Rủi ro tiềm ẩn từ các CEO 'ngôi sao' ngành AI, nhìn từ vụ bê bối của Jensen Huang

Ông Jensen Huang, CEO của Nvidia - Ảnh: Getty Images

Ông Huang đã dẫn dắt hãng chip Nvidia trở thành đế chế trị giá 4,5 nghìn tỷ USD, giữ vị trí trung tâm trong cơn sốt AI toàn cầu. Ông vừa là gương mặt quảng bá khó thay thế của Nvidia, vừa là cầu nối giữa công ty với Nhà Trắng và chính phủ các nước, đồng thời thường đứng ra trấn an nhà đầu tư mỗi khi làn sóng đầu tư AI trên Phố Wall chao đảo.

Ngày 8/11, hội đồng quản trị Nvidia cho biết đang điều tra các thông tin cho rằng ông Huang là “mục tiêu của một nỗ lực tình báo nước ngoài”. Ông Huang thừa nhận có quan hệ ngoài hôn nhân với một nữ giám đốc điều hành doanh nghiệp. Vụ việc gây chấn động Phố Wall, Washington và Thung lũng Silicon.

Theo trang tin tài chính MarketWatch, Nvidia cho biết hội đồng quản trị vẫn tin tưởng ông Huang và ông sẽ giữ vị trí CEO trong thời gian hội đồng điều tra. Tuy nhiên, một số nhà phân tích cho rằng khả năng ông Huang phải rời ghế là hoàn toàn có thể xảy ra.

“Vụ việc này là một cú sốc. Giống như một bộ phim James Bond diễn biến sai lệch tồi tệ”, ông Dan Ives, đối tác kiêm giám đốc điều hành cấp cao của Yorkville Ives & Co., nói với hãng tin CNN.

"RỦI RO NGƯỜI CHỦ CHỐT” LAN RỘNG TRONG NGÀNH AI

“Rủi ro phụ thuộc vào nhân sự chủ chốt” (key man risk) không phải là vấn đề riêng của Nvidia. Hãng xe điện Tesla và công ty công nghệ vũ trụ SpaceX đều dựa vào ông Elon Musk, người giàu nhất thế giới.

Nhắc đến OpenAI, người ta gần như nghĩ ngay đến CEO Sam Altman, trong khi ông Mark Zuckerberg, đồng sáng lập tập đoàn Meta, ghi dấu ấn trong hầu hết các quyết định lớn của công ty. Tại công ty AI Anthropic, CEO Dario Amodei cũng là gương mặt đại diện khó thay thế.

“Sự phụ thuộc vào nhân sự chủ chốt chưa bao giờ vừa mang lại lợi thế, vừa tạo ra gánh nặng lớn như hiện nay. Những CEO quyền lực luôn tồn tại, nhưng chưa bao giờ trong lịch sử, một ngành có tầm quan trọng đến vậy lại nằm trong tay một nhóm người đếm được trên hai bàn tay”, ông Ives nhận định trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với CNN.

Theo ông Ives, tính chất cực kỳ phức tạp, bí mật và chuyên biệt của AI khiến quyền lực trong ngành này đặc biệt dễ tập trung vào một cá nhân.

Ông Richard Windsor, nhà phân tích độc lập tại Radio Free Mobile, cho rằng rủi ro này “đặc biệt nghiêm trọng” ở Nvidia. Ông Huang trực tiếp tham gia sâu vào hoạt động của công ty và là người đưa ra quyết định cuối cùng về những vấn đề then chốt làm nên thành công của Nvidia. Trong khi đó, công ty chưa có người kế nhiệm rõ ràng.

VAI TRÒ KHÓ THAY THẾ CỦA ÔNG HUANG VÀ KHOẢNG TRỐNG KẾ NHIỆM TẠI NVIDIA

Ông Huang nhiều lần chứng tỏ mình là nhân vật có sức ảnh hưởng lớn nhất trong ngành AI đầy biến động. Khi lo ngại về an toàn AI gây xáo động tại Washington, ông có mặt ở vị trí trung tâm khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trình bày cách ngành này có thể tự giám sát.

Khi các mô hình AI mở với chi phí thấp của Trung Quốc gây ra đợt bán tháo trên thị trường toàn cầu, ông cùng các nhân vật quyền lực ở Phố Wall xây dựng kế hoạch trị giá 500 tỷ USD, nhằm giữ cho dòng vốn tiếp tục đổ vào các con chip AI.

Ông Huang còn đóng vai trò đại sứ của ngành AI trên trường quốc tế. Gần đây, ông gặp các nhà lãnh đạo tại nhiều quốc gia châu Âu để thuyết phục họ theo đuổi “AI chủ quyền” - ý tưởng cho rằng mỗi quốc gia cần tự xây dựng và kiểm soát hệ thống AI của mình.

“Jensen là gương mặt toàn cầu của AI. Không thể tìm một, hai hay ba người khác để thay thế ông. Ông không chỉ là một CEO mà còn là nhân vật quyền lực nhất thế giới trong ngành AI”, ông Ives nhận định.

Cuộc điều tra của hội đồng quản trị Nvidia liên quan đến ông Huang đang phơi bày một điểm yếu lớn là công ty chưa có đội ngũ kế cận rõ ràng sẵn sàng tiếp quản vai trò của ông khi cần.

Ông Jeffrey Sonnenfeld, giáo sư Đại học Yale chuyên nghiên cứu về kế nhiệm CEO, nhấn mạnh rằng các công ty “không thể trao toàn bộ quyền kiểm soát” cho một cá nhân, dù ông không phản đối việc nhà sáng lập nắm quyền biểu quyết lớn.

“Các công ty này đã xây dựng mô hình lãnh đạo kiểu ‘hệ mặt trời’, và điều đó có thể gây ra vấn đề. Họ cần xây dựng đội ngũ kế cận”, ông Sonnenfeld nói.

“Hội đồng quản trị không có kế hoạch kế nhiệm, điều này thật bất thường. Ông Jensen từng khoe có tới 60 cấp dưới báo cáo trực tiếp cho mình”, ông Sonnenfeld nói thêm.

Theo MarketWatch, ông Jason Schloetzer, phó giáo sư Trường Kinh doanh McDonough thuộc Đại học Georgetown, cho rằng rủi ro thực sự của Nvidia nằm ở cơ cấu lãnh đạo, khi CEO có tới 60 cấp dưới báo cáo trực tiếp. Theo ông, nếu người kế nhiệm được chọn từ nhóm này, nhiều khả năng những người còn lại sẽ thắc mắc vì sao không phải mình.

Khi đó, các đối thủ như hãng chip AMD hay các nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây lớn đang phát triển chip riêng sẽ tìm cách chiêu mộ những nhân sự này. Ông Schloetzer cảnh báo Nvidia có thể đối mặt tình trạng nhân tài rời đi hàng loạt sau khi hội đồng quản trị quyết định đề bạt nhân sự kế nhiệm ông Huang.

Báo cáo tài chính thường niên gần nhất của Nvidia cũng thừa nhận nếu không bảo đảm được công tác lập kế hoạch kế nhiệm hiệu quả, công ty có thể bị cản trở trong hoạt động hoạch định chiến lược, thực thi và thành công trong dài hạn.

NHỮNG PHƯƠNG ÁN NẾU ÔNG HUANG RỜI GHẾ CEO

Ông Sonnenfeld cho rằng khả năng ông Huang giữ được ghế CEO chỉ ở mức 50/50, bởi ông vừa phải điều hành Nvidia vừa đối mặt nhiều cuộc điều tra từ hội đồng quản trị và các ủy ban của Quốc hội.

Theo ông Sonnenfeld, hội đồng quản trị Nvidia có thể chuyển ông Huang sang vai trò mang tính biểu tượng, không trực tiếp điều hành, để công ty duy trì sự liền mạch trong lãnh đạo. Phương án khác là mời một cựu CEO ngành công nghệ giàu kinh nghiệm và am hiểu sâu về AI, chẳng hạn ông Eric Schmidt, cựu CEO Google.

Theo MarketWatch, ngoài ông Huang, bà Colette Kress, Giám đốc Tài chính (CFO) Nvidia, là gương mặt lãnh đạo duy nhất của công ty được giới đầu tư biết đến nhiều, nhờ thường xuyên phát biểu trong các cuộc họp báo cáo kết quả kinh doanh.

Ông Schloetzer nhận định bà Kress có thể được đề bạt làm CEO tạm quyền nếu ông Huang rời đi, giúp hội đồng quản trị có thêm thời gian tính bước tiếp theo. Tuy nhiên, từ CFO lên CEO không phải bước chuyển dễ dàng, vì nhiều công ty ưu tiên người có kinh nghiệm vận hành hoặc tầm nhìn về thiết kế.

Cũng theo ông Schloetzer, ông Huang là người “rất khó thay thế”, còn hội đồng quản trị Nvidia đã để công ty vận hành theo cách tạo điều kiện cho "rủi ro phụ thuộc vào người chủ chốt".

Với quy mô và giá trị mà Nvidia đạt được, chắc chắn phải xem xét kỹ vai trò của hội đồng quản trị về lý do để rủi ro này xảy ra”, ông Schloetzer nói.

Trong khi đó, ông Sonnenfeld cho rằng hội đồng quản trị có thể tìm các phương án khác để không phải phụ thuộc hoàn toàn vào ông Huang. Theo ông, nếu là nhân viên khác, ông Huang đã bị sa thải, nhưng ông quá quan trọng với công ty và tên tuổi của ông còn lớn hơn cả Nvidia.