Rà soát, xử lý trụ sở, công trình và đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính: Không để lãng phí tài sản công

Để làm rõ hơn chỉ đạo của thành phố trong việc rà soát, xử lý các cơ sở nhà, đất, trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính cũng như khai thác hiệu quả nguồn lực phục vụ phát triển Thủ đô, ấn phẩm Hànộimới hằng ngày của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội giới thiệu loạt bài “Rà soát, xử lý trụ sở, công trình và đất đai sau sắp xếp đơn vị hành chính: Không để lãng phí tài sản công”.

Bài 1: Yêu cầu cấp thiết

Việc sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu cấp thiết về bố trí, quản lý và khai thác hiệu quả hệ thống trụ sở, nhà, đất công. Với khối lượng lớn cơ sở vật chất được hình thành từ các đơn vị cũ, nếu không được rà soát, phân loại và xử lý kịp thời, nguy cơ tài sản xuống cấp, lãng phí ngân sách, thậm chí phát sinh thất thoát, sử dụng sai mục đích là vấn đề cần đặc biệt lưu ý.

Trụ sở Đảng ủy, HĐND, UBND phường Việt Hưng. Ảnh: Đỗ Tâm

Nguy cơ lãng phí

Thực hiện Nghị quyết số 1656/NQ-UBTVQH15 ngày 16-6-2025 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hà Nội đã sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã từ 526 đơn vị xuống còn 126 đơn vị, gồm 51 phường và 75 xã. Cùng với bỏ cấp quận, huyện, bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp mới chính thức hoạt động từ ngày 1-7-2025.

Cùng với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, một nhiệm vụ quan trọng là việc tổ chức lại hệ thống cơ sở vật chất phục vụ hoạt động của chính quyền địa phương mới. Trước thời điểm vận hành mô hình mới, thành phố Hà Nội đã công bố phương án bố trí 232 cơ sở nhà, đất làm trụ sở cho cấp ủy, chính quyền 126 xã, phường.

Bên cạnh những cơ sở tiếp tục được sử dụng làm trụ sở, có cơ sở được bố trí cho nhiều đơn vị cùng sử dụng, đồng thời cũng có những địa điểm không còn phù hợp với nhu cầu sau sắp xếp. Ngay trong phương án bố trí trụ sở, phần lớn các xã, phường ở khu vực trung tâm sử dụng trụ sở của các quận, huyện, thị xã trước sắp xếp; nhiều đơn vị phải sử dụng hai địa điểm dành cho Đảng ủy và UBND.

Điều này cho thấy bài toán quản lý tài sản sau sắp xếp không đơn thuần là “đóng cửa trụ sở cũ”, mà cần được tổ chức lại trên cơ sở nhu cầu thực tế, điều kiện cơ sở vật chất và hiệu quả sử dụng. Đáng chú ý, tài sản công không chỉ là những tòa nhà trụ sở. Gắn với mỗi cơ sở còn có quyền sử dụng đất, công trình phụ trợ, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị và nhiều tài sản khác. Nếu chỉ tập trung vào việc bố trí nơi làm việc cho bộ máy mới mà chưa đồng thời xử lý phần tài sản còn lại, rất dễ hình thành những “khoảng trống” trong quản lý.

Một cơ sở nhà, đất chưa được đưa vào sử dụng trong thời gian dài sẽ phát sinh nhiều hệ lụy. Công trình không được bảo trì dễ xuống cấp; thiết bị, hệ thống kỹ thuật có thể hư hỏng; chi phí bảo vệ, duy tu vẫn phải duy trì. Trong khi đó, đất đai tại những vị trí có giá trị nếu để trống kéo dài sẽ làm mất đi cơ hội khai thác nguồn lực cho phát triển; nguy cơ tranh chấp, sử dụng sai mục đích cũng có thể xuất hiện.

Trụ sở Đảng ủy, UBND xã Phú Xuyên. Ảnh: Quang Thái

Kiểm kê thực chất, quản lý đến từng cơ sở

Yêu cầu đặt ra trước hết là phải kiểm kê và lập danh mục đầy đủ từng cơ sở cũng như định hướng xử lý. Việc không sử dụng tài sản, nếu không có phương án quản lý, bảo quản và khai thác phù hợp, cũng là một dạng lãng phí.

Theo quy định hiện hành, việc sắp xếp lại, xử lý tài sản công là nhà, đất được điều chỉnh bởi Nghị định số 03/2025/NĐ-CP ngày 1-1-2025 của Chính phủ. Đồng thời, hệ thống quy định về quản lý, sử dụng tài sản công đặt yêu cầu tài sản phải được quản lý thống nhất, sử dụng đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả. Như vậy, sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiệm vụ không chỉ là “bố trí đủ chỗ làm việc”, mà còn phải bảo đảm không tài sản nào bị bỏ quên trong quá trình chuyển tiếp.

Quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và tổ chức lại bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp tại Hà Nội cho thấy, quy mô tài sản công cần xử lý là rất lớn. Từ công tác rà soát, thành phố đã xác định 291 trụ sở dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính. Mỗi trụ sở dôi dư cần được xác định rõ đang thuộc cơ quan, đơn vị nào quản lý; diện tích đất bao nhiêu; diện tích xây dựng, số tầng, chất lượng công trình ra sao; hồ sơ pháp lý đã đầy đủ hay chưa; tài sản đang được sử dụng như thế nào và còn nhu cầu sử dụng trong tương lai hay không.

Bộ Tài chính đã ban hành Văn bản số 8380/BTC-QLCS, ngày 13-6-2025, về việc hướng dẫn bổ sung việc bố trí, sắp xếp, xử lý trụ sở, tài sản công khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Tuy nhiên, việc áp dụng tại từng địa phương, từng cơ sở vẫn cần được nghiên cứu cụ thể. Nếu thiếu bộ tiêu chí rõ ràng, việc xác định trụ sở dôi dư có thể phụ thuộc nhiều vào đề xuất của cấp dưới, năng lực đánh giá và tính khách quan của cấp trên, tiềm ẩn sự thiếu thống nhất.

Đối với chuyển đổi công năng tài sản công, ngoài quy định tại Điều 13 Nghị định số 151/2017/NĐ-CP ngày 26-12-2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và các quy định liên quan, địa phương phải rà soát, điều chỉnh quy hoạch xây dựng, quy hoạch sử dụng đất để tạo cơ sở pháp lý cho việc sử dụng trụ sở dôi dư vào mục đích khác, kể cả phục vụ công cộng. Bên cạnh thủ tục đấu giá, khâu định giá tài sản công cũng là vấn đề phức tạp cần được đặc biệt chú trọng.

Từ thực tế tại cơ sở, đại diện chính quyền nhiều địa phương cho rằng, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, việc quản lý, sử dụng trụ sở và đất công cần được thực hiện đồng bộ với tổ chức lại bộ máy. Chủ tịch UBND xã Đông Anh Nguyễn Văn Thiềng cho biết, địa phương xác định nguyên tắc ưu tiên là tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có, hạn chế đầu tư mới khi chưa thực sự cần thiết.

“Đối với những trụ sở không còn phù hợp với nhu cầu làm việc, địa phương sẽ rà soát điều chuyển cho cơ quan, đơn vị khác hoặc nghiên cứu chuyển đổi công năng phục vụ các nhu cầu thiết yếu của cộng đồng, phù hợp với quy hoạch và quy định pháp luật”, ông Nguyễn Văn Thiềng cho hay.

Một vấn đề khác được chính quyền cơ sở đặc biệt quan tâm là tránh để trụ sở dôi dư kéo dài trong tình trạng không có người quản lý trực tiếp. Ngay cả khi chưa có phương án xử lý cuối cùng, tài sản vẫn phải được xác định rõ đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, bảo vệ và bảo đảm an toàn. Phó Chủ tịch UBND xã Thiên Lộc Nguyễn Hùng Dũng cho biết, địa phương đã rà soát, xử lý xong toàn bộ các công trình, nhà, đất và trụ sở làm việc.

“Việc sắp xếp, xử lý tài sản công đã góp phần tiết kiệm đáng kể chi phí quản lý, vận hành. Giá trị còn lại của tài sản được khai thác sử dụng đúng mục đích, giảm gánh nặng ngân sách địa phương. Các hạng mục không còn nhu cầu được rà soát, báo cáo để thực hiện phương án xử lý theo quy định, tránh lãng phí nguồn lực”, ông Nguyễn Hùng Dũng thông tin.

Từ thực tế này, có thể thấy yêu cầu trước mắt là không để khoảng trống quản lý tài sản công trong quá trình chuyển tiếp. Nhưng sau khi xác định tài sản nào còn sử dụng, tài sản nào dôi dư, vấn đề tiếp theo là lựa chọn phương án nào để mỗi cơ sở phát huy được giá trị cao nhất.

(Còn nữa)