'Rau ngón' Tây Bắc có phải lá ngón cực độc?

Ở một số vùng núi phía Bắc, đặc biệt là khu vực Tây Bắc, người dân thường gọi loại cây bù ốc leo (tên khoa học Dregea volubilis) là "rau ngón”. Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, đây là một loại dây leo rừng ăn được.

Bù ốc leo từ lâu đã trở thành món ăn quen thuộc trong bữa ăn hằng ngày của người dân vùng cao. Theo kinh nghiệm dân gian, bù ốc leo có vị hơi đắng, hậu ngọt, tính mát, tác dụng thanh nhiệt, giải độc và làm mát cơ thể. Loại rau này đặc biệt tốt cho hệ tiêu hóa, giảm đầy bụng và giải ngấy hiệu quả khi ăn nhiều chất đạm. Trong đời sống, cách dùng phổ biến là luộc, nấu canh hoặc xào với trứng.

Bảng phân biệt lá ngón và rau ngón. Ảnh: Viện Dược liệu

Dưới góc độ khoa học, các nghiên cứu bước đầu cho thấy cây bù ốc leo chứa các hợp chất sinh học quý như flavonoid, saponin, polyphenol có khả năng chống oxy hóa, chống viêm nhẹ và hỗ trợ chuyển hóa.

Vị đắng nhẹ của rau kích thích dạ dày tiết dịch tiêu hóa, từ đó giúp ăn ngon miệng và tiêu hóa tốt hơn. Ngoài ra, các chất chống oxy hóa trong bù ốc leo còn hỗ trợ bảo vệ tế bào và nâng cao sức đề kháng cho cơ thể.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương lưu ý việc nhận diện đúng bù ốc leo rất quan trọng để tránh hiểm họa từ lá ngón độc. Người dân và du khách có thể phân biệt hai loại cây này dựa trên các đặc điểm sau:

Về họ thực vật và tên khoa học: Bù ốc leo (Dregea volubilis) thuộc họ Mức hoa trắng (Apocynaceae) trong khi lá ngón độc (Gelsemium elegans) thuộc họ Lá ngón (Loganiaceae).

Cây lá ngón. Ảnh: N. Huyền

Về đặc điểm hình thái: Lá bù ốc leo có hình tim, mọc đối, phiến lá tương đối dày, khi ngắt lá sẽ tiết ra dịch nhựa màu trắng đục như sữa. Hoa bù ốc leo mọc thành chùm dạng tán ở kẽ lá, có màu xanh nhạt hoặc vàng lục. Trong khi đó, lá ngón độc có lá hình trứng thuôn dài, đầu nhọn, mặt lá nhẵn bóng và không có nhựa đục. Hoa lá ngón mọc thành chùm ở đầu cành hoặc kẽ lá, có màu vàng tươi sặc sỡ.

Về tính chất và độc tính: Bù ốc leo là thực phẩm lành tính, giàu dinh dưỡng. Ngược lại, lá ngón là một trong những loài cây độc nhất vùng rừng núi, chứa các alcaloid cực mạnh có thể gây suy hô hấp và tử vong nhanh chóng dù chỉ vô tình nuốt phải lượng nhỏ.

Để đảm bảo an toàn, chuyên gia lưu ý người dân tuyệt đối không hái ăn các loại cây rừng khi không chắc chắn nguồn gốc. Bên cạnh đó, những người có cơ địa lạnh nên dùng bù ốc leo với lượng vừa phải để tránh gây ảnh hưởng tới tiêu hóa.