Sân bay dã chiến Libi, khúc tráng ca nằm sâu dưới lòng Kẻ Gỗ

Hồ Kẻ Gỗ ở xã Cẩm Duệ, từ lâu được biết tới là công trình đại thủy nông với dung tích 345 triệu m3 nước, lớn thứ 2 ở Hà Tĩnh - sau hồ Ngàn Trươi (xã Vũ Quang) có dung tích 775 triệu m3 nước. Hồ Kẻ Gỗ vừa cắt lũ cho vùng hạ du vào mùa mưa bão, vừa phục vụ tưới tiêu cho 19.500 ha đất sản xuất nông nghiệp.

Thế nhưng, ít ai biết rằng, ẩn sâu dưới mặt nước hồ Kẻ Gỗ phẳng lặng ấy là một tọa độ lửa năm xưa – dấu tích của sân bay dã chiến Libi - nơi ghi dấu khúc tráng ca bi hùng của bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân, dân công hỏa tuyến và người dân địa phương trong những năm tháng chống Mỹ cứu nước.

Khi các tuyến đường quốc lộ bị chia cắt do đế quốc Mỹ đánh phá ác liệt, cuối năm 1966, Bộ Giao thông vận tải quyết định xây dựng tuyến đường chiến lược 22. Tuyến đường dài 65km, từ ngã ba Thình Thình (xã Nam Điền cũ, nay là xã Thạch Xuân) đi vòng qua vùng hồ Kẻ Gỗ và nhiều xã thuộc huyện Kỳ Anh cũ rồi kết thúc tại huyện Tuyên Hóa, tỉnh Quảng Bình, nay là tỉnh Quảng Trị. Hồ Kẻ Gỗ lúc bấy giờ chưa đắp đập, tích nước như bây giờ nên một phần tuyến đường 22 đi qua vùng lòng hồ.

Tháng 9/1972, lực lượng quốc phòng đã chọn một đoạn đường 22 tại vùng Đá Bạc (khu vực lòng hồ Kẻ Gỗ hiện tại) để xây dựng công trình quốc phòng 723 - sân bay dã chiến Libi - tên đặt theo một khe suối ở làng Đá Bạc, xã Cẩm Mỹ cũ, nay là xã Cẩm Duệ.

Đường băng sân bay dã chiến Libi sử dụng tuyến đường 22, nhưng được san gạt hai bên rộng ra so với các đoạn khác. Sân bay dã chiến Libi được xác định là sân bay gần nhất để miền Bắc chi viện cho chiến trường miền Nam.

Cuối năm 1972, đầu năm 1973, sân bay cơ bản hoàn thành nhưng bị địch phát hiện, dùng máy bay B52 đánh phá ác liệt. Các trận đánh phá của địch cướp đi sinh mạng của nhiều thanh niên xung phong, công nhân quốc phòng và bộ đội đang làm nhiệm vụ tại đây.

Năm 1976, hòa bình lập lại, cấp trên cho chủ trương xây dựng công trình hồ Kẻ Gỗ để thúc đẩy phát triển nông nghiệp. Ngày 26/3/1976, công trình đại thủy nông Kẻ Gỗ chính thức khởi công trong sự vui mừng, khí thế phấn khởi và hào hứng lên đường của hàng vạn người dân Nghệ Tĩnh (cũ).

Với tinh thần thi đua yêu nước, quyết tâm cao, bằng chiến dịch “thần tốc”, đúng ngày 3/2/1977, nhân dịp kỷ niệm 47 năm Ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, công trình được chính thức đưa vào sử dụng và đến năm 1979 công trình hoàn thành, vượt kế hoạch đề ra.

Xuất phát từ tính chất bí mật của công trình quân sự cùng sự thay đổi của địa hình, những tài liệu lịch sử về sân bay dã chiến Libi khá ít ỏi. Dẫu vậy, thời gian không thể xóa nhòa hoàn toàn dấu vết lịch sử.

Ngày nay, vào những tháng mùa hè, khi mực nước hồ Kẻ Gỗ rút xuống để phục vụ tưới tiêu, sân bay dã chiến Libi xuất hiện. Và dù đã trải qua 50 năm, lòng hồ Kẻ Gỗ vẫn chằng chịt những hố bom đạn mà quân địch ném xuống năm xưa.

Hiện nay, đền thờ anh hùng liệt sỹ được xây dựng khang trang nằm bên lòng hồ Kẻ Gỗ nhằm tưởng nhớ chiến công và sự hy sinh của các cán bộ chiến sỹ, lực lượng thanh niên xung phong, công nhân, dân công hỏa tuyến và người dân địa phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Trong khuôn viên đền thờ có 2 tấm bia khắc ghi tên tuổi, quê quán những người đã hy sinh tại chiến trường Kẻ Gỗ năm xưa. Danh sách này do Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ tìm kiếm, kết nối, gặp gỡ từ nhiều nhân chứng để xây dựng nên.

Từ một vùng đất từng in dấu bom đạn, hồ Kẻ Gỗ đang “chuyển mình” thành không gian xanh, địa điểm du lịch, điểm đến linh thiêng, nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ. Sân bay dã chiến Libi dẫu đã hòa vào dòng nước Kẻ Gỗ, nhưng khúc tráng ca về những người con đã lấy máu xương mình dệt nên lịch sử sẽ còn âm vang mãi giữa đại ngàn.

Những di tích chiến tranh bị lãng quên trong lòng hồ Kẻ Gỗ (Bài 1): Con đường 22 huyền thoại

Công trình đại thủy nông Kẻ Gỗ là biểu tượng cho sức mạnh đoàn kết của nhân dân. Thế nhưng, ít người biết hồ Kẻ Gỗ còn còn ôm trọn trong lòng những di tích của một thời bom đạn, những trận đánh B52 tàn khốc của đế quốc Mỹ với sự hy sinh xương máu của những chiến sỹ ngày đêm bảo vệ huyết mạch giao thông, để xe vào tiền tuyến. Sau 35 năm chiến tranh kết thúc, một phần con đường 22, sân bay dã chiến Libi và biết bao hài cốt liệt sỹ vô danh vẫn còn nằm sâu trong lòng hồ lạnh lẽo.

Những chứng tích chiến tranh bị bỏ quên trong lòng Kẻ Gỗ (Bài 2): Dấu tích về sân bay dã chiến Libi

Để có thể viết những câu chuyện về con đường 22 huyền thoại, về sân bay dã chiến Libi và những trận đánh ác liệt của một thời, chúng tôi đã phải chọn đúng giữa tháng tám dương lịch - ấy là khi nước trong hồ được xả để phục vụ cho việc tưới tiêu. Lúc này, một phần của tuyến đường 22 và sân bay dã chiến Libi lộ thiên trong lòng hồ Kẻ Gỗ. Chiến tranh đã lùi về dĩ vãng, nhưng sự khắc nghiệt của thời gian và sức mạnh của dòng nước cũng không thể xóa nhòa được những dấu ấn minh chứng cho sự tàn khốc của chiến tranh.

Văn Đức