Rèn luyện phẩm chất và văn phong báo chí theo tấm gương nhà báo lớn Hồ Chí Minh

Người làm báo cách mạng là “công bộc của nhân dân”

Chủ tịch Hồ Chí Minh viết báo, làm báo trước hết để phục vụ cách mạng. Người đã coi và dùng báo chí như một công cụ sắc bén trên tất cả các chặng đường đấu tranh, trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Tại Đại hội lần thứ hai của Hội Nhà báo Việt Nam, ngày 16/4/1959, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Báo chí của chúng ta không phải để cho một số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và Chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu”.

Nhà báo phải gần gũi với quần chúng, học hỏi nhân dân để tiến bộ, phải phản ánh trung thực hiện thực xã hội và luôn phải tâm niệm lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh với những người công bộc của dân: “Việc gì có lợi cho dân thì phải làm cho kỳ được, việc gì có hại cho dân thì phải hết sức tránh”.

Muốn như vậy, nhà báo luôn cần phải có tài để phát hiện và chuyển tải vấn đề, nhưng quan trọng hơn là phải có cái tâm trong sáng, phải có bản lĩnh để giữ cho ngòi bút không bị bẻ cong trước những cám dỗ. Bên cạnh đó, cần sâu sát thực tiễn. Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu các “cán bộ viết báo” - cách dùng chữ của Người - phải bám sát thực tiễn để phản ánh cuộc sống chân thực vì theo Người: “Cứ ngồi trong phòng giấy thì không thể viết thiết thực”.

Nhà báo Hồ Chí Minh là một tấm gương mẫu mực khi nói về vai trò của báo chí trong việc phục vụ nhân dân và xã hội. Trên mặt báo, đặc biệt là Báo Nhân dân, với bút danh C.B, Người thường xuyên có bài viết về những gương người tốt, việc tốt, những cách làm tốt trong sự nghiệp xây dựng chế độ mới của nhân dân. Người cũng chỉ rõ những điểm chưa tốt cần chấn chỉnh trong hoạt động của các cấp, các ngành, các địa phương. Nhiều vấn đề được Người viết đi viết lại nhiều lần: Giữ gìn an ninh trật tự, phòng chống lụt bão, Tết trồng cây, những việc đáng khen và đáng chê trong khi thực hiện nếp sống mới, cần kiệm…

Người làm báo phải thường xuyên tu dưỡng đạo đức cách mạng

Báo chí cách mạng Việt Nam trước hết cần có những cán bộ cách mạng làm báo với những phẩm chất của một “người cách mệnh” - trung thành với lý tưởng, tận tụy với công việc. Tại Đại hội Hội Nhà báo lần thứ ba, ngày 8/9/1962, Người nói: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ. Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng".

Trong việc tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt nhấn mạnh những đức tính cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư. Người luôn nhấn mạnh những tiêu chí đó bởi vì: “Trong mọi việc, chúng ta chỉ có một mục đích, là phụng sự đồng bào, phụng sự Tổ quốc. Chúng ta chỉ có một phương châm, là chí công vô tư”.

Những nét phẩm chất đạo đức, nhân cách của người làm báo cũng nằm trong những tiêu chí chung của đạo đức cách mạng, và hơn thế nữa, còn mang thêm những yêu cầu của đạo đức công vụ - một nghề nghiệp đặc thù. Nhà báo còn phải thực hiện những chức năng xã hội của báo chí: Dự báo, phản ánh, định hướng, giáo dục.

Rèn đức luôn đi đôi vớiluyện tài. Người cán bộ phải đầy đủ cả đức lẫn tài, không thể khiếm khuyết mặt nào; vì có tài mà không có đức là người vô dụng, nhưng có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó. Với những người viết báo, những yêu cầu về tinh thông nghiệp vụ phải được đặt song song với những yêu cầu về phẩm chất đạo đức, tư cách. Hiểu theo nghĩa rộng, những “cán bộ viết báo” phải là người có văn hóa cao.

Văn phong, bản lĩnh và nhân cách người làm báo

Văn phong báo chí cũng thể hiện con người của nhà báo. Văn phong kết tinh trình độ, quan điểm và cả những nét phẩm chất, nhân cách. Nhà báo lớn Hồ Chí Minh đã nêu tấm gương mẫu mực cho những người làm báo cách mạng. Người nêu bốn câu hỏi liên quan chặt chẽ trước khi viết một bài báo: Nói, viết cái gì? Nói, viết cho ai ? Nói, viết để làm gì? Nói, viết như thế nào? Chủ đề, đối tượng, mục đích quyết định cách thể hiện. Cách thể hiện tốt giúp nội dung nói và viết đúng chủ đề, đúng đối tượng và đạt được mục đích của việc nói và viết. Theo Người, mỗi bài báo (tốt) phải đạt những tiêu chí:

Chân thực. Mỗi bài nói, bài viết phải bắt nguồn từ thực tế cuộc sống, với những con số, những sự kiện đã được xem xét, kiểm tra và chọn lọc. Tính chân thực làm nên sức thuyết phục cao của những bài nói, bài viết với người nghe, người đọc, cũng là yếu tố quan trọng tạo sức hấp dẫn, làm nên “thương hiệu” của nhà báo, tờ báo.

Chân thực cũng là yêu cầu đầu tiên Người đặt ra khi nói, khi viết không chỉ đối với người làm báo mà với cả số đông cán bộ, đảng viên nói chung: Người thường nhắc nhở:“Viết phải đúng sự thật, không được bịa ra”, “không nên nói ẩu”, và đặc biệt là “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”...

Ngắn gọn là một yêu cầu khá cao và khắt khe trong cách nói, cách viết. Theo Chủ tịch Hồ Chí Minh: Ngắn gọn không phải là đơn giản hóa vấn đề. “Ngắn gọn có nghĩa là gọn gàng, rõ ràng, có đầu, có đuôi, có nội dung thiết thực, thấm thía, chắc chắn”.

Đặc tính ngắn gọn, hàm súc trong các bài nói, bài viết cũng là kết quả công phu rèn luyện của Người từ những ngày đầu tham gia hoạt động chính trị, tham gia làm báo cách mạng cách đây đã tròn một thế kỷ, khi cái tên Nguyễn Ái Quốc xuất hiện dưới bài báo đầu tiên của Người - bài Tâm địa thực dân trả lời cho một bài sặc mùi thực dân trên tờ Courrier Colonial ngày 27/6/1919.

Trong sáng, giản dị, dễ hiểu. Muốn nói, muốn viết trong sáng, giản dị, dễ hiểu, theo Chủ tịch Hồ Chí Minh, trước hết phải học cách nói của quần chúng. Phải thực sự học quần chúng để có cách nói, cách viết được quần chúng chấp nhận như những gì của chính họ. Văn phong giản dị, trong sáng của Người bắt nguồn từ sự hiểu biết thấu đáo bản chất của sự vật, từ sự gắn bó với truyền thống dân tộc trong nếp cảm, nếp nghĩ...

Để viết và nói được trong sáng, giản dị, dễ hiểu, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chỉ ra rằng phải chống lại căn bệnh hay nói chữ, bệnh sính dùng chữ nước ngoài. Những tiếng nước ngoài nào đã quen thuộc, đã “hóa thành chữ ta” mà không dùng thì không đúng. Người nêu những thí dụ rất gần gũi: Ta nói “độc lập” chứ không nói “đứng một”; nói “du kích” chứ không nói “đánh chơi”;... Còn đối với bệnh lạm dụng chữ nước ngoài thì dù dùng đúng cũng đã có hại, nếu dùng sai theo kiểu dốt hay nói chữthì cái hại càng to…

Văn chính là người. Học nói, học viết cũng là những bước hoàn thiện những giá trị, phẩm giá của bản thân. Bằng tấm gương đạo đức cao cả, bằng nhân cách trong sáng và văn phong báo chí độc đáo của mình, nhà báo lớn Hồ Chí Minh đã căn dặn tâm huyết với các thế hệ những người làm báo cách mạng Việt Nam nhiều điều khi viết, khi nói.