Sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt: Mở hướng tham gia thị trường tín chỉ carbon

Chủ động triển khai, vượt chỉ tiêu kế hoạch

Ngày 24-4-2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 158/KH-UBND với định hướng đến năm 2035 xây dựng các mô hình sản xuất nông nghiệp giảm phát thải gắn với vùng nguyên liệu tập trung trên 5 cây trồng chủ lực, gồm: lúa, mía, cà phê, mì và chuối tại 41 xã, phường trên địa bàn toàn tỉnh.

Bám sát chỉ đạo đó, từ vụ Đông Xuân 2025-2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với các địa phương, HTX và doanh nghiệp triển khai 17 mô hình canh tác lúa giảm phát thải tại 7 địa phương: Bình Khê, Tuy Phước Bắc, Tuy Phước Đông, An Nhơn Nam, An Nhơn, Bình An và Phù Mỹ Tây, với tổng diện tích 688,1 ha.

Vụ Đông Xuân 2025-2026, mô hình lúa áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ cho năng suất cao. Ảnh: T.L

Bước sang vụ Hè Thu và vụ Mùa 2026, diện tích tiếp tục được mở rộng thêm 1.010,8 ha với 18 mô hình, nâng tổng diện tích lúa giảm phát thải toàn tỉnh lên gần 1.700 ha, vượt xa mục tiêu 500-600 ha được đặt ra theo Kế hoạch số 158/KH-UBND.

Tính đến ngày 3-6, đã có 42/132 xã, phường ban hành kế hoạch sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Ông Trần Xuân Khải - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và Môi trường) đánh giá: “Để triển khai đồng bộ kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD), có kiểm soát và đo đếm được lượng giảm phát thải đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, đơn vị kỹ thuật, HTX và người dân.

Kết quả đạt được trong vụ Đông Xuân vừa rồi là minh chứng rõ ràng rằng, tỉnh hoàn toàn có thể xây dựng vùng sản xuất lúa phát thải thấp ở quy mô lớn, có giá trị kinh tế cao và bền vững về môi trường.

Do vậy, thời gian tới, Chi cục sẽ tiếp tục phối hợp đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn quy trình canh tác giảm phát thải, sử dụng phân bón hữu cơ, tưới tiết kiệm và sản xuất thân thiện môi trường, từng bước nâng cao nhận thức của cán bộ cơ sở, HTX và người dân về lợi ích thiết thực của sản xuất giảm phát thải tại các địa phương; đồng thời tăng cường kiểm tra, đánh giá và hoàn thiện hệ thống báo cáo theo đúng quy định của đề án”.

Mở ra triển vọng tín chỉ carbon

Ông Phạm Vũ Bảo - Phó Viện trưởng Viện KHKT Duyên hải Nam Trung Bộ, đơn vị trực tiếp đồng hành triển khai dự án - cho hay: “Kết quả theo dõi cho thấy kỹ thuật AWD trên 688,1 ha tại 7 xã, phường ở khu vực phía Đông tỉnh hoàn toàn phù hợp với điều kiện sản xuất lúa của địa phương, đặc biệt tại những vùng có hệ thống thủy lợi tương đối hoàn chỉnh và khả năng điều tiết nước tập trung”.

Cũng theo ông Bảo, mô hình đã giúp tiết kiệm bình quân 2.314 m³ nước tưới/ha/vụ, tương đương giảm khoảng 22,7% lượng nước sử dụng so với cách canh tác cũ, đồng thời giảm trung bình 4 lần tưới trong mỗi vụ sản xuất.

Đáng chú ý, dù lượng nước tưới giảm đáng kể, năng suất lúa vẫn được duy trì ổn định và cao hơn ruộng đối chứng 0,6 tạ/ha. Điều này khẳng định AWD là giải pháp quản lý nước hiệu quả, vừa tiết kiệm tài nguyên vừa bảo đảm hiệu quả sản xuất.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế trực tiếp, dự án còn chứng minh tiềm năng lớn trong giảm phát thải khí nhà kính từ sản xuất lúa. Kết quả lượng hóa cho thấy phát thải khí nhà kính trên đơn vị diện tích và trên đơn vị sản phẩm đều giảm đáng kể so với phương thức canh tác ngập nước liên tục.

Đây là cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng hệ thống MRV (đo đạc, báo cáo, thẩm định), xác định lượng giảm phát thải và từng bước phát triển tín chỉ carbon trong ngành hàng lúa gạo của tỉnh.

Mô hình canh tác lúa áp dụng kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ tại xã Tuy Phước Đông đang bước vào giai đoạn đẻ nhánh. Ảnh: T.L

Tại phường An Nhơn Nam, ông Bạch Nhơn Tân - Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường - cho biết: Vụ Đông Xuân 2025-2026, địa phương gieo sạ 104,3 ha lúa giảm phát thải theo kỹ thuật AWD, đạt năng suất 80,7 tạ/ha, cao hơn lúa đối chứng 6,4 tạ/ha.

Vụ Hè Thu này, phường tiếp tục triển khai 85,3 ha với các giống lúa chủ lực, chất lượng cao như TBR-1, TBR97, ĐV108, VNR20, BC15, Khang Dân đột biến, ĐB6, Đài Thơm 8 và Hương Thơm 1.

Trực tiếp tham gia mô hình, ông Nguyễn Ngọc Tân (phường An Nhơn Nam) cho hay sau một vụ sản xuất theo hướng dẫn kỹ thuật, lúa sinh trưởng tốt, ít sâu bệnh, giảm chi phí bơm tưới nhưng năng suất vẫn đảm bảo, thậm chí cao hơn cách canh tác truyền thống. Vì vậy, vụ Hè Thu này gia đình ông tiếp tục đăng ký áp dụng kỹ thuật AWD.

Bà Nguyễn Thị Tố Trân - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường - nhìn nhận: Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2035 hình thành vùng sản xuất lúa giảm phát thải đạt ít nhất 8.000 ha, gắn với liên kết chuỗi và có sự tham gia của doanh nghiệp, đủ điều kiện tham gia thị trường tín chỉ carbon trong nước và quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức phát triển carbon cần tiếp tục đồng hành hỗ trợ xây dựng cơ sở dữ liệu phát thải, hoàn thiện quy trình MRV và củng cố vai trò HTX trong tổ chức sản xuất, điều tiết nước và quản lý dữ liệu phục vụ xác nhận tín chỉ carbon.