Sản xuất tiên tiến nâng giá trị hàng xuất khẩu Việt Nam

Sản xuất tiên tiến và năng lực tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của doanh nghiệp Việt là trọng tâm phiên chuyên đề “Sản xuất tiên tiến: Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt”, diễn ra ngày 27/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 tại TP Hồ Chí Minh.

Các ý kiến tại phiên thảo luận tập trung vào bài toán nâng giá trị gia tăng nội địa, cải thiện năng lực nhà cung cấp và tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia những công đoạn có giá trị cao hơn.

Các đại biểu trong nước và quốc tế tham dự phiên thảo luận về sản xuất tiên tiến và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt

Quy mô xuất khẩu chưa tương xứng với giá trị nội địa

Bà Nguyễn Dạ Quyên, Đồng phụ trách Trung tâm Sản xuất thông minh và Chuỗi giá trị toàn cầu thuộc Trung tâm Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư tại TP Hồ Chí Minh (HCMC C4IR), dẫn số liệu ước tính năm 2024 cho thấy hàm lượng giá trị gia tăng nội địa trong hàng xuất khẩu Việt Nam có sự chênh lệch đáng kể giữa các ngành.

Cụ thể, ngành gỗ và sản phẩm gỗ đạt 53,4%, dệt may đạt 36,3%, da giày đạt 34%. Trong khi đó, điện tử và máy vi tính chỉ đạt khoảng 28%, điện thoại thông minh khoảng 12%. Tính chung các ngành, tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong xuất khẩu được ước tính ở mức 27,8%.

Dù thuộc nhóm công nghệ cao, ngành điện thoại thông minh có tỷ lệ giá trị nội địa chỉ bằng khoảng một phần tư ngành gỗ và sản phẩm gỗ. Sự chênh lệch này cho thấy quy mô xuất khẩu lớn chưa đồng nghĩa với tỷ lệ giá trị gia tăng tạo ra trong nước cao.

Trong bối cảnh đó, phát triển sản xuất tiên tiến gắn với yêu cầu nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa. Vấn đề đặt ra không chỉ là thu hút đầu tư, mở rộng nhà máy, gia tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn là khả năng tham gia sâu hơn vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Phiên thảo luận “Sản xuất tiên tiến_ Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt”, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu năm 2026

Dữ liệu và năng lực kỹ thuật quyết định vị trí nhà cung cấp

Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Khuất Quang Hưng, Phó Tổng giám đốc phụ trách Đối ngoại, Truyền thông và Phát triển bền vững Nestlé Việt Nam, cho rằng khoảng cách về mức độ sẵn sàng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu hiện nay chủ yếu nằm giữa các doanh nghiệp, thay vì chỉ giữa các ngành sản xuất.

Trong khi các ngành xuất khẩu như điện tử, dệt may, chế biến thực phẩm và nông nghiệp đã có sự chuẩn bị tốt hơn trước yêu cầu của khách hàng quốc tế, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp khó khăn do dữ liệu phân mảnh, quy trình thiếu thống nhất và hoạt động truy xuất nguồn gốc chủ yếu dựa vào hồ sơ thủ công.

Theo ông Hưng, yêu cầu của khách hàng quốc tế đã thay đổi. Doanh nghiệp phải chứng minh nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và việc tuân thủ tiêu chuẩn thông qua dữ liệu đáng tin cậy, có thể kiểm tra. Chất lượng, truy xuất nguồn gốc, môi trường và lao động đang trở thành những điều kiện cơ bản để duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng.

Ông Khuất Quang Hưng, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Đối ngoại, Truyền thông và Phát triển Bền vững Nestlé Việt Nam phát biểu tại phiên thảo luận

Đối với sản xuất tiên tiến, việc đáp ứng các điều kiện này cần đi cùng phát triển năng lực kỹ thuật, cải thiện năng suất, giảm tiêu hao nguyên vật liệu và khả năng phối hợp với khách hàng giải quyết các vấn đề trong sản xuất.

Khi có đủ năng lực, nhà cung cấp mới có cơ hội tham gia từ khâu thiết kế, kỹ thuật đến phát triển sản phẩm, thay vì chỉ gia công theo đơn đặt hàng.

Ông Hưng cũng lưu ý, đáp ứng tiêu chuẩn không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể bán hàng với giá cao hơn. Khả năng định giá cao hơn chỉ xuất hiện khi doanh nghiệp có thêm lợi thế về chất lượng vượt trội, năng suất, chuyên môn kỹ thuật và năng lực đổi mới sáng tạo.

Phát triển nhà cung cấp để giữ lại nhiều giá trị hơn

Dẫn số liệu năm 2025, ông Hưng cho biết doanh nghiệp trong nước chiếm 22,7% tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 77,3%. Theo ông, khoảng cách này cho thấy dư địa để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào những chuỗi sản xuất đang hoạt động ngay trong nước.

Lấy ví dụ từ ngành cà phê, ông Hưng cho biết Nestlé Việt Nam đã hợp tác với nông dân, nhà cung cấp và các viện nghiên cứu để nâng cao chất lượng nguyên liệu, hỗ trợ phát triển nông nghiệp tái sinh và tăng cường chế biến sâu. Các hoạt động hướng đến tạo thêm giá trị tại địa phương thay vì chỉ xuất khẩu nông sản thô.

Để sản xuất tiên tiến góp phần giúp Việt Nam giữ lại nhiều giá trị hơn, ông Hưng đề xuất các doanh nghiệp đầu chuỗi cần xác định rõ những thiếu hụt của nhà cung cấp trong nước về công nghệ, nhân lực, quản lý chất lượng, dữ liệu và tài chính, từ đó xây dựng chương trình hỗ trợ phù hợp.

Quá trình này cần sự phối hợp giữa Nhà nước trong xây dựng chính sách, phát triển hạ tầng; doanh nghiệp đầu chuỗi trong phát triển nhà cung cấp; các trường đại học, viện nghiên cứu trong đào tạo và nâng cao trình độ công nghệ.

Cùng với sự hỗ trợ đó, doanh nghiệp trong nước cần chủ động nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu của khách hàng, tham gia các công đoạn có giá trị cao hơn. Đây là yêu cầu xuyên suốt được đặt ra tại phiên thảo luận về sản xuất tiên tiến và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt.