RPD - Súng trung liên 7,62 mm của Liên Xô và dấu ấn tại Chiến tranh Việt Nam

Trong quá trình hiện đại hóa vũ khí bộ binh sau Chiến tranh thế giới thứ 2, Liên Xô phát triển một thế hệ súng sử dụng đạn trung gian nhằm cân bằng giữa tầm bắn, sức mạnh và khả năng kiểm soát.

Một trong những đại diện tiêu biểu là RPD, súng trung liên do kỹ sư Vasily Degtyaryov thiết kế và được đưa vào trang bị từ cuối thập niên 1940.

RPD được phát triển để sử dụng loại đạn 7,62 x 39 mm M43, cùng cỡ đạn với súng trường tiến công AK-47.

Điều này tạo thuận lợi lớn về hậu cần khi các đơn vị bộ binh có thể chia sẻ nguồn đạn. Khác với súng trường cá nhân, RPD đóng vai trò cung cấp hỏa lực yểm trợ liên tục cho tiểu đội.

Về cấu hình kỹ thuật, RPD có chiều dài tổng thể khoảng 103 cm, nòng dài khoảng 52 cm. Trọng lượng khi không lắp đạn khoảng 7,4 kg.

Súng sử dụng cơ chế trích khí pít tông hành trình dài, khóa nòng nghiêng, bảo đảm độ tin cậy cao trong điều kiện chiến trường khắc nghiệt.

Tốc độ bắn lý thuyết đạt khoảng 650 phát mỗi phút. Tầm bắn hiệu quả khoảng 800 m đối với mục tiêu diện rộng, trong khi cự ly tác xạ thực tế thường ở mức 600 m.

Điểm đặc trưng của RPD là hệ thống tiếp đạn bằng dây đạn kim loại không rời, chứa trong hộp tròn gắn dưới thân súng, với cơ số 100 viên.

Thiết kế này giúp xạ thủ duy trì hỏa lực liên tục lâu hơn so với hộp tiếp đạn rời thông thường. Súng được trang bị chân chống gập phía trước, hỗ trợ bắn ổn định ở tư thế nằm

Trong bối cảnh Chiến tranh Việt Nam, RPD trở thành một trong những vũ khí hỏa lực quan trọng của lực lượng Quân đội Nhân dân Việt Nam và các đơn vị vũ trang đồng minh.

So với nhiều súng máy hạng nhẹ khác, RPD có trọng lượng tương đối gọn nhẹ, phù hợp với chiến tranh cơ động trong rừng núi và địa hình phức tạp.

Ở cấp tiểu đội, RPD đóng vai trò hỏa lực áp chế, buộc đối phương phải ẩn nấp, tạo điều kiện cho lực lượng cơ động tiếp cận hoặc rút lui.

Với cơ số 100 viên mỗi dây, xạ thủ có thể bắn loạt dài để khống chế khu vực mục tiêu. Đạn 7,62 x 39 mm tuy có tầm bắn ngắn hơn đạn súng trường truyền thống cỡ lớn, nhưng lại có độ giật vừa phải, giúp kiểm soát tốt hơn khi bắn tự động.

Trong nhiều cuộc đụng độ với quân đội Mỹ, RPD thường được sử dụng để tạo lưới hỏa lực chéo, kết hợp cùng súng trường tiến công và súng phóng lựu.

Độ bền và khả năng hoạt động ổn định trong điều kiện nóng ẩm là yếu tố quan trọng giúp RPD duy trì hiệu quả chiến đấu.

Tuy nhiên, RPD cũng có hạn chế. Nòng súng không thể thay nhanh trong điều kiện chiến đấu, khiến việc bắn kéo dài có nguy cơ quá nhiệt.

Về sau, Liên Xô phát triển súng trung liên RPK dựa trên nền tảng AK với hộp tiếp đạn cong lớn hơn, nhằm thay thế dần RPD trong biên chế chính quy.

Dù vậy, trong giai đoạn cao điểm của Chiến tranh Việt Nam, RPD vẫn là một trong những nguồn hỏa lực đáng kể ở cấp phân đội nhỏ.

Thiết kế đơn giản, dễ bảo dưỡng và sử dụng đạn phổ biến giúp khẩu súng này phù hợp với điều kiện chiến tranh kéo dài.

Nhìn lại lịch sử, RPD không chỉ là sản phẩm kỹ thuật quân sự của Liên Xô, mà còn là minh chứng cho sự chuyển dịch học thuyết bộ binh sang mô hình sử dụng đạn trung gian và hỏa lực phân tán.

Tại chiến trường Việt Nam, khẩu súng trung liên 7,62 x 39 mm này đã góp phần định hình cách tổ chức hỏa lực tiểu đội trong môi trường tác chiến bất đối xứng.

Việt Hùng