Rủi ro tập trung phía sau tỷ lệ nợ xấu 1% của EVF

Tỷ lệ nợ xấu thấp, chỉ khoảng 1% giúp Công ty Tài chính Tổng hợp cổ phần Điện lực (EVF) duy trì chất lượng tài sản vượt trội so với mặt bằng các công ty tài chính. Tuy nhiên, mô hình cho vay bán buôn với dư nợ tập trung vào một số khách hàng và ngành kinh tế lớn đặt ra những yêu cầu riêng về quản trị rủi ro tín dụng.

Mô hình cho vay khác biệt

Tại thời điểm 30/6/2026, tỷ lệ nợ xấu của EVF chỉ ở mức 1%, thấp hơn đáng kể so với mức trung vị 8,3% của nhóm công ty tài chính tiêu dùng và 2,1% của ngành ngân hàng.

Trong giai đoạn 2021-2025, tỷ lệ nợ xấu bình quân của công ty cũng chỉ ở mức 1,6%, trong khi tỷ lệ nợ có vấn đề (nhóm 2-5) bình quân đạt 2,9%.

Những con số này vừa được FiinRatings công bố trong báo cáo kết quả xếp hạng tín nhiệm lần đầu đối với EVF phản ánh sự khác biệt trong mô hình kinh doanh của doanh nghiệp so với các công ty tài chính tiêu dùng truyền thống.

Các dự án cơ sở hạ tầng chiếm tỷ trọng lớn trong tổng dư nợ của EVF. Ảnh: Hoàng Anh

Thay vì tập trung vào các khoản vay bán lẻ phân tán, EVF chủ yếu cung cấp tín dụng bán buôn cho khách hàng doanh nghiệp lớn và rất lớn, đặc biệt trong các lĩnh vực điện, năng lượng và cơ sở hạ tầng.

Kinh nghiệm hoạt động lâu năm trong những lĩnh vực này giúp công ty có lợi thế trong nhận diện đặc điểm dự án, đánh giá dòng tiền và năng lực tài chính của khách hàng. Đây cũng là cơ sở để EVF duy trì quan hệ tín dụng với nhóm doanh nghiệp có nhu cầu vốn lớn và dài hạn.

Trong giai đoạn 2021-2025, dư nợ cho vay khách hàng của EVF tăng trưởng bình quân 38,8% mỗi năm, cao hơn đáng kể mức trung vị 13,2% của nhóm công ty tài chính và 15,5% của ngành ngân hàng. Đến cuối quý II/2026, dư nợ cho vay đạt hơn 67.200 tỷ đồng, đưa EVF vào nhóm công ty tài chính có quy mô lớn trên thị trường.

Chất lượng tài sản được hỗ trợ bởi chính sách cấp tín dụng có chọn lọc và bộ đệm dự phòng tương đối vững chắc. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt 102,9%, tăng lên 122,4% tại ngày 30/6/2026.

FiinRatings đánh giá năng lực xử lý và thu hồi nợ của EVF ở mức phù hợp, nhờ chiến lược quản trị rủi ro ổn định, tỷ lệ xóa sổ nợ xấu thấp và hiệu quả thu hồi nợ từ danh mục tín dụng bán buôn.

Mô hình cho vay này cũng khiến chất lượng tín dụng của EVF phụ thuộc nhiều vào khả năng trả nợ của một số khách hàng lớn, tiến độ thực hiện dự án và dòng tiền từ hoạt động kinh doanh. Khi dư nợ tập trung vào một số khách hàng và dự án quy mô lớn, khó khăn của từng khách hàng có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng tài sản của công ty.

Rủi ro tập trung sau những khoản vay lớn

Theo FiinRatings, rủi ro tập trung là một trong những yếu tố then chốt cần xem xét khi đánh giá chất lượng tín dụng của EVF. Khác với mô hình cho vay bán lẻ có mức độ phân tán cao, danh mục tín dụng bán buôn của công ty tồn tại sự tập trung nhất định theo khách hàng và ngành nghề.

Trong giai đoạn 2025 đến sáu tháng đầu năm 2026, có 20 khách hàng lớn nhất liên tục duy trì khoảng 22-23% tổng dư nợ cho vay của EVF. Đây là tỷ trọng tương đối lớn, cho thấy chất lượng tín dụng của công ty có sự gắn kết nhất định với khả năng tài chính của một nhóm khách hàng trọng yếu.

Tuy nhiên, FiinRatings đánh giá rủi ro khách hàng đơn lẻ đã được giảm thiểu thông qua các cơ chế đồng tài trợ và bảo lãnh thanh toán.

Cụ thể, khoảng 61% dư nợ trong nhóm 20 khách hàng lớn nhất là các khoản vay đồng tài trợ hoặc được bảo lãnh thanh toán vô điều kiện, không hủy ngang bởi các ngân hàng thương mại uy tín trong nước.

Cơ chế này giúp EVF chia sẻ rủi ro tín dụng với các ngân hàng tham gia đồng tài trợ hoặc bảo lãnh, qua đó giảm mức độ tập trung rủi ro đối với các khoản vay lớn. Trên cơ sở đó, FiinRatings nhận định rủi ro tập trung khách hàng của EVF ở mức vừa phải và nằm trong khả năng kiểm soát.

Cơ chế đồng tài trợ và bảo lãnh thanh toán giúp EVF chia sẻ rủi ro tín dụng với các ngân hàng.

Bên cạnh khách hàng, cơ cấu ngành nghề cũng là một khía cạnh cần theo dõi. Dư nợ của EVF tập trung đáng kể vào các lĩnh vực có mức độ thâm dụng vốn cao như năng lượng, bất động sản và xây dựng. Ba nhóm bất động sản và các hoạt động liên quan, năng lượng, sản xuất ô tô - xe máy chiếm khoảng 57,8% tổng dư nợ tại ngày 30/6/2026.

Riêng năng lượng, bất động sản và xây dựng chiếm bình quân 48% dư nợ trong giai đoạn 2021 tới sáu tháng đầu năm 2026. Đây đều là những lĩnh vực có nhu cầu vốn lớn, thời gian thu hồi vốn dài và khả năng trả nợ gắn với dòng tiền của hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc tiến độ triển khai dự án.

Tuy nhiên, qua phân tích bản chất các khoản vay, FiinRatings ước tính chỉ khoảng 65% dư nợ xây dựng và 50% dư nợ bất động sản mang tính chất rủi ro dự án. Tổng dư nợ có tính chất rủi ro dự án theo đó tương đương khoảng 15-16% tổng dư nợ của EVF.

Việc phân biệt giữa dư nợ theo ngành và dư nợ thực sự chịu rủi ro dự án giúp đánh giá sát hơn bản chất danh mục tín dụng. Dù vậy, mức độ tập trung vào các lĩnh vực thâm dụng vốn vẫn khiến EVF cần duy trì khả năng đánh giá dòng tiền và kiểm soát chất lượng tín dụng trong suốt thời gian cho vay.

Phép thử từ dòng tiền

Một góc nhìn khác về rủi ro tín dụng tập trung tại EVF là sự biến động của nợ nhóm 2. Theo FiinRatings, một số khoản vay thuộc các dự án bất động sản và năng lượng từng gặp áp lực dòng tiền tạm thời, khiến nợ nhóm 2 tăng tại một số thời điểm.

Ngoài ra, đặc thù hoạt động trong lĩnh vực điện cũng tạo ra độ lệch giữa thời điểm thanh toán thực tế và thời điểm ghi nhận hạch toán trên hệ thống của EVF. Điều này khiến một số khoản vay có thể bị ghi nhận vào nhóm nợ có mức độ rủi ro cao hơn.

Tuy nhiên, FiinRatings đánh giá khả năng xử lý nợ nhóm 2 của EVF tương đối hiệu quả. Phần lớn các khoản nợ này được thu hồi đầy đủ trong thời gian ngắn mà không phát sinh tổn thất tài chính. Tỷ lệ nợ có vấn đề của công ty duy trì ở mức 1,7% năm 2025 và 2% trong 6 tháng đầu năm 2026.

Theo đánh giá của tổ chức xếp hạng tín nhiệm, những biến động này chủ yếu mang tính kỹ thuật, chưa phản ánh sự suy yếu tín dụng mang tính trọng yếu. Chất lượng tài sản của EVF vì vậy vẫn duy trì ở mức tốt so với mặt bằng các công ty tài chính và tiệm cận nhóm ngân hàng thương mại.

Dẫu vậy, khả năng kiểm soát nợ nhóm 2 sẽ tiếp tục là yếu tố cần theo dõi, nhất là khi quy mô tín dụng của công ty đã tăng nhanh trong những năm gần đây.

Sau giai đoạn tăng trưởng dư nợ bình quân 38,8% mỗi năm trong giai đoạn 2021-2025, EVF đã chủ động điều chỉnh tốc độ tăng trưởng xuống 8,8% trong 6 tháng đầu năm 2026 và đặt mục tiêu tăng trưởng tín dụng 15% cho giai đoạn 2026-2027.

FiinRatings đánh giá sự giảm tốc này phản ánh định hướng thận trọng hơn của ban lãnh đạo, ưu tiên kiểm soát chất lượng danh mục cho vay. Khả năng duy trì cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và khẩu vị rủi ro sẽ tiếp tục quyết định chất lượng tài sản của công ty trong thời gian tới.

Với EVF, tỷ lệ nợ xấu 1% cùng tỷ lệ bao phủ nợ xấu lên tới 122,4% đang tạo nền tảng tích cực cho hồ sơ tín dụng. Tuy nhiên, mức độ tập trung vào khách hàng lớn và các ngành thâm dụng vốn vẫn là đặc điểm cần được giám sát xuyên suốt.

Khả năng duy trì chất lượng tài sản sẽ phụ thuộc vào việc kiểm soát dòng tiền của khách hàng, hiệu quả thực thi các cam kết bảo lãnh và năng lực xử lý những khoản vay phát sinh khó khăn trước khi chuyển thành nợ xấu.