Sau 50 năm mang tên Bác, TP.HCM thay đổi như thế nào?

Ngày 2/7/1976, Quốc hội đổi tên Thành phố Sài Gòn - Gia Định thành Thành phố Hồ Chí Minh. Dấu mốc ấy không chỉ ghi nhận tình cảm của nhân dân thành phố với Chủ tịch Hồ Chí Minh, mà còn mở ra một hành trình phát triển mới cho vùng đất luôn giữ vai trò đặc biệt trong lịch sử đất nước.

Mở rộng hơn 3 lần, diện mạo đô thị đổi thay

Nhìn từ đời sống hằng ngày, thay đổi dễ nhận thấy nhất của TP.HCM sau 50 năm là diện mạo đô thị. Thành phố không còn bó hẹp trong không gian lõi cũ, mà từng bước mở rộng với các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu đô thị mới, trục giao thông xuyên tâm, đường vành đai, metro và đường trên cao.

Tuyến metro vận hành giữa khu vực đô thị trung tâm TP.HCM, nơi hạ tầng giao thông công cộng đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát triển thành phố. Ảnh: JICA.

Sự mở rộng ấy không chỉ được đo bằng diện tích hay số lượng công trình, mà còn hiện diện trong những trục hạ tầng đã làm thay đổi cách thành phố vận hành.

Đại lộ Nguyễn Văn Linh mở hướng phát triển về phía Nam, đại lộ Võ Văn Kiệt và hầm vượt sông Sài Gòn kết nối hai bờ Đông - Tây, cầu Phú Mỹ tăng liên kết khu Nam với khu Đông, còn tuyến metro số 1 đánh dấu bước chuyển sang giao thông công cộng khối lượng lớn.

Cùng với các công trình lớn, nhiều chương trình chỉnh trang đô thị, di dời và tái định cư nhà ven kênh rạch, phát triển nhà ở xã hội, nhà lưu trú công nhân, ký túc xá sinh viên đã đưa quá trình phát triển đến gần hơn với nhu cầu sống của người dân.

Khi hạ tầng cấp điện, cấp nước, thoát nước, vệ sinh môi trường và xử lý nước thải được đầu tư đồng bộ hơn, TP.HCM cũng từng bước chuyển từ mở rộng không gian sang nâng chất lượng đô thị.

Với một đô thị lớn, phát triển nhanh là cần thiết, nhưng sống thuận tiện, an toàn và bền vững mới là mục tiêu dài hạn. Đây cũng là lý do các chương trình chỉnh trang, cải thiện môi trường, phát triển nhà ở và giao thông công cộng ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển của thành phố.

Bước ngoặt lớn về không gian phát triển diễn ra khi TP.HCM được sắp xếp cùng Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Sau sắp xếp, thành phố có diện tích tự nhiên 6.772,59 km2 và quy mô dân số 14.002.598 người, tạo nên một không gian đô thị, công nghiệp, cảng biển và dịch vụ rộng lớn hơn.

Cùng với đó, TP.HCM có 168 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 113 phường, 54 xã và 1 đặc khu. Quy mô mới mở ra dư địa phát triển lớn hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về quy hoạch, quản trị và kết nối giữa các khu vực trong cùng một đô thị mở rộng.

Trong dịp kỷ niệm 50 năm, TP.HCM khởi công đồng loạt 8 công trình, dự án trọng điểm tại khu vực Bến Nhà Rồng - Khánh Hội. Các dự án tập trung vào hạ tầng giao thông, chỉnh trang không gian ven sông, kết nối vùng và phát triển logistics.

Những công trình này không chỉ mang ý nghĩa chào mừng một dấu mốc lịch sử. Nếu được triển khai đúng tiến độ và hiệu quả, chúng sẽ góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn hạ tầng, mở thêm không gian phát triển và cải thiện điều kiện sống cho người dân trong nhiều năm tới.

Kinh tế tăng trưởng, vai trò đầu tàu được củng cố

Từ nền tảng đô thị mở rộng, TP.HCM tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế. Trong các giai đoạn đổi mới, kinh tế thành phố duy trì tốc độ tăng trưởng cao, với mức 12,6% giai đoạn 1991-1995, 10,1% giai đoạn 1996-2000, 11% giai đoạn 2001-2005 và 11,4% giai đoạn 2006-2010.

Khi mô hình phát triển chuyển dần sang chiều sâu, tốc độ tăng trưởng không còn chỉ được nhìn bằng con số tuyệt đối. Giai đoạn 2011-2020, kinh tế thành phố tăng bình quân 6,86% mỗi năm, cao hơn mức chung cả nước. Đến năm 2020, quy mô kinh tế tăng gấp 2,7 lần so với năm 2010.

Năm 2025, TP.HCM đạt tăng trưởng GRDP 7,53%, quy mô GRDP ước khoảng 3 triệu tỷ đồng, chiếm khoảng 23,5% GDP cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt 8.755 USD, gấp 1,7 lần mức bình quân cả nước, cho thấy sức sản xuất và khả năng tạo thu nhập của đô thị lớn nhất nước.

Vai trò đầu tàu của TP.HCM còn thể hiện ở năng lực tạo nguồn thu cho ngân sách quốc gia. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt 800.043 tỷ đồng, dẫn đầu cả nước và chiếm khoảng 1/3 tổng thu quốc gia. Trong khi đó, Hà Nội đứng thứ hai với 704.579 tỷ đồng.

Phía sau số thu ngân sách ấy là sức vận hành bền bỉ của doanh nghiệp, người lao động và các lĩnh vực dịch vụ, công nghiệp, thương mại, xuất nhập khẩu. Vai trò đóng góp của TP.HCM vì thế được nhìn thấy rõ hơn qua khả năng tạo nguồn lực, duy trì nhịp tăng trưởng và lan tỏa sức sống kinh tế đến nhiều vùng, ngành trong cả nước.

Trung tâm tài chính mở hướng phát triển mới

Điều đáng chú ý là kinh tế thành phố không chỉ tăng về quy mô, mà còn đang chuyển động theo hướng mới. Khoa học công nghệ, công nghệ thông tin, sản xuất xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn ngày càng được nhắc đến như những nền tảng để nâng chất lượng tăng trưởng.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Tại TP.HCM, năng suất các nhân tố tổng hợp, gọi tắt là TFP, đóng góp khoảng 59% vào tăng trưởng GRDP giai đoạn 2021-2025.

Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và tăng trưởng dựa trên tri thức. Ảnh: Thượng Tâm.

Năm 2025, thành phố đưa vào vận hành Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP.HCM, tạo thêm điểm tựa cho hệ sinh thái đổi mới. Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh thành phố muốn chuyển từ lợi thế về quy mô thị trường sang lợi thế về tri thức, dữ liệu, công nghệ và năng suất.

Cùng với khoa học công nghệ, việc hình thành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam theo mô hình một trung tâm, hai điểm đến tại TP.HCM và Đà Nẵng cũng mở ra một hướng phát triển chiến lược. Với TP.HCM, đây là cơ hội phát triển dịch vụ tài chính hiện đại, thu hút dòng vốn và kiểm chứng năng lực thể chế của một đô thị lớn.

Tinh thần thử nghiệm chính sách tiếp tục được thể chế hóa qua Nghị quyết 98/2023/QH15, với các cơ chế đặc thù về đầu tư, tài chính ngân sách, quản lý đô thị, tài nguyên môi trường, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tổ chức bộ máy. Những cơ chế này tạo thêm dư địa để thành phố xử lý các bài toán lớn của một đô thị đặc biệt.

Phối cảnh Lotte Eco Smart City Thủ Thiêm, một dự án tại khu vực được định hướng trở thành trung tâm tài chính, thương mại và dịch vụ quốc tế mới của TP.HCM. Ảnh: Lotte.

Một ví dụ cụ thể là mô hình TOD, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng. Theo cơ chế này, TP.HCM được dùng ngân sách để bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại khu vực gần ga metro và nút giao Vành đai 3, từ đó tạo quỹ đất tái phát triển đô thị, thương mại và dịch vụ.

Nếu được triển khai hiệu quả, TOD không chỉ giúp thành phố có thêm nguồn lực đầu tư hạ tầng, mà còn góp phần tổ chức lại không gian sống quanh các tuyến giao thông công cộng. Đây là hướng phát triển phù hợp với một đô thị đông dân, nơi giao thông, nhà ở và môi trường luôn chịu áp lực lớn.

Dẫn đầu tổng thu du lịch, đời sống người dân cải thiện

Bên cạnh sản xuất, thương mại và tài chính, du lịch cho thấy một mặt khác trong sức sống của TP.HCM. Năm 2025, thành phố đón gần 8,6 triệu lượt khách quốc tế, tăng 40,3%, cùng gần 46 triệu lượt khách nội địa, tăng 20%. Tổng thu du lịch đạt 278.566 tỷ đồng, tăng 45,8%, giúp TP.HCM dẫn đầu cả nước về tổng thu du lịch.

Kết quả này phản ánh sức hút của một đô thị dịch vụ lớn, nơi du lịch gắn với mua sắm, ẩm thực, sự kiện, hội nghị, văn hóa và đời sống đô thị. Khi dòng khách tăng, các ngành vận tải, lưu trú, thương mại, giải trí và dịch vụ tiêu dùng cũng có thêm động lực phát triển.

Du khách tham quan Bưu điện TP.HCM, một trong những điểm đến quen thuộc tại khu vực trung tâm thành phố. Ảnh: Báo Điện tử Chính phủ.

Tăng trưởng kinh tế và dịch vụ cũng phản ánh vào đời sống người dân qua từng giai đoạn. Đến năm 2020, thu nhập bình quân đầu người của thành phố tăng gấp 2,39 lần so với năm 2010. Nhưng quan trọng hơn, sự cải thiện ấy còn thể hiện ở cơ hội việc làm, điều kiện nhà ở, tiếp cận giáo dục, y tế và các chính sách an sinh ngày càng rộng hơn.

Cùng với tăng trưởng, thành phố mở rộng các chính sách an sinh, giảm nghèo, chăm lo người có công, hộ nghèo, hộ cận nghèo, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm yếu thế. Phát triển vì vậy không chỉ nằm ở những chỉ tiêu kinh tế lớn, mà còn ở từng dịch vụ, từng khu ở và từng cơ hội mưu sinh cụ thể.

Ở chiều sâu văn hóa, TP.HCM đã phát triển hơn 5.800 mô hình Không gian văn hóa Hồ Chí Minh tại các thiết chế văn hóa, giáo dục, cơ sở tôn giáo, doanh nghiệp và không gian công cộng. Chi tiết này nên được nhìn như một phần của nỗ lực gìn giữ nền tảng văn hóa trong quá trình đô thị hóa nhanh.

Sau 50 năm, TP.HCM có nhiều điều để tự hào, nhưng thành phố cũng còn không ít việc phải làm. Quy mô lớn hơn kéo theo áp lực lớn hơn về giao thông, nhà ở, môi trường, y tế, giáo dục và quản trị đô thị; vì thế, nhìn thẳng vào những vấn đề này cũng là cách chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển bền vững hơn.

Kỷ niệm 50 năm thành phố mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là dịp nhìn lại thành tựu. Đây còn là thời điểm để TP.HCM xác định rõ hơn con đường phía trước: phát triển nhanh hơn nhưng không nóng vội, mở rộng không gian nhưng không buông lỏng chất lượng sống, tăng trưởng mạnh hơn nhưng vẫn lấy người dân làm trung tâm.

Từ Sài Gòn - Gia Định năm 1976 đến TP.HCM hôm nay là hành trình dài của phục hồi, đổi mới và vươn lên. Điều làm nên sức sống của thành phố không chỉ là những công trình hay con số, mà còn là khả năng tự làm mới mình, đi qua khó khăn và tiếp tục tạo cơ hội cho người dân.