Sạc dự phòng lên máy bay: Từ vật bất ly thân thành nguy cơ an toàn bay

Từ năm 2026, pin sạc dự phòng bắt đầu bị siết quản lý trên phạm vi toàn cầu. ICAO, IATA cùng hàng loạt hãng hàng không tại Mỹ, châu Âu và châu Á đồng loạt áp dụng các quy định mới với pin lithium: giới hạn số lượng mang theo, cấm để ở khoang hành lý phía trên, cấm sạc trên máy bay và tăng mức kiểm tra tại sân bay. Một số thị trường như Trung Quốc còn yêu cầu pin phải có chứng nhận riêng mới được phép mang lên chuyến bay.

Từ thiết bị tiện lợi thành nguồn gây cháy trong cabin

Trọng tâm của các quy định mới nằm ở pin lithium-ion, công nghệ hiện diện trong hầu hết thiết bị điện tử cá nhân như điện thoại, laptop, máy ảnh hay pin sạc dự phòng.

Điều ngành hàng không lo ngại nhất là hiện tượng “thermal runaway”, tức phản ứng nhiệt mất kiểm soát bên trong pin. Khi xảy ra đoản mạch hoặc lỗi kỹ thuật, pin có thể tăng nhiệt rất nhanh, tạo khí dễ cháy và lan nhiệt sang các cell pin xung quanh.

Khác với những đám cháy thông thường, cháy pin lithium khó xử lý hơn do phản ứng hóa học bên trong pin vẫn tiếp diễn ngay cả khi ngọn lửa đã được dập tạm thời. Đây là lý do nhiều cơ quan hàng không xem pin lithium là một trong những nhóm rủi ro an toàn đáng chú ý nhất trên máy bay hiện nay.

Một pin dự phòng lithium trong hành lý xách tay của hành khách đã bốc cháy trên chuyến bay của Air China buộc máy bay phải hạ cánh khẩn cấp xuống Thượng Hải hồi 2025.

Loạt sự cố trong năm 2025 trở thành bước ngoặt khiến các quy định bị siết mạnh hơn. Trong đó có vụ sạc dự phòng bốc cháy trên chuyến bay CA139 của Air China và vụ cháy trên máy bay Air Busan khiến một phần nội thất cabin bị hư hỏng.

Sau các sự cố này, nhiều hãng bay chuyển từ mức khuyến cáo sang áp dụng lệnh cấm trực tiếp với sạc dự phòng trong một số khu vực trên máy bay.

Quy định mới: ít pin hơn, luôn phải nhìn thấy và không được sạc

Một trong những thay đổi lớn nhất là ICAO chính thức tách “sạc dự phòng” khỏi nhóm pin dự phòng thông thường trong phụ lục ban hành cuối tháng 3-2026.

Theo khung quy định mới:

- Hành khách chỉ được mang tối đa hai sạc dự phòng.

- Pin dưới 100Wh được mang theo mà không cần xin phép hãng bay.

- Pin từ 100Wh đến 160Wh phải được hãng bay chấp thuận trước.

- Pin trên 160Wh bị cấm hoàn toàn trên chuyến bay chở khách.

Đáng chú ý hơn là lệnh cấm sạc pin trên máy bay. Hành khách không được dùng sạc dự phòng để sạc điện thoại hoặc laptop trong chuyến bay. Đồng thời, pin dự phòng cũng không được cắm vào cổng USB hay ổ điện trên ghế để nạp điện.

Theo các hãng hàng không, quá trình sạc nhanh có thể làm pin tăng nhiệt đáng kể, đặc biệt với những thiết bị đã chai pin hoặc không rõ nguồn gốc.

Một thay đổi khác tác động trực tiếp đến trải nghiệm bay là quy định không được để pin dự phòng trong khoang hành lý phía trên. Hành khách phải giữ pin trong túi cá nhân, túi ghế phía trước hoặc vị trí có thể quan sát ngay lập tức.

Nếu pin bốc cháy trong khoang hành lý phía trên, lớp vali và quần áo xung quanh có thể giữ nhiệt và khiến phi hành đoàn khó phát hiện sớm sự cố.

Các hãng hàng không siết theo nhiều cấp độ khác nhau

Điểm đáng chú ý là các hãng bay không áp dụng cùng một mức kiểm soát, mà có xu hướng siết thêm tùy chính sách nội bộ.

United Airlines là một trong những hãng đầu tiên tại Mỹ cấm để pin dự phòng trong khoang hành lý phía trên từ tháng 3/2026. Southwest Airlines giới hạn mỗi hành khách chỉ được mang một sạc dự phòng dưới 100Wh.

Tại châu Âu, Lufthansa Group áp dụng đồng bộ cho toàn hệ thống gồm Austrian Airlines, Swiss, Brussels Airlines và ITA Airways: cấm sạc pin trên máy bay, cấm để pin ở khoang phía trên và giới hạn hai pin dự phòng mỗi hành khách.

Ở châu Á, mức độ kiểm soát còn chặt hơn. Singapore Airlines áp dụng quy định buộc hành khách bỏ lại pin vượt quá số lượng cho phép ngay tại sân bay Changi. Cathay Pacific cho biết các loại pin không ghi rõ thông số Wh hoặc mAh có thể bị từ chối vận chuyển tại sân bay Hong Kong.

Tại Nhật Bản, Bộ Đất đai, Cơ sở hạ tầng, Giao thông và Du lịch nước này cũng bắt đầu áp dụng quy định mới từ tháng 4/2026.

Ngoài các quy định hiện hành như cấm ký gửi sạc dự phòng và không được để pin tại khoang hành lý phía trên trong cabin, hành khách hiện chỉ được mang tối đa hai sạc dự phòng có dung lượng dưới 160Wh.

Quy định mới cũng cấm hành khách sạc pin cho sạc dự phòng hoặc dùng sạc dự phòng để nạp điện cho các thiết bị điện tử khác trong suốt chuyến bay. Theo phía Nhật Bản, các biện pháp này được triển khai sau khi ICAO ban hành sửa đổi khẩn cấp vào tháng 3/2026 nhằm ứng phó với nguy cơ cháy pin lithium trong khoang hành khách.

Tại Việt Nam, Vietnam Airlines, VietJet Air và Vietravel Airlines hiện áp dụng chỉ thị của Cục Hàng không Việt Nam: pin dự phòng phải lấy ra khỏi hành lý xách tay và đặt ở vị trí dễ quan sát trong suốt chuyến bay.

Cùng với việc siết số lượng và công suất, nhiều hãng hàng không và sân bay cũng bắt đầu mạnh tay với các loại pin giá rẻ hoặc không hiển thị đầy đủ thông số kỹ thuật.

Những pin không còn đọc được dung lượng mAh, công suất Wh hoặc điện áp do nhãn bị mờ, bong tróc hoặc thiếu thông tin từ đầu có thể bị từ chối vận chuyển ngay tại cửa an ninh.

Điều này khiến nhiều loại pin OEM, pin trôi nổi hoặc pin đã sử dụng nhiều năm đứng trước nguy cơ bị giữ lại trước giờ lên máy bay.

Các hãng hàng không hiện cũng khuyến cáo hành khách không mang pin bị phồng hoặc biến dạng, dán kín đầu cực kim loại nếu mang pin rời và tránh để pin tiếp xúc với chìa khóa, tiền xu hoặc các vật kim loại khác. Pin lithium cũng tiếp tục bị cấm trong hành lý ký gửi.

Với nhiều hành khách, việc kiểm tra hộ chiếu và cân hành lý giờ có thể đi kèm thêm một thao tác mới: lật mặt sau cục sạc dự phòng để xem còn đọc được dòng “100Wh” hay không.

Trung Quốc dựng thêm một “hàng rào kỹ thuật”

Một trong những quy định gây chú ý nhất hiện nay đến từ Civil Aviation Administration of China.

Theo quy định áp dụng từ giữa năm 2025, hành khách trên các chuyến bay nội địa Trung Quốc chỉ được mang sạc dự phòng có chứng nhận CCC (3C), tiêu chuẩn an toàn điện tử bắt buộc của nước này.

Điều này tạo ra tình huống khá đặc biệt với khách quốc tế. Một pin đạt chuẩn CE tại châu Âu hoặc UL tại Mỹ vẫn có thể bị từ chối nếu không có dấu CCC khi bay nội địa tại Trung Quốc.

Nhiều sân bay tại Trung Quốc hiện đã bố trí khu vực riêng để hành khách bỏ lại pin không đạt chuẩn trước khi qua cửa an ninh.

Trong thực tế, quy định này có thể ảnh hưởng trực tiếp tới khách transit. Một hành khách bay quốc tế tới Thượng Hải có thể không bị kiểm tra CCC ở chặng nhập cảnh, nhưng nếu nối chuyến nội địa tới Bắc Kinh hoặc Thành Đô, pin dự phòng vẫn phải đáp ứng tiêu chuẩn này.