Sản xuất cây công nghiệp theo hướng gia tăng giá trị

Người dân tỉnh Phú Thọ thu hoạch chè. (Ảnh: BẢO HÂN)

Trong cái nắng cuối tháng 4 ở Tây Nguyên, trên con đường đất đỏ bazan đến xã Krông Pắc, tỉnh Đắk Lắk, chúng tôi vẫn có cảm giác mát dịu bởi những vườn cà-phê xanh ngát đang ra quả non chạy dài hai bên đường.

Ông Nguyễn Văn Lợi, xã Krông Pắc cho biết: Khí hậu, thổ nhưỡng rất thuận lợi, phù hợp đối với trồng cây công nghiệp, do đó nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã liên kết người dân sản xuất cà-phê theo chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng sản phẩm. Gia đình tôi có 3ha cà-phê đang trong thời kỳ thu hoạch, sản lượng đạt hơn 10 tấn nhân/năm, doanh thu gần 1 tỷ đồng, trừ chi phí có lãi gần 700 triệu đồng. Nhờ trồng cà-phê, gia đình tôi đã mua được xe ô-tô, xây nhà khang trang.

Được cán bộ nông nghiệp hướng dẫn sản xuất hữu cơ, áp dụng tưới nhỏ giọt, chăm sóc và thu hoạch đúng kỹ thuật nên vườn hồ tiêu xen canh cà-phê hơn 1,5ha của gia đình ông Y Sin Niê, ở xã Ea Sol, tỉnh Đắk Lắk cho năng suất cao, chất lượng tốt.

Ông Y Sin Niê chia sẻ: Nhờ cán bộ khuyến nông và doanh nghiệp, hợp tác xã hướng dẫn sản xuất theo hướng hữu cơ nên vườn cà-phê, hồ tiêu cho năng suất cao và ổn định. Bên cạnh đó, giá cà-phê, hồ tiêu ở mức cao nên mỗi năm gia đình tôi thu nhập hơn 500 triệu đồng, nhanh chóng thoát nghèo.

Là địa phương có nhiều lợi thế sản xuất cây công nghiệp, nhiều năm qua, Sơn La đã quy hoạch và ứng dụng công nghệ vào canh tác, giúp nâng cao giá trị. Đến nay, toàn tỉnh có gần 55.000ha cây công nghiệp, trong đó có hơn 24.000ha cà-phê, sản lượng hơn 300.000 tấn quả tươi/năm.

Giám đốc Hợp tác xã Cà-phê Bích Thao, phường Chiềng Cơi Nguyễn Xuân Thao cho biết: Hợp tác xã trồng và liên kết với 800 hộ dân, diện tích 1.200ha cà-phê. Từ năm 2017, hợp tác xã chuyển hướng sang trồng cà-phê hữu cơ, quy trình canh tác, chăm sóc luôn bảo đảm đúng kỹ thuật và tận dụng vỏ, bã, nước thải từ chế biến cà-phê để ủ men vi sinh làm phân bón cho cây. Vì vậy, năng suất đạt từ 25 đến 30 tấn quả tươi/ha, bình quân thu nhập đạt từ 700 đến 800 triệu đồng/ha/vụ.

Cùng với ứng dụng khoa học vào sản xuất, nhiều doanh nghiệp đã đầu tư máy móc, thiết bị, hình thành các sản phẩm chế biến sâu giúp giảm xuất khẩu thô, gia tăng giá trị, tăng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Phó Tổng Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu 2/9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) Nguyễn Tiến Dũng cho biết: Xuất khẩu nguyên liệu thô vướng phải hạn chế rất lớn là phụ thuộc vào biến động giá cả thị trường.

Từ năm 2004, công ty đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền chế biến sâu với công nghệ hiện đại, tạo ra các sản phẩm cà-phê bột, hòa tan,... đáp ứng đa dạng nhu cầu người tiêu dùng.

Trong niên vụ 2024-2025, công ty xuất khẩu 120.000 tấn cà-phê, 15.000 tấn hồ tiêu, kim ngạch đạt 643 triệu USD, doanh thu hơn 18.000 tỷ đồng. Simexco Daklak có quy trình sản xuất khép kín từ vùng nguyên liệu đến sản xuất, liên kết được 60.000 hộ dân trồng cà-phê, với diện tích 62.000ha, ứng dụng phương pháp canh tác tiên tiến, tạo ra các sản phẩm chế biến sâu đạt tiêu chuẩn, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường,…

Tính đến hết năm 2025, cả nước có 2,28 triệu héc-ta cây công nghiệp chính gồm: Cao-su, cà-phê, hồ tiêu, điều, chè,… với sản lượng 5,34 triệu tấn. Nhờ đẩy mạnh tái cơ cấu, thúc đẩy liên kết, ứng dụng khoa học vào sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng và có truy xuất nguồn gốc…, các loại cây công nghiệp đạt chất lượng tốt, cho năng suất khá cao, gia tăng thu nhập cho người dân.

Trưởng phòng Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Bùi Xuân Phong đánh giá: Năm 2025, việc tiêu thụ sản phẩm của cây công nghiệp chủ lực khá thuận lợi do giá sản phẩm duy trì ở mức cao, đối với cây cà-phê, lợi nhuận đạt từ 180 đến 220 triệu đồng/ha/năm, hồ tiêu từ 150 đến 180 triệu đồng/ha, chè từ 40 đến 60 triệu đồng/ha.

Tuy nhiên, sản xuất cây công nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế do chịu tác động của biến đổi khí hậu: bão, mưa lũ, hạn hán ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng sản phẩm; sản phẩm tiêu thụ phụ thuộc thị trường thế giới cho nên khi xảy ra biến động, giá sẽ ảnh hưởng trực tiếp việc thu mua trong nước.

Mặt khác, yêu cầu điều kiện nhập khẩu của các nước ngày càng siết chặt về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, sản xuất bền vững, chống phá rừng,... Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp mới chỉ dừng lại ở chế biến thô, chưa quan tâm đầu tư chế biến sâu khiến giá trị thấp.

Về vấn đề này, bà Nguyễn Bảo Long, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp (Sở Công thương tỉnh Đắk Lắk) cho biết: Trong tỉnh, số doanh nghiệp và cơ sở tham gia chế biến sâu các sản phẩm cây công nghiệp còn hạn chế, chưa tương xứng tiềm năng. Cụ thể, ngành cà-phê có hơn 300 cơ sở chế biến nhưng rất ít doanh nghiệp quy mô lớn đầu tư vào chế biến sâu; ngành điều và cao-su chủ yếu vẫn là sơ chế hoặc chế biến kỹ thuật; hồ tiêu, sầu riêng, mắc ca,... chưa hình thành được các nhà máy hiện đại.

Theo ông Bùi Xuân Phong, thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục có giải pháp thu hút doanh nghiệp đầu tư phát triển sản xuất cây công nghiệp chủ lực, thúc đẩy hình thành chuỗi liên kết từ xây dựng vùng trồng đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm; sản xuất theo quy trình GAP và tương đương, gắn xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc sản phẩm; ứng dụng sản xuất theo kinh tế tuần hoàn nhằm sử dụng tối đa các phụ phẩm.

Đối với doanh nghiệp, cần đầu tư công nghệ, thiết bị hiện đại cho chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng trong nước và quốc tế. Ngoài ra, các địa phương tiếp tục phối hợp chặt chẽ các bộ, ngành, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp, tổ chức các chương trình quảng bá sản phẩm, tháo gỡ rào cản thương mại, đàm phán mở rộng thị trường xuất khẩu,...