Quyết tâm cao nhất đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, quê hương

Sáng 6/7, lễ triển khai tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968 đã diễn ra trong không khí trang nghiêm tại Công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng, TP.HCM.

Ghép từng mảnh ký ức để tìm lại những người đã ngã xuống

Sau nhiều ngày liên tục đào bới, chống chọi với những mạch nước ngầm không ngừng tràn vào hố khai quật, lực lượng tìm kiếm cuối cùng cũng phát hiện một rãnh chôn tập thể dài khoảng 25m, rộng gần 3m, nằm sâu dưới lòng đất Công viên Lê Thị Riêng.

Tại hố chôn tập thể này, đến sáng 6/7, lực lượng làm nhiệm vụ đã tìm thấy 7 bộ hài cốt của các cán bộ, chiến sĩ giải phóng và đồng bào yêu nước. Có hài cốt còn tương đối nguyên vẹn, có người chỉ còn lại những phần xương đã hòa vào lòng đất. Bên cạnh các anh vẫn còn những tấm tăng bộ đội quấn vội, hộp tiếp đạn, chiếc lược, lưỡi cưa tay...

Những kỷ vật nhỏ bé, phủ kín màu thời gian, như lặng lẽ kể về một trận đánh khốc liệt và những con người đã gửi lại tuổi xuân nơi chiến trường. Quan trọng hơn, mỗi di vật được tìm thấy đều mang theo hy vọng.

Những di vật này không chỉ giúp nhận diện một phần lịch sử, đó còn là cơ hội để khép lại hành trình chờ đợi kéo dài hàng chục năm của biết bao gia đình liệt sĩ, bởi với họ, chiến tranh chưa bao giờ thực sự kết thúc khi người cha, người anh, người con... chưa được trở về cùng gia đình.

Thủ tướng Lê Minh Hưng và Bí thư Thành ủy TP.HCM Trần Lưu Quang thực hiện nghi thức di quan hài cốt các liệt sĩ từ khu vực nghi là rãnh mộ tập thể về Nhà tưởng niệm tại Công viên Lê Thị Riêng. Ảnh: Mạnh Linh.

"Đối với nhiều gia đình liệt sĩ, chiến tranh vẫn chưa thực sự lùi xa bởi nỗi đau mất mát vẫn còn hiện hữu khi người thân chưa tìm được nơi an nghỉ. Chúng ta cần nỗ lực với quyết tâm cao nhất để tìm kiếm, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, với quê hương", Thủ tướng Lê Minh Hưng xúc động chia sẻ tại buổi lễ.

Giữa những bộ hài cốt vừa được đưa lên từ lòng đất, lực lượng tìm kiếm phát hiện một chiếc ví da đã sờn cũ. Tưởng chừng thời gian và đất ẩm đã xóa nhòa mọi dấu vết, nhưng bên trong chiếc ví ấy, những giấy tờ tùy thân vẫn còn được lưu giữ như một điều kỳ diệu.

Nét mực đã nhòe, giấy đã úa màu, nhưng từng dòng chữ vẫn đủ để kể lại thân phận của người lính năm xưa: "Quân Giải phóng miền Nam Việt Nam... Ban Chỉ huy Tiểu đoàn quyết định... Đồng chí Huỳnh Văn Quên...".

Qua đối chiếu phiên hiệu đơn vị, Quân khu 7 xác định liệt sĩ Huỳnh Văn Quên là chiến sĩ Tiểu đoàn 1, từng chiến đấu tại tỉnh Long An (cũ) và tham gia trận đánh ác liệt ở khu vực cầu Chữ Y năm 1968. Suốt 58 năm không bia mộ, không tên tuổi, anh đã trở thành người đầu tiên trong khu mộ tập thể tìm lại được danh tính của mình.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM, cho hay, để tìm ra rãnh chôn tập thể sau gần 60 năm, thành phố không chỉ dựa vào hoạt động khai quật mà đã tiến hành một cuộc "truy tìm dữ liệu" quy mô lớn.

Hàng loạt nguồn tư liệu được huy động và đối chiếu, từ hồ sơ lịch sử, bản đồ quân sự, tài liệu lưu trữ, ảnh tư liệu trong và ngoài nước đến ảnh vệ tinh. Tất cả được kết hợp với khảo sát thực địa nhằm từng bước tái hiện bức tranh chiến trường năm xưa và khoanh vùng chính xác những vị trí nghi có hố chôn tập thể.

Một trong những nguồn thông tin đặc biệt quý giá đến từ chính các nhân chứng lịch sử. Theo ông Cường, thông qua công tác tuyên truyền, TP.HCM đã tìm được nhiều người từng trực tiếp chứng kiến việc chôn cất tập thể các chiến sĩ giải phóng và đồng bào yêu nước sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968. Những ký ức tưởng đã ngủ yên suốt nhiều thập kỷ nay trở thành những "mảnh ghép sống", góp phần kiểm chứng, bổ sung và hoàn thiện dữ liệu lịch sử.

Song song với việc phục dựng ký ức, các đơn vị chuyên môn triển khai nhiều phương pháp khảo sát địa vật lý hiện đại như radar xuyên đất, đo điện trở suất... Qua phân tích, nhiều khu vực xuất hiện tín hiệu bất thường dưới lòng đất, trùng khớp với tài liệu lịch sử và lời kể của các nhân chứng.

Trên cơ sở đó, Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM phối hợp Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7 tổ chức đào thăm dò. Chỉ sau hai ngày, lực lượng làm nhiệm vụ đã phát hiện một rãnh chôn tập thể trên.

Lãnh đạo Đảng, Nhà nước và các ban ngành thắp hương cho các liệt sĩ vừa được phát hiện. Ảnh: Mạnh Linh.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, việc tìm thấy rãnh chôn tập thể mới chỉ là điểm khởi đầu của một hành trình dài. Thời gian tới, TP.HCM sẽ tiếp tục mở rộng phạm vi tìm kiếm, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt là giám định ADN để xác định danh tính liệt sĩ, đồng thời tiếp tục kêu gọi các cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử trong và ngoài nước cung cấp thêm thông tin.

"Mỗi tư liệu, mỗi lời kể, mỗi mẫu ADN có thể là chiếc chìa khóa giúp một người lính vô danh tìm lại tên tuổi của mình. Và đó cũng là con đường để các anh hùng liệt sĩ sau gần sáu thập kỷ có thể trở về với gia đình, với quê hương trong sự tri ân trọn vẹn", ông Cường nhấn mạnh.

Chạy đua với thời gian để đưa các anh trở về

Mỗi ngày trôi qua, dấu vết của chiến tranh lại mờ thêm một chút. Đất dịch chuyển, di vật mục nát, ADN càng suy giảm theo thời gian. Bởi vậy, hành trình tìm lại danh tính các anh hùng liệt sĩ hôm nay không chỉ là cuộc tìm kiếm dưới lòng đất, mà còn là cuộc chạy đua với thời gian và với chính sự khắc nghiệt của tự nhiên.

Chỉ đạo tại buổi lễ, Thủ tướng Lê Minh Hưng yêu cầu TP.HCM phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng và Bộ Công an để đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt là giám định ADN, nhằm sớm xác định danh tính các liệt sĩ và đưa các anh trở về với gia đình.

Theo Thủ tướng, mỗi công nghệ được ứng dụng hôm nay đều có thể mở ra thêm một cơ hội đoàn tụ sau gần sáu thập kỷ chia ly.

Thủ tướng chỉ đạo, trước hết là bảo vệ tuyệt đối hiện trường khai quật. Bởi với công tác tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, mỗi hiện vật, mỗi lớp đất và mỗi dấu tích đều có thể trở thành mảnh ghép quan trọng để nhận diện danh tính.

"Mỗi dấu vết được bảo vệ nguyên vẹn chính là thêm một manh mối, thêm một hy vọng để xác định danh tính cho các liệt sĩ", Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chỉ đạo đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đặc biệt là giám định ADN, nhằm sớm xác định danh tính các liệt sĩ và đưa các anh trở về với gia đình. Ảnh: Mạnh Linh.

Song song đó, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương số hóa, tổng hợp và đối chiếu hệ thống hồ sơ lịch sử, đặc biệt là dữ liệu về các trận đánh lớn trên địa bàn TP.HCM trong các năm 1968 và 1972. Những bản đồ tác chiến, nhật ký đơn vị hay hồ sơ lưu trữ tưởng như đã ngủ yên nhiều năm có thể trở thành chìa khóa để nối lại những mảnh ghép còn thiếu của lịch sử.

Các phương pháp khảo sát hiện đại như radar xuyên đất, đo điện trở suất cũng sẽ tiếp tục được triển khai để khoanh vùng, xác định những hố chôn tập thể còn lại mà mắt thường không thể nhận biết.

“Chúng ta cần nỗ lực với quyết tâm cao nhất để tìm kiếm, đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình, với quê hương”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Thủ tướng cũng gửi lời tri ân sâu sắc tới Ban Chỉ đạo Quốc gia 515, Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 7, Ban Chỉ đạo 515 TP.HCM cùng các cơ quan chuyên môn, nhà khoa học, nhân chứng lịch sử... Chính sự kiên trì đối chiếu ảnh vệ tinh, bản đồ quân sự cùng nhiều nguồn tư liệu lịch sử của họ đã góp phần tìm ra manh mối đầu tiên, mở đường cho cuộc khai quật rãnh mộ tập thể sau gần 60 năm.

“Những đóng góp thầm lặng ấy đã thắp lên hy vọng cho hàng nghìn gia đình liệt sĩ trên mọi miền đất nước”, Thủ tướng nói.