Rằm tháng Giêng - lan tỏa tinh thần từ bi, trí tuệ

Phật tử đi chùa đầu năm. ảnh: Hoàng Hiếu/ TTXVN

Rằm tháng Giêng còn gọi là lễ Thượng Nguyên hay Tết Nguyên Tiêu, là một trong những ngày lễ quan trọng bậc nhất đầu năm âm lịch. Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ 2026 rơi vào thứ Ba ngày 3 tháng 3 (dương lịch). Trong dịp này, nhiều gia đình chuẩn bị mâm lễ dâng Phật và gia tiên với mong cầu bình an, tài lộc và thuận lợi suốt năm.

Theo các chuyên gia văn hóa, ông cha ta duy trì các lễ cúng trong năm với mục đích cầu cho mưa hòa gió thuận, làm ăn suôn sẻ, mùa màng bội thu. Riêng cúng Rằm tháng Giêng, gia chủ thường cầu nguyện các vị thần thánh phù hộ, biến những lời cầu nguyện thành hiện thật như học hành thi cử đỗ đạt, công việc thăng tiến, buôn bán thuận lợi, trồng trọt được mùa bội thu.

Việc cúng rằm tháng giêng không có hình thức cúng cố định nào. Tùy theo từng địa phương, vùng miền mà nghi thức cúng có thể khác nhau. Cúng rằm tháng giêng theo hình thức tập thể thường là dâng sao giải tại đình, chùa. Đầu năm, nhiều người xem năm đó gặp sao gì, nếu có sao xấu thì làm lễ giải hạn với các nghi thức phù hợp theo quan niệm dân gian. Còn hình thức thứ là mỗi gia đình tự cúng tại nhà.

Cùng với đó, Rằm tháng Giêng, nhiều phật tử đi chùa trong ngày này để cầu bình an, sức khỏe, công việc hanh thông cho bản thân và gia đình, đồng thời bày tỏ lòng thành kính với Tam Bảo và tưởng nhớ tổ tiên. Đây cũng là dịp để mỗi người sám hối, hướng thiện, làm mới tâm mình sau những ngày đầu năm tất bật. Không chỉ mang ý nghĩa cầu may, việc đi chùa rằm tháng giêng còn là nhu cầu tinh thần, giúp con người tìm sự an ổn, cân bằng và khởi đầu năm mới với tâm thế tích cực hơn.

Theo Thượng tọa Thích Thiện Hạnh - Phó Viện Trưởng Phân viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Hà Nội, Rằm tháng Giêng, với tất cả những giá trị văn hóa sâu sắc, vẫn luôn là dịp để mọi người dừng lại, suy ngẫm và trân trọng quá khứ, đồng thời chào đón một năm mới đầy hi vọng. Đây là nét đẹp văn hóa được gìn giữ và lưu truyền rộng rãi trong dân gian.

Vì vậy, Rằm tháng Giêng là hoạt động tín ngưỡng tâm linh, phản ánh nét đẹp văn hóa của dân tộc. Nét đẹp này cần tiếp tục được giữ gìn, phát huy yêu quý gia đình, hiếu kính tổ tiên, biết tìm về sự an nhiên và con đường thiện nguyện trong cuộc sống, gieo nhân thiện lành, thực hành từ bi và trí tuệ.

Theo Thượng tọa Thích Thiện Hạnh, sự tiếp biến đáng kể nhất trong lễ Rằm tháng Giêng, chính là người Việt đã hình thành một nếp văn hóa tâm linh độc đáo. Đây là dịp mọi người tìm đến các ngôi chùa, đền, miếu, phủ, những nơi thánh tích, di tích lịch sử… để mong cầu bình an và trong những giây phút đó, ngày đầu năm ở nơi thanh tịnh này, chúng ta có dịp suy nghĩ về mình, về mọi người một cách sâu sắc hơn, qua đó thấy cuộc đời bình an hơn, thánh thiện hơn, nhân ái hơn. Những giá trị tâm linh này, có thể xem là hành trang, để ta vững tin bước vào một năm mới với những điều tốt đẹp.
Thêm một giá trị nhân văn mà lễ cúng Rằm tháng Giêng có được là sự gắn kết bền vững giữa các thành viên trong mỗi gia đình khi đứng trước ban thờ gia tiên, nhớ đến công đức của các bậc sinh thành, nhớ về nguồn cội.

Dung Hòa