Rộn ràng nghi thức rước Tê-va-đa của đồng bào Khmer Nam Bộ

Bà con Khmer chuẩn bị vật phẩm cúng lễ trong lễ rước Tê-va-đa một cách công phu và trang trọng, thể hiện lòng thành kính đối với các vị tiên nữ và thần linh. Ảnh: Bích Nguyên

Trong đời sống tinh thần của đồng bào Khmer Nam Bộ, Tết Chôl Chnăm Thmây có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là thời khắc chuyển giao giữa năm cũ và năm mới theo lịch cổ truyền, đồng thời cũng là dịp để con cháu tưởng nhớ tổ tiên, hướng về điều thiện lành và cầu mong bình an cho phum sóc. Trong đó, nghi thức rước Tê-va-đa được xem là phần lễ thiêng liêng và quan trọng nhất.

Theo quan niệm dân gian Khmer, mỗi năm có một vị Tê-va-đa-một trong bảy tiên nữ con của thần Ka Bâl Maha Prum-thay phiên nhau xuống trần gian cai quản nhân gian. Tùy theo ngày diễn ra lễ Chôl Maha Songkran rơi vào thứ nào trong tuần mà vị tiên nữ tương ứng sẽ đảm nhận vai trò cai quản năm mới. Nếu lễ diễn ra vào Chủ nhật, vị tiên nữ Thung Săk Tê-vy sẽ hạ giới. Thứ Hai là tiên nữ Kôr Re Ket Tê-vy; thứ Ba là Rec Det Sa Tê-vy; thứ Tư là Mânh Đea Tê-vy; thứ Năm là Kes Ri Nây Tê-vy; thứ Sáu là Kế Mi Rea Tê-vy và thứ Bảy là Mahôr Dharea Tê-vy. Bảy vị tiên nữ ấy lần lượt thay phiên nhau mang theo phúc lành và sự che chở cho con người trong năm mới.

Do đó, trong tâm thức đồng bào Khmer, lễ đón Tê-va-đa không đơn thuần là một nghi thức tín ngưỡng, mà còn là cuộc gặp gỡ giữa con người với thần linh, giữa hiện tại với những giá trị văn hóa được truyền nối qua nhiều thế hệ. Trong nghi thức rước Tê-va-đa, các vị Achar giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Họ là những người am hiểu giáo lý Phật giáo Nam tông Khmer, đồng thời thông thạo nghi thức dân gian truyền thống và có uy tín trong cộng đồng. Các vị Achar dẫn dắt bà con phật tử thực hiện từng phần nghi lễ, từ sắp xếp bài vị theo phong thủy và đặc trưng của vị tiên nữ cai quản trong năm, đến làm lễ tiếp đón Tê-va-đa hạ giới nhận nhiệm vụ cai quản năm mới. Nghi lễ cũng thể hiện sự cung thỉnh các vị thần cao thượng như: Thần Peat In, thần Peat Prum và nhiều vị thần khác đến tiễn đưa Tê-va-đa nhận nhiệm vụ, đồng thời rước vị Tê-va-đa cai quản năm cũ trở về thiên đình.

Để thực hiện nghi thức rước Tê-va-đa, các Achar hướng dẫn phật tử thực hiện nghi thức cúng Kruông Pealy-nghi lễ cúng thực địa, tiếp đó là nghi thức cung thỉnh chư thiên. Ngay từ phần chuẩn bị, không gian tổ chức nghi lễ đã gây ấn tượng bởi sự công phu và thành kính. Chính giữa là bàn thiên Tê-va-đa bảy tầng được dựng cao, trang trí bằng hoa tươi, nhang đèn và nhiều lễ vật truyền thống. Những khay trái cây đủ màu sắc, cặp dừa xiêm, chuối xiêm, sữa tươi, vải vàng, đại lịch Songkran cùng các vật phẩm cúng lễ được sắp đặt cẩn trọng theo quan niệm phong thủy và tín ngưỡng Khmer. Đặc biệt, hình tượng đầu thần Ka Bâl Maha Prum-vị thần bốn mặt trong truyền thuyết-được đặt trang trọng giữa bàn lễ như biểu tượng của sự chuyển giao quyền cai quản giữa năm cũ và năm mới.

Mọi người đều hân hoan, tươi vui khi tham gia lễ rước Tê-va-đa. Ảnh: Bích Nguyên

Tiếng kinh vang lên hòa cùng tiếng nhạc ngũ âm Khmer tạo nên không gian linh thiêng và huyền ảo. Trong làn khói hương bảng lảng, người dân chắp tay thành kính cầu mong điều lành cho gia đình và phum sóc. Một trong những khoảnh khắc đặc sắc nhất của nghi lễ là phần rước các bài vị và rước bảy tiên nữ quanh chính điện chùa hoặc bàn thiên. Bảy cô gái Khmer trong trang phục truyền thống rực rỡ, đại diện cho bảy vị Tê-va-đa, uyển chuyển bước đi trong tiếng trống, tiếng kèn và lời hô vang “Sadhu! Sadhu!” có nghĩa là “lành thay” đầy thành kính của bà con phật tử. Đi đầu đoàn rước là cô gái đại diện cho vị tiên nữ cai quản năm mới, tay nâng khay đựng hình tượng đầu thần Ka Bâl Maha Prum. Sáu cô gái còn lại theo sau trong đội hình cân xứng, như tái hiện một huyền tích cổ xưa bước ra từ đời sống tín ngưỡng Khmer. Đoàn rước đi ba vòng quanh chính điện trong tiếng nhạc rộn ràng và ánh mắt thành kính của dân làng.

Rước Tê-va-đa không chỉ là một nghi thức tôn giáo, mà còn là biểu tượng cho vòng tuần hoàn của thời gian, cho sự tiếp nối giữa năm cũ và năm mới, giữa truyền thống và hiện đại. Không khí buổi lễ càng trở nên sinh động hơn với những điệu múa dân gian mềm mại, tiếng cười nói rộn rã của trẻ nhỏ và sắc màu rực rỡ của trang phục Khmer truyền thống. Người già, thanh niên, trẻ nhỏ cùng hòa mình vào không gian văn hóa cộng đồng đầy gắn kết. Sau phần nghi lễ, các vị Achar và người cao tuổi trong phum sóc căn dặn con cháu sống lương thiện, chăm chỉ lao động, làm nhiều việc thiện, tránh điều xấu. Mọi người cùng gửi tới nhau những lời chúc năm mới giản dị nhưng chan chứa yêu thương.

Hòa mình vào lễ rước Tê-va-đa của đồng bào Khmer Cà Mau, có thể cảm nhận rõ nghi thức thiêng liêng này không chỉ phản ánh đời sống tín ngưỡng đặc sắc, mà còn thể hiện chiều sâu văn hóa, tính cộng đồng và tinh thần hướng thiện của người Khmer Nam Bộ. Trong không gian rộn ràng tiếng nhạc ngũ âm, sắc màu trang phục truyền thống và sự thành kính của bà con phật tử, mỗi phần nghi lễ đều chứa đựng những lớp nghĩa văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Đó là niềm tin vào sự chở che của thần linh, là ước vọng về một năm mới bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi; đồng thời cũng là dịp để cộng đồng cùng hướng về cội nguồn, nhắc nhở con cháu sống nhân hậu, hiếu nghĩa, chăm chỉ lao động và làm nhiều điều thiện.