Rủi ro khi lạm dụng giao bài tập trên laptop, iPad

Đưa laptop, ipad vào lớp học có thể giúp bài giảng sinh động, học sinh dễ tiếp thu. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Làm bài tập, học trên phần mềm, thiết kế slide thuyết trình, hay quay clip báo cáo dự án đã không còn là chuyện riêng của sinh viên hay người đi làm. Ngay ở bậc tiểu học và đầu THCS, học sinh ngày càng quen thuộc với màn hình laptop, máy tính bảng hay điện thoại.

Việc đưa công nghệ vào giảng dạy được xem là giúp học sinh hội nhập năng lực số toàn cầu. Tuy nhiên, không ít người băn khoăn về tính hiệu quả, cũng như các tác động tiêu cực khác.

Từ đây, một câu hỏi được đặt ra: Đâu là ranh giới cho việc ứng dụng công nghệ trong trường học, và trẻ nhỏ thực sự cần thiết bị số đến mức nào?

Ứng dụng đến đâu là phù hợp?

Trao đổi với Tri Thức - Znews, tiến sĩ Giáo dục học Nguyễn Thị Huyền cho rằng tổ chức lớp học số, ứng dụng thiết bị vào dạy và học hoàn toàn khả thi về mặt sư phạm. Đây là xu hướng đã diễn ra tại nhiều quốc gia.

Theo bà, trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, học sinh cần được trang bị năng lực, giúp ích cho học tập, tìm kiếm và xử lý thông tin, cũng như sử dụng thiết bị an toàn, hiệu quả.

Dù vậy, những lo ngại của phụ huynh về nguy cơ trẻ giảm tập trung, hạn chế kỹ năng viết hoặc ảnh hưởng đến tư duy là có cơ sở, nhất là khi nhà trường thiếu chính sách quản lý bài bản và chưa chuẩn bị kỹ lưỡng cho đội ngũ giáo viên.

Do đó, bà Huyền cho rằng cần có quy định sử dụng phù hợp với từng độ tuổi, thay vì cực đoan cấm hoàn toàn thiết bị điện tử trong lớp học.

Đồng quan điểm, TS Lê Đức Thuận, chuyên gia giáo dục, nguyên Trưởng phòng GD&ĐT quận Ba Đình cũ (Hà Nội), cũng cho rằng thiết bị điện tử chỉ phù hợp với sự phát triển của trẻ khi được sử dụng đúng độ tuổi, phục vụ mục tiêu bài học cụ thể và phù hợp với khả năng tự chủ của từng học sinh.

Ông không ủng hộ việc mặc định mọi nhiệm vụ học tập đều phải thực hiện qua thiết bị. Bởi lẽ, ở bậc tiểu học, trẻ cần xây dựng nền tảng đọc, viết, tính toán, chú ý và giao tiếp. Các em cũng cần được vận động, thao tác với vật thật và tương tác trực tiếp với thầy cô, bạn bè.

Do đó, theo TS Thuận, học sinh lớp 1, lớp 2 chỉ nên sử dụng công nghệ có chọn lọc, trong những hoạt động ngắn và có giáo viên hướng dẫn. Ở các lớp cuối tiểu học, nhà trường có thể tăng dần nhiệm vụ tìm kiếm thông tin, trình bày ý tưởng hoặc làm sản phẩm số phù hợp.

Ví dụ, khi học về quá trình nảy mầm, học sinh có thể quan sát cây thật, xem mô phỏng rồi tự vẽ, viết và giải thích. Thiết bị chỉ có giá trị khi giúp trẻ hiểu thêm những điều mà cách học thông thường khó thể hiện.

Với học sinh đầu THCS, giáo viên có thể giao thêm nhiệm vụ tìm hiểu, đối chiếu nguồn thông tin, xử lý dữ liệu và làm việc nhóm trên môi trường số. Tuy nhiên, yêu cầu sử dụng thiết bị cần đi kèm việc giải thích cách làm, nêu nguồn tham khảo và đánh giá mức độ hiểu bài của học sinh.

“Mức độ tự chủ nên tăng theo khả năng thực tế của từng em, không chỉ theo lớp học”, ông Thuận nói.

Việc triển khai lớp học số cần dựa trên sự sẵn sàng của nhà trường và sự phối hợp của phụ huynh. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Đừng biến thiết bị thành yêu cầu mặc định

Nếu việc sử dụng thiết bị cần được cân nhắc theo độ tuổi và mục tiêu bài học, điều kiện triển khai cũng là yếu tố không thể bỏ qua.

Chuyên gia giáo dục Bùi Khánh Nguyên cho rằng việc sử dụng thiết bị điện tử hay không, ở mức độ nào, phụ thuộc vào điều kiện của từng trường và chính sách quản lý đi kèm.

Ông cho rằng khi chưa thể trang bị thiết bị cho người học, trường học không được yêu cầu học sinh bắt buộc phải có máy để hoàn thành nhiệm vụ. Điều này có thể tạo rào cản tiếp cận giáo dục và khiến học sinh bị phân biệt vì điều kiện kinh tế gia đình. Trường cũng không nên chia học sinh thành nhóm có thiết bị và không có thiết bị trong giờ học, vì đó là sự phân biệt đối xử trong trường học.

Việc triển khai lớp học số cần dựa trên sự sẵn sàng của nhà trường và sự phối hợp của phụ huynh, đi kèm chính sách rõ ràng, tránh áp đặt hoặc chạy đua thành tích. Nếu hạ tầng chưa đáp ứng, trường có thể hướng dẫn, khuyến khích sử dụng công nghệ ở mức phù hợp thay vì vội vàng triển khai đồng loạt.

Về mặt quản lý, ông Nguyên cho rằng cần có chính sách chung toàn quốc hướng dẫn việc sử dụng thiết bị trong trường học, làm cơ sở để các trường xây dựng nội quy riêng.

Ở cấp trường, TS Lê Đức Thuận cho rằng cần quản lý ngay từ khâu thiết kế bài học, thay vì chỉ xử lý khi học sinh dùng sai.

Hiệu trưởng cần tổ chức thẩm định kế hoạch sử dụng thiết bị, làm rõ học sinh dùng để làm gì, trong bao lâu, ai giám sát và đánh giá hiệu quả bằng cách nào. Giáo viên cũng cần được bồi dưỡng về phương pháp dạy học và quản lý lớp có thiết bị.

Trong giờ học, giáo viên nên quy định rõ thời điểm mở, đóng máy; lựa chọn ứng dụng, học liệu phù hợp; tắt thông báo và hạn chế truy cập ngoài nhiệm vụ. Nhà trường cần bảo vệ dữ liệu học sinh, thông tin rõ cho phụ huynh về cách thu thập và sử dụng dữ liệu.

“Cần lưu ý việc giám sát nhằm giúp trẻ hình thành thói quen, không biến thành theo dõi mọi hoạt động riêng tư”, ông Thuận nói.

Gia đình và nhà trường cần tính tổng thời gian sử dụng thiết bị ở lớp lẫn ở nhà, tránh để thời lượng cộng dồn quá nhiều. Hoạt động trên màn hình cần xen kẽ với vận động ngoài trời và các nhiệm vụ không dùng thiết bị; đồng thời, bảo đảm điều kiện phù hợp về giấc ngủ, tư thế và ánh sáng.

Trước khi nhân rộng mô hình lớp học số, TS Thuận cho rằng nên thí điểm và theo dõi những kết quả cụ thể như khả năng đọc, viết, hiểu bài, mức độ tập trung, phản hồi về sức khỏe và gánh nặng đối với gia đình. Nếu lợi ích không rõ ràng hoặc bất lợi gia tăng, nhà trường cần điều chỉnh, kể cả giảm thời lượng sử dụng thiết bị.

“Nhà trường cần chứng minh học sinh học tốt hơn và được bảo vệ tốt hơn sau mỗi thay đổi công nghệ”, ông Thuận nhấn mạnh.