Sau hơn thập kỷ, người dân vùng lũ ở Nghệ An sắp được an cư

Cụm dân cư Hòa Lam nằm ngoài đê sông Lam. (Ảnh: Phạm Tâm)

Sống thấp thỏm bên dòng sông Lam

Nằm ngoài đê sông Lam, cụm dân cư Hòa Lam, khối Hưng Hòa 1 (phường Trường Vinh, Nghệ An), hình thành từ những năm 1960-1970, là nơi sinh sống của những gia đình mưu sinh bằng nghề chài lưới.

Qua nhiều thế hệ, dòng sông Lam vừa là nguồn sinh kế, vừa là mối đe dọa mỗi khi mùa mưa lũ về, khiến cuộc sống người dân luôn trong cảnh bấp bênh.

Mùa mưa bão năm 2025 vẫn là ký ức khó quên đối với nhiều hộ dân. Những trận mưa lớn kéo dài, cùng nước từ thượng nguồn đổ về khiến mực nước sông Lam dâng nhanh. Những chiếc thuyền vốn dùng để đánh bắt cá khi ấy trở thành phương tiện duy nhất giúp người dân di chuyển trong vùng ngập.

Ông Đậu Văn Lập, một người dân cụm dân cư Hòa Lam, vẫn chưa quên cảnh cả gia đình phải thu dọn đồ đạc trong đêm để sơ tán. Sau nhiều năm sinh sống tại đây và trải qua không ít mùa lũ, ông cho rằng trận lũ năm 2025 là nghiêm trọng nhất mà gia đình từng chứng kiến.

Theo ông Lập, nước dâng quá nhanh, có thời điểm gần ngang mái nhà, khiến gia đình ông chỉ kịp mang theo những vật dụng cần thiết để sơ tán. Phần lớn đồ đạc, gia súc và tài sản còn lại phải để mặc cho nước lũ.

Người dân Hòa Lam phải chạy lũ mỗi khi mùa mưa bão về. (Ảnh: Phạm Tâm)

Nếu như những năm trước, chính quyền địa phương thường bố trí cán bộ, lực lượng Công an, quân sự ở lại hỗ trợ người dân bảo vệ tài sản thì trận lũ năm 2025 khiến phương án ứng phó phải thay đổi.

Trước nguy cơ mất an toàn quá lớn, chính quyền phường Trường Vinh quyết định di dời toàn bộ người dân ra khỏi khu vực ngập lụt. Những hộ có điều kiện tự tìm nơi ở nhờ người thân; các hộ còn lại được bố trí đến nhà văn hóa trong đê để tránh trú.

Điều đáng nói, cuộc sống của người dân Hòa Lam nhiều năm qua gần như rơi vào vòng luẩn quẩn. Nhà cửa xuống cấp nhưng người dân không thể đầu tư sửa chữa, xây dựng lớn bởi khu vực nằm trong diện quy hoạch di dời. Không thể xây mới, việc sửa chữa tạm thời cũng chỉ đủ để người dân cầm cự qua từng mùa mưa bão.

Người dân nơi đây phải sống trong những căn nhà cấp 4 xuống cấp. (Ảnh: Phạm Tâm)

Mở lối an cư cho người dân Hòa Lam

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết, tháng 11/2013, UBND tỉnh Nghệ An phê duyệt dự án "Xây dựng cơ sở hạ tầng khu tái định cư để di dân khẩn cấp ra khỏi vùng thiên tai xã Hưng Hòa (cũ)", giao Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh làm chủ đầu tư.

Tuy nhiên, do thiếu nguồn vốn, dự án chưa thể triển khai trong thời gian dài. Đến năm 2020, công trình mới được khởi công. Thời gian thực hiện kéo dài khiến số hộ dân cần di dời tăng lên đáng kể.

Ban đầu, dự án được xây dựng để bố trí tái định cư cho 58 hộ, nhưng đến nay số hộ dân thuộc diện phải di dời tại cụm dân cư Hòa Lam tăng lên hơn 80 hộ. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến dự án phải tiếp tục điều chỉnh.

Sau hơn thập kỷ chờ đợi, mong mỏi về một nơi ở an toàn của người dân Hòa Lam bắt đầu có thêm những tín hiệu tích cực. Năm 2026, công tác bố trí tái định cư được đẩy nhanh, mở ra cơ hội để những hộ dân nơi đây sớm rời vùng thường xuyên ngập lụt.

Ngày 7/7/2026, UBND phường Trường Vinh ban hành quyết định phê duyệt phương án bố trí ổn định dân cư cho 34 hộ dân (đợt 1). Đến nay, UBND phường đang tiến hành ban hành quyết định thu hồi đất và quyết định giao đất cho 33 hộ gia đình đủ điều kiện; 1 hộ còn lại đang được hướng dẫn hoàn thiện các thủ tục liên quan đến đất đai trước khi thực hiện việc thu hồi và giao đất.

Khu tái định cư cho người dân Hòa Lam nằm phía trong đê, cách đó vài trăm mét. (Ảnh: Phạm Tâm)

Là một trong những hộ được bố trí đất ở đợt đầu, bà Đậu Thị Năm không giấu được niềm vui khi đứng trên mảnh đất nơi gia đình dự kiến xây dựng căn nhà mới.

Theo bà Năm, mỗi mùa mưa bão đến, gia đình lại thấp thỏm lo lắng, chỉ cần trời chuyển mưa là nghĩ đến chuyện chạy lũ. Nay được nhận đất xây nhà mới, cả gia đình đều phấn khởi và mong căn nhà sớm hoàn thành để không còn phải sống trong cảnh chạy lũ mỗi mùa mưa bão.

Tuy nhiên, niềm vui của người dân vẫn đi kèm những nỗi lo về kinh phí. Giá vật liệu xây dựng và nhân công hiện tăng cao so với thời điểm dự án được triển khai. Với những hộ có hoàn cảnh khó khăn, việc dựng một căn nhà mới là khoản chi không nhỏ.

Vì vậy, bên cạnh niềm vui được giao đất, nhiều hộ dân mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, nhất là nguồn kinh phí phục vụ việc di dời, xây dựng nhà ở tại nơi tái định cư.

Khu tái định cư cho người dân vùng lũ Hòa Lam. (Ảnh: Phạm Tâm)

Việc 34 hộ dân đầu tiên được bố trí tái định cư là bước chuyển quan trọng sau nhiều năm dự án gặp vướng mắc, đồng thời tạo tiền đề để địa phương tiếp tục hoàn thiện thủ tục đối với những hộ còn lại.

Nếu công tác di dời được hoàn thành trong năm 2026, người dân Hòa Lam sẽ có cơ hội chấm dứt cuộc sống thường xuyên đối mặt với ngập lụt, đồng thời hiện thực hóa mong mỏi kéo dài hơn thập kỷ về một nơi ở ổn định, an toàn.