Sắp xếp lại trường học, đổi mới cách quản trị

Những ngày đầu năm học tại Phân hiệu Trung Thành, Trường Tiểu học Thần Sa, xã Thần Sa. Công tác dạy và học từng bước đi vào nền nếp sau sắp xếp.

Quản trị theo một hệ thống, không theo từng điểm trường

Ở Trường Tiểu học Thần Sa, yêu cầu quản trị thể hiện rõ qua đặc điểm địa bàn và khoảng cách giữa các điểm trường. Sau sắp xếp, nhà trường có một trường chính, hai phân hiệu Trung Thành, Lũng Luông và các điểm trường tiếp tục được duy trì để phục vụ học sinh trên địa bàn. Đây là khu vực miền núi, địa hình chia cắt, nhiều khu dân cư xa trung tâm, trên 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Ngay trong những ngày trước khi tựu trường, các thành viên Ban Giám hiệu phải có mặt ở trường chính và các phân hiệu. Từ Trung Thành đến Lũng Luông là quãng đường gần 10km đường rừng.

Với cô giáo Đinh Thị Kiều, Hiệu trưởng nhà trường, nhận nhiệm vụ sau sắp xếp đồng nghĩa với phạm vi trách nhiệm rộng hơn. Khi một trường có nhiều phân hiệu, điểm trường, hiệu trưởng không thể trực tiếp xử lý mọi công việc mà phải tổ chức bộ máy theo hướng phân công, phân quyền rõ ràng, xác định trách nhiệm của từng thành viên Ban Giám hiệu, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp giữa trường chính với các phân hiệu, điểm trường và duy trì thông tin thông suốt để những vấn đề phát sinh ở nơi xa nhất vẫn được nắm bắt, giải quyết kịp thời. Phạm vi quản lý càng rộng, người đứng đầu càng phải tổ chức công việc theo hướng phân quyền và phối hợp hiệu quả, thay vì trực tiếp xử lý mọi việc.

Hơn 2.000 học sinh Trường Tiểu học và THCS 915 Gia Sàng cùng khai giảng năm học mới tại một địa điểm sau khi sắp xếp.

Thực tế ở Thần Sa cho thấy điều đó được cụ thể hóa ngay từ những ngày đầu năm học. Sau tựu trường, nhà trường tập trung phân công chuyên môn, nắm tình hình học sinh, rà soát lớp học, thiết bị và thống nhất cách phối hợp giữa trường chính với các phân hiệu. Đội ngũ giáo viên chuyên môn cũng được bố trí, hỗ trợ linh hoạt giữa các điểm trường khi cần thiết. Từ những công việc cụ thể ấy, bộ máy sau sắp xếp từng bước hình thành cách vận hành thống nhất, phù hợp với điều kiện của từng điểm trường.

Nếu ở miền núi, vùng cao, khoảng cách địa lý và sự phân tán của các điểm trường đặt ra yêu cầu về tổ chức, phối hợp thì tại khu vực trung tâm, quy mô lớn của nhà trường lại đòi hỏi cách quản trị phù hợp. Sau sắp xếp, Trường THCS Nha Trang (phường Phan Đình Phùng) có trường chính và một phân hiệu, với 63 lớp, hơn 2.800 học sinh. Ban Giám hiệu xác định yêu cầu xuyên suốt là bảo đảm “đồng bộ, công bằng, không để học sinh ở phân hiệu chịu bất kỳ thiệt thòi nào”. Từ quan điểm đó, trách nhiệm quản trị được cụ thể hóa bằng việc phân công thành viên Ban Giám hiệu trực tiếp phụ trách phân hiệu; bố trí giáo viên cốt cán, giáo viên có kinh nghiệm; điều tiết chuyên môn; đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin; sử dụng kho học liệu và hồ sơ điện tử đồng bộ trong toàn trường.

Trong một trường học có nhiều cơ sở, sự khác nhau về vị trí tổ chức không nên kéo theo sự khác biệt về cơ hội học tập và chất lượng giáo dục. Vì vậy, cách quản lý phải bao quát toàn hệ thống, thay vì tập trung chủ yếu vào trường chính.

Từ hợp nhất đầu mối đến thống nhất cách làm

Sau sắp xếp, thách thức đặt ra không chỉ ở khoảng cách địa lý hay quy mô học sinh mà còn ở việc thống nhất cách tổ chức và vận hành. Nhiều trường trước đây hình thành những cách làm, thói quen chuyên môn và quy trình riêng. Khi được đặt dưới một đầu mối quản lý, những cách làm ấy được rà soát, điều chỉnh và thống nhất để nhà trường vận hành theo một quy trình chung.

Các hoạt động trong ngày khai giảng năm học mới diễn ra sôi nổi, nền nếp, đánh dấu sự khởi đầu của năm học mới sau sắp xếp trường học.

Câu chuyện tại Trường Mầm non 1/5, phường Tích Lương là một ví dụ. Trường được hình thành sau khi sáp nhập Trường Mầm non 1/5 cũ, Trường Mầm non Độc Lập và Trường Mầm non Hoa Hồng, với 32 nhóm, lớp, hơn 700 trẻ và gần 100 viên chức, nhân viên nấu ăn, bảo vệ. Những ngày đầu năm học, Ban Giám hiệu họp cả ngoài giờ để rà soát từ khẩu phần, thực đơn, định lượng đến việc tiếp nhận thực phẩm và giám sát tại từng bếp. Những công việc vốn đã quen thuộc ở mỗi trường trước đây nay được đưa về một quy trình chung.

Đặc thù của bậc học mầm non khiến quá trình chuyển đổi không thể có nhiều khoảng trễ. Trẻ đến trường thì bữa ăn, giấc ngủ, hoạt động chăm sóc phải diễn ra ngay. Trong khi các thủ tục của đơn vị mới tiếp tục được hoàn thiện, hiệu trưởng vừa bảo đảm đúng quy định, vừa xử lý những yêu cầu thực tế để hoạt động chăm sóc trẻ không bị gián đoạn. Cách quản lý cũng được điều chỉnh theo quy mô mới. Ban Giám hiệu không thể có mặt cùng lúc tại tất cả các bếp, vì vậy nhà trường thống nhất biểu mẫu, quy trình giám sát và ứng dụng mã QR để cập nhật thông tin về nguồn thực phẩm, thực đơn, định lượng bữa ăn. Từ một điểm trường, cán bộ quản lý có thể theo dõi việc thực hiện tại các điểm còn lại.

Ban Giám hiệu Trường Mầm non 1/5, phường Tích Lương, thống nhất quy trình giám sát và ứng dụng mã QR trong cập nhật thông tin về nguồn thực phẩm tại các bếp ăn của nhà trường.

Từ câu chuyện này có thể thấy, hợp nhất về tên gọi và bộ máy có thể thực hiện bằng một quyết định hành chính, nhưng để hình thành một nhà trường thực sự thống nhất cần có sự đồng bộ về quy chế, quy trình, chuyên môn, cách đánh giá, trách nhiệm và văn hóa làm việc. Với các trường có quy mô lớn sau sắp xếp, cơ sở vật chất, đội ngũ và học sinh được tập hợp dưới một đầu mối cũng đồng nghĩa với việc các nguồn lực được kết nối trong một hệ thống chung. Từ trường chính đến phân hiệu, điểm trường, những quy trình rõ ràng và thống nhất sẽ tạo nền tảng để hoạt động giáo dục được duy trì theo cùng một chuẩn chất lượng.

Quản trị con người để giữ một chuẩn chất lượng

Ở Trường Tiểu học và THCS 915 Gia Sàng, yêu cầu thống nhất được đặt ra từ chính đội ngũ và môi trường làm việc. Sau sắp xếp, Trường Tiểu học Gia Sàng và Trường THCS Gia Sàng trước đây giờ trở thành các phân hiệu của Trường Tiểu học và THCS 915 Gia Sàng. Những giáo viên từng làm việc ở các tập thể khác nhau nay cùng đứng trong một tổ chức; học sinh từ những ngôi trường có lịch sử, nề nếp riêng cùng học tập dưới một tên trường mới.

Trong thông điệp đầu năm học, Ban Giám hiệu xác định sáp nhập không nhằm đơn thuần làm cho trường “lớn hơn” hay “đông hơn”, mà hướng tới nâng cao chất lượng và mở rộng cơ hội học tập cho học sinh. Từ đó, nhà trường tập trung đổi mới tư duy quản lý, nâng cao năng lực quản trị, xây dựng môi trường làm việc công bằng, minh bạch, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên thích ứng với đồng nghiệp, phương pháp làm việc và những nét văn hóa khác nhau trong tập thể mới. Đây là những yêu cầu khó đo bằng con số và cũng là phần việc thể hiện rõ vai trò của người đứng đầu.

Trong mô hình mới, hiệu trưởng trở thành người kết nối đội ngũ từng thuộc những tập thể khác nhau, cùng hướng tới một mục tiêu chung. Việc chia sẻ chuyên môn, phối hợp công việc, đánh giá và phân công nhiệm vụ được đặt trong yêu cầu công bằng, minh bạch để tạo sự đồng thuận và niềm tin. Nếu bài toán con người chưa được giải quyết, một tổ chức có thể đã hợp nhất về mặt hành chính nhưng cách nghĩ, cách làm của những đơn vị cũ vẫn có thể tồn tại.

Ban Giám hiệu Trường Tiểu học Thần Sa gặp gỡ, trao đổi với cán bộ, giáo viên tại Phân hiệu Lũng Luông.

Từ những trường học sau sắp xếp có thể thấy, mỗi nơi có một yêu cầu quản trị riêng, song đều hướng tới một mục tiêu chung là bảo đảm nhà trường vận hành thống nhất khi quy mô thay đổi. Những trường có thêm phân hiệu, điểm trường đang từng bước xây dựng cùng một chuẩn chất lượng ở mọi cơ sở. Đội ngũ đông hơn mở ra điều kiện để phát huy năng lực và thế mạnh chuyên môn của từng giáo viên trong một không gian rộng hơn. Cơ sở vật chất được tập hợp dưới một đầu mối cũng đặt ra yêu cầu phân bổ nguồn lực sát hơn với nhu cầu thực tế. Công nghệ được đưa vào quản lý giúp người đứng đầu nắm bắt hoạt động của nhà trường nhanh, đầy đủ và chính xác hơn để đưa ra quyết định phù hợp.

Đổi mới quản trị nhà trường vì thế được đặt cùng với việc ổn định tổ chức, bố trí đội ngũ, đầu tư cơ sở vật chất và đẩy mạnh chuyển đổi số trong năm học đầu tiên vận hành mô hình mới. Mục tiêu cuối cùng của sắp xếp trường học không nằm ở việc giảm bao nhiêu đầu mối, mà ở chất lượng hoạt động của những nhà trường sau sắp xếp. Yêu cầu của tỉnh là trường lớp phải tốt hơn, hiệu quả hơn, thuận lợi hơn và không ảnh hưởng đến quyền học tập của học sinh.

Sau những ngày đầu năm học, yêu cầu ấy đang được thể hiện qua cách các nhà trường tổ chức và vận hành công việc. Trong mô hình mới, hiệu trưởng trở thành người điều phối hoạt động của một tổ chức có quy mô lớn hơn, từ phân công nhiệm vụ, kết nối đội ngũ đến phân bổ nguồn lực giữa các cơ sở. Các quy trình được thống nhất nhưng vẫn có sự linh hoạt theo đặc điểm từng trường, từng phân hiệu, điểm trường. Cách tổ chức ấy giúp trách nhiệm được phân định rõ hơn, thông tin được kết nối nhanh hơn và hoạt động của nhà trường giữ được sự thống nhất dù quy mô và phạm vi quản lý đã thay đổi.

Sắp xếp trường học chỉ có ý nghĩa khi sự thay đổi về tổ chức tạo ra chuyển biến trong cách vận hành và chất lượng giáo dục. Khi các đầu mối được tinh gọn, nguồn lực được kết nối, đội ngũ được phát huy và học sinh ở mọi cơ sở được bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng, mô hình mới thực sự phát huy hiệu quả. Đó cũng là thước đo để đánh giá thành công của quá trình sắp xếp, từ giảm đầu mối tổ chức đến nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động của mỗi nhà trường.