cam kết tập thể, thì câu hỏi không còn là liệu OPEC+ có tiếp tục tồn tại hay không, mà là tồn tại để làm gì, và cho ai.

Diễn biến tiếp theo tại các thủ đô năng lượng, từ Abu Dhabi, Riyadh đến Moscow và Washington, sẽ trả lời câu hỏi đó. Và câu trả lời ấy sẽ định hình không chỉ giá dầu, mà còn cả cấu trúc quyền lực của thị trường năng lượng toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.