Rào cản của xuất khẩu qua thương mại điện tử

Dư địa tăng trưởng vượt trội nhưng rào cản lớn

Tại hội thảo "Thương mại điện tử thúc đẩy xuất khẩu" ngày 7/4 tại Hà Nội, ông Sam Charlton - Giám đốc Access Partnership đã dẫn nghiên cứu của đơn vị nhằm làm rõ tiềm năng, rào cản và định hướng chính sách cho xuất khẩu thương mại điện tử của các doanh nghiệp trong lĩnh vực nội thất và thời trang (MSME).

Khảo sát được thực hiện vào tháng 9/2025 với 300 doanh nghiệp MSME, trong đó 150 doanh nghiệp nội thất và 150 doanh nghiệp thời trang) cho thấy, xuất khẩu thương mại điện tử theo mô hình B2C đang tăng trưởng vượt trội, cao gấp 2–5 lần so với tăng trưởng xuất khẩu tổng thể của Việt Nam.

Đây được đánh giá là cơ hội mang tính bước ngoặt đối với hai ngành hàng mà Việt Nam có lợi thế. 97% doanh nghiệp MSME coi xuất khẩu thương mại điện tử là yếu tố thiết yếu cho tăng trưởng trong tương lai, trong khi 96% cho biết hoạt động này giúp nâng cao năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Ông Sam Charlton - Giám đốc Access Partnership.

Không chỉ vậy, 98% doanh nghiệp ghi nhận thương mại điện tử còn thúc đẩy doanh số qua các kênh ngoại tuyến, cho thấy vai trò lan tỏa của kênh bán hàng này.

Ở góc độ thị trường, Mỹ, Trung Quốc và Vương quốc Anh hiện là các điểm đến xuất khẩu thương mại điện tử hàng đầu của doanh nghiệp Việt.

Dù tiềm năng lớn, các doanh nghiệp MSME vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức. Theo khảo sát, chi phí logistics xuyên biên giới cao là rào cản lớn nhất, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh về giá và thời gian giao hàng. Bên cạnh đó, các vấn đề về thủ tục trong nước cũng đang hạn chế khả năng tham gia của doanh nghiệp.

Cụ thể, khoảng 44% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong việc điều hướng các quy định xuất khẩu, đặc biệt là khi các quy định thường xuyên thay đổi. Quy trình hoàn thuế VAT kéo dài, sai lệch trong kê khai kế toán có thể làm gián đoạn dòng tiền và gia tăng rủi ro thanh khoản.

Ngoài ra, yêu cầu bắt buộc về hóa đơn điện tử và các quy định tuân thủ cũng tạo thêm chi phí và áp lực đối với các doanh nghiệp nhỏ vốn hạn chế về năng lực kỹ thuật.

Doanh nghiệp cần hệ sinh thái hỗ trợ mạnh hơn

Trước những rào cản này, các doanh nghiệp MSME kiến nghị cần phát triển hệ sinh thái hỗ trợ xuất khẩu thương mại điện tử đồng bộ hơn.

Theo đó, 96% doanh nghiệp cho rằng việc xây dựng các trung tâm kho bãi và hoàn tất đơn hàng tại thị trường nước ngoài sẽ giúp giảm đáng kể chi phí logistics và nâng cao hiệu quả giao hàng.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, các mô hình như chương trình hỗ trợ xuất khẩu và mạng lưới kho bãi chung của Hàn Quốc, hay các khu thí điểm thương mại điện tử xuyên biên giới tại Trung Quốc, đã giúp doanh nghiệp nhỏ tiếp cận thị trường toàn cầu hiệu quả hơn thông qua việc kết hợp hỗ trợ tài chính, logistics và đào tạo.

Bên cạnh đó, 98% doanh nghiệp nhấn mạnh nhu cầu đào tạo và cung cấp thông tin về tuân thủ quy định, bao gồm tiêu chuẩn sản phẩm, ghi nhãn và an toàn tại các thị trường xuất khẩu.

Đặc biệt, 95% doanh nghiệp MSME đề xuất xây dựng khung chính sách quốc gia riêng cho xuất khẩu thương mại điện tử.

Theo ông Sam Charlton, khung chính sách này sẽ giúp tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, tinh giản thủ tục hành chính và tích hợp các dịch vụ hỗ trợ, qua đó thúc đẩy xuất khẩu theo mô hình B2C.

Trong đó, Việt Nam có thể xem xét phát triển các khu xuất khẩu thương mại điện tử chuyên biệt, tích hợp trong hoặc liền kề các khu thương mại tự do, nhằm đơn giản hóa thủ tục hải quan, tích hợp hoàn thuế VAT và cung cấp dịch vụ tuân thủ theo mô hình tập trung.

Thực tế, Việt Nam đã có những bước đi ban đầu với Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030 và việc thí điểm khu thương mại tự do tại Hải Phòng, hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu số hiện đại.

“Với tốc độ tăng trưởng vượt trội và nhu cầu thị trường lớn, thương mại điện tử không chỉ là kênh bổ trợ mà đang trở thành động lực chính cho xuất khẩu. Nếu được hỗ trợ đúng hướng, các doanh nghiệp MSME Việt Nam hoàn toàn có thể bứt phá trên thị trường toàn cầu”, ông Charlton nhấn mạnh.