Sẵn sàng vận hành hệ thống giao thông thông minh trên cao tốc bắc-nam: 'Thu đúng, thu đủ và chính xác'
Thời gian qua, tiến độ triển khai hệ thống giao thông thông minh và thu phí không dừng tại các dự án cao tốc bắc-nam phía đông giai đoạn 1 nhận được sự quan tâm lớn của dư luận. Để làm rõ hơn tiến độ, quy trình vận hành hệ thống này, Báo Nhân Dân có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Viết Huy, Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam.
Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam Nguyễn Viết Huy trả lời phỏng vấn Báo Nhân Dân.
Phóng viên: Thưa ông, mốc tiến độ 31/12/2025 được xem là thời điểm quan trọng để đưa hệ thống giao thông thông minh và các trạm thu phí vào vận hành. Ông có thể cho biết tổng thể tình hình triển khai tại các dự án cao tốc bắc-nam phía đông giai đoạn 1 đến thời điểm này?
Ông Nguyễn Viết Huy: Có thể khẳng định, thời gian qua, các Ban Quản lý dự án, nhà thầu và Cục Đường bộ Việt Nam đã rất tích cực triển khai xây dựng hệ thống giao thông thông minh (ITS), bao gồm cả hệ thống thu phí không dừng. Đến nay, chúng ta đã đạt được mốc tiến độ đề ra về mặt xây dựng hạ tầng cơ sở.
Cụ thể, hệ thống đã hoàn thiện khoảng 99%. Tại các công trường, từ hệ thống camera, phần mềm quản lý đến các nhà điều hành đều đã cơ bản xây dựng xong. Hiện có 5 tuyến cao tốc thuộc giai đoạn 1 đã sẵn sàng cho việc chuẩn bị thu phí đồng bộ gồm: Mai Sơn-Quốc lộ 45, Quốc lộ 45-Nghi Sơn, Nghi Sơn-Diễn Châu, Nha Trang-Cam Lâm (đoạn Vĩnh Hảo) và Phan Thiết-Dầu Giây.
Phó Cục trưởng Cục Đường bộ Việt Nam-Nguyễn Viết Huy trực tiếp kiểm tra phòng điều hành hệ thống thu phí điện tử không dừng và giao thông thông minh tại các dự án cao tốc bắc-nam phía đông.
Chiều 5/1, tại Ninh Bình, Đoàn công tác Cục Đường bộ Việt Nam do Phó Cục trưởng Nguyễn Viết Huy dẫn đầu đã kiểm tra hệ thống thu phí điện tử không dừng (ETC) và giao thông thông minh (ITS) tại các dự án cao tốc bắc-nam phía đông. Đến nay, hạ tầng, thiết bị và phần mềm giai đoạn 1 đã hoàn thành khoảng 99%, năm tuyến cao tốc trọng điểm đủ điều kiện chuẩn bị thu phí đồng bộ. Hệ thống tích hợp AI, camera giám sát, cân tải trọng tự động, yêu cầu đạt KPI 99,8% sau hơn 1 tháng thử nghiệm. Thời điểm thu phí chính thức sẽ được quyết định sau khi chạy thử đạt chuẩn, dự kiến trước hoặc sau Tết Nguyên đán.
Phóng viên: Mặc dù hạ tầng đã đạt 99%, nhưng vì sao chúng ta chưa tiến hành thu phí ngay, thưa ông?
Ông Nguyễn Viết Huy: Đây là hệ thống điện tử đòi hỏi độ chính xác cực kỳ lớn và cũng là lần đầu tiên Nhà nước tự đầu tư xây dựng để thu phí nộp ngân sách. Do đó, hệ thống bắt buộc phải được kiểm nghiệm và thử nghiệm khắt khe để bảo đảm "thu đúng, thu đủ", tránh khiếu kiện từ người dân hoặc thất thoát ngân sách.
Theo quy trình, chúng tôi cần tối thiểu 37 ngày để thử nghiệm. Trong đó, 7 ngày đầu để kiểm thử hệ thống (phần mềm, phần cứng, dây dẫn) bảo đảm sự trơn tru. Sau đó là 30 ngày chạy thử nghiệm để đánh giá chỉ số KPI cho tất cả các loại xe.
Phóng viên: Ông có thể cho biết cụ thể hơn về yêu cầu kỹ thuật đối với chỉ số KPI này?
Ông Nguyễn Viết Huy: Hệ số KPI phải đạt tối thiểu 99,8%. Điều này có nghĩa là trong 1.000 lượt xe lưu thông qua trạm, chỉ cho phép sai sót tối đa 2 xe. Nếu không đạt chỉ số này, chúng tôi sẽ phải tiếp tục tinh chỉnh và kiểm tra lại cho đến khi hệ thống đạt độ chính xác tuyệt đối mới đưa vào vận hành chính thức.
Ông Nguyễn Viết Huy cho biết, dự án thu phí điện tử không dừng bằng quản lý AI sẽ tiến hành thật sau hơn 1 tháng thử nghiệm kể từ ngày 5/1/2026.
Phóng viên: Hệ thống ITS mới này có những ưu điểm gì vượt trội so với các hệ thống đã triển khai trước đây, thưa ông?
Ông Nguyễn Viết Huy: Điểm nổi bật nhất của hệ thống này là sự tích hợp đồng bộ ba phân hệ hiện đại: Hệ thống giao thông thông minh, Thu phí tự động không dừng (ETC) và Cân tải trọng tự động (WIM).
Chúng tôi ứng dụng tối đa công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI). Hệ thống AI sẽ tự động phát hiện, cập nhật và gửi cảnh báo về trung tâm điều hành khi có sự cố như tai nạn, xe chạy quá tốc độ hoặc lấn làn.
Công nghệ luôn có sự kế thừa và phát triển, hệ thống sau chắc chắn sẽ hiện đại hơn hệ thống trước. Về tính năng, hệ thống mới vẫn bảo đảm đầy đủ các chức năng quản lý cao tốc, nhưng thiết bị, đường truyền và độ sắc nét của hình ảnh đã được nâng cấp mạnh mẽ.
Hệ thống có thể nhận diện biển số xe rất rõ nét ngay cả khi xe chạy tốc độ cao, phát hiện nhanh chóng các hành vi vi phạm như chạy quá tốc độ, dừng đỗ sai quy định. Đặc biệt, chúng tôi đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích số liệu giao thông. Hiện tại, AI đang được hoàn thiện để tiến tới việc tự động xuất báo cáo tổng hợp, giúp người quản lý có thể xử lý thông tin ngay trên điện thoại di động.
Áp dụng giao thông thông minh, tại các trạm thu phí sẽ không còn barie, thay vào đó các xe đi qua trạm thu phí sẽ được hệ thống máy AI tự động quét và thông báo nếu phương tiện có lỗi vi phạm ngay lập tức để dừng xử lý, nếu xe không chấp hành sẽ bị yêu cầu không được tham gia giao thông trên cao tốc bắc-nam, phía đông.
Phóng viên: Vậy thời điểm cụ thể nào người dân sẽ bắt đầu thực hiện trả phí khi lưu thông trên các tuyến cao tốc này?
Ông Nguyễn Viết Huy: Sau khi kết thúc quá trình chạy thử nghiệm và đạt các tiêu chuẩn kỹ thuật, các bên sẽ họp bàn để chốt ngày thu phí chính thức. Dự kiến thời điểm này có thể rơi vào khoảng trước hoặc sau Tết Nguyên đán sắp tới.
Phóng viên: Đối với các dự án cao tốc giai đoạn 2 hiện vẫn đang trong quá trình lựa chọn nhà thầu, vai trò của Cục Đường bộ Việt Nam sẽ như thế nào?
Ông Nguyễn Viết Huy: Về nguyên tắc, Cục Đường bộ Việt Nam chỉ đóng vai trò tiếp nhận và đưa vào quản lý vận hành sau khi các đơn vị đầu tư đã hoàn tất việc xây dựng. Việc đầu tư và lựa chọn nhà thầu thuộc trách nhiệm của các đơn vị quản lý đầu tư khác. Tuy nhiên, chúng tôi luôn sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan để bảo đảm tính đồng bộ khi đưa các tuyến đường vào khai thác.
