Một cuốn sổ đỏ, cả gia tài: Lâm Đồng quyết không để dân 'chạy lòng vòng'

UBND tỉnh yêu cầu đẩy nhanh việc cấp sổ đỏ lần đầu cho dân. Ảnh TL

UBND tỉnh Lâm Đồng vừa yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường, UBND các xã, phường, đặc khu tập trung nguồn lực, đẩy nhanh việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ), quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất lần đầu cho hộ gia đình, cá nhân.

Đáng chú ý, tỉnh yêu cầu quá trình giải quyết không gây phiền hà, nhũng nhiễu, không làm phát sinh thủ tục hành chính; phải bảo đảm hài hòa quyền và lợi ích hợp pháp của người dân và Nhà nước.

Đây là yêu cầu rất đáng chú ý trong bối cảnh khối lượng hồ sơ rất lớn, trong khi việc cấp sổ đỏ lần đầu tại Lâm Đồng đang đứng trước nhiều vấn đề phức tạp từ nguồn gốc đất, hồ sơ địa chính đến tổ chức thực hiện.

Những thửa đất “có tuổi” nhưng thiếu giấy tờ

Theo ông Phan Nguyễn Hoàng Tân, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, một trong những khó khăn lớn nhất hiện nay là xác định nguồn gốc và thời điểm sử dụng đất.

Phần lớn các trường hợp chưa được cấp giấy lần đầu là những thửa đất đã sử dụng từ nhiều năm, thậm chí qua nhiều thế hệ. Đất được chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế bằng giấy viết tay hoặc thỏa thuận miệng nên không còn hồ sơ chứng minh nguồn gốc.

Có trường hợp người sử dụng đất ban đầu đã qua đời, chuyển đi nơi khác hoặc không còn thân nhân tại địa phương. Hồ sơ lưu trữ qua nhiều thời kỳ cũng không đầy đủ, tài liệu thất lạc hoặc không thể đối chiếu. Một số khu đất hình thành từ trước năm 1975 hoặc trước khi các Luật Đất đai qua từng thời kỳ được thực hiện nên hồ sơ pháp lý rất thiếu.

Khó hơn nữa là những diện tích do khai hoang, phục hóa, lấn chiếm, san lấp hoặc tự chuyển mục đích sử dụng từ nhiều năm trước nhưng không có hồ sơ quản lý, cũng không có hồ sơ xử phạt để xác định có hay không vi phạm pháp luật đất đai.

Đất có nguồn gốc nông, lâm trường cũng là một bài toán khó, nhất là những khu vực có sự chồng lấn giữa hồ sơ, quy hoạch và hiện trạng sử dụng.

Bản đồ một thời, hiện trạng một nơi

Một khó khăn khác nằm ở chính những tấm bản đồ địa chính bởi bản đồ được lập qua nhiều thời kỳ, sử dụng các hệ tọa độ khác nhau nên có thể xuất hiện sai lệch giữa bản đồ, hồ sơ quản lý và thực tế sử dụng đất. Nhiều thửa đất ngoài thực địa đã thay đổi hình thể, diện tích nhưng hồ sơ chưa được chỉnh lý.

Nhiều trường hợp bản đồ một thời, hiện trạng một nơi rất khó khăn cho việc đo đạc, xác định. Ảnh PĐ

Một số nơi chưa được đo đạc địa chính chính quy hoặc bản đồ có độ chính xác thấp, khiến việc xác định ranh giới, diện tích gặp khó khăn.

Trong khi đó, cơ sở dữ liệu đất đai chưa hoàn thiện, việc tìm kiếm hồ sơ cũ vẫn phải thực hiện thủ công, mất nhiều thời gian.

Sau khi chuyển sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, khối lượng hồ sơ tồn đọng còn lớn, trong khi công chức địa chính cấp xã còn mỏng. Hồ sơ được tiếp nhận từ nhiều địa phương cũ, phải rà soát, đồng bộ lại dữ liệu; một số tài liệu cũng bị thất lạc.

Đáng chú ý, Lâm Đồng mới có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước, được hình thành sau khi sáp nhập Lâm Đồng, Đắk Nông và Bình Thuận. Không gian quản lý trải dài từ cao nguyên xuống duyên hải, có địa hình, đất đai và điều kiện dân cư rất khác nhau.

Vì vậy, giải quyết bài toán cấp giấy lần đầu ở địa phương này chắc chắn không thể làm theo kiểu “một công thức cho tất cả”.

Phân loại hồ sơ, gỡ từng nút thắt

Giải pháp được Sở Nông nghiệp và Môi trường đề xuất là phân loại hồ sơ để xử lý theo từng nhóm, thay vì để tất cả hồ sơ cùng nằm trong một “rổ”.

Hồ sơ đủ điều kiện phải giải quyết ngay, đúng thời hạn, hạn chế tối đa việc yêu cầu người dân bổ sung hồ sơ nhiều lần cho cùng một nội dung.

Với hồ sơ thiếu giấy tờ, khó xác định nguồn gốc, cần tổ chức xác minh từ hồ sơ địa chính qua các thời kỳ, tài liệu lưu trữ, hộ liền kề, khu dân cư và những nguồn thông tin hợp pháp khác.

Hồ sơ có tranh chấp hoặc dấu hiệu vi phạm phải được kiểm tra, xác định rõ thời điểm, tính chất, mức độ vi phạm và phạm vi tranh chấp trước khi tiếp tục thủ tục cấp giấy.

Đối với đất liên quan quy hoạch lâm nghiệp, đất có nguồn gốc nông, lâm trường, cần rà soát bản đồ, hồ sơ giao đất, giao rừng, ranh giới, quá trình và hiện trạng sử dụng để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân. Nơi thiếu dữ liệu phải chủ động đề xuất đo đạc, lập và chỉnh lý bản đồ địa chính.

Đặc biệt, Sở Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu nâng cao trách nhiệm công vụ, xử lý nghiêm tập thể, cá nhân có hành vi gây khó khăn, phiền hà, sách nhiễu người dân trong giải quyết thủ tục cấp giấy.

Một cuốn sổ có khi là cả gia tài

Ở góc độ địa chính và đo đạc, cấp Giấy chứng nhận lần đầu không đơn giản là một thủ tục hành chính mà là khẳng định pháp lý cho một mảnh đất. Cụ thể đất ở đâu, diện tích bao nhiêu, ranh giới thế nào, nguồn gốc từ đâu và ai là người có quyền sử dụng hợp pháp.

Lâm Đồng là tỉnh có diện tích lớn nhất nước với không gian quản lý trải dài từ cao nguyên xuống duyên hải, có địa hình, đất đai và điều kiện dân cư rất khác nhau

Với cán bộ địa chính, một đường ranh trên bản đồ có thể chỉ là vài cm. Nhưng với người dân, vài cm ấy nhưng khi kéo dài ra dọc theo lô đất, đôi khi là cả hàng chục mét vuông đất, là căn nhà, mảnh vườn, là tài sản tích góp cả đời.

Bởi vậy, với một tỉnh có địa hình từ núi cao xuống đồng bằng, ven biển, có đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp và những vùng hình thành qua nhiều giai đoạn lịch sử như Lâm Đồng, muốn hoàn thành cấp giấy lần đầu phải đi từng hồ sơ, đo đúng từng thửa, xác minh đúng từng nguồn gốc và xử lý đúng từng trường hợp.

Đẩy nhanh là cần thiết, nhưng nhanh không có nghĩa là làm ẩu. Ngược lại, chính xác cũng không có nghĩa là để người dân chờ đợi hết năm này qua năm khác.

Điểm đáng mừng là tỉnh đã đặt ra yêu cầu khá rõ: hồ sơ đủ điều kiện phải giải quyết; hồ sơ vướng phải phân loại, xác minh và tháo gỡ; nơi thiếu bản đồ, dữ liệu thì phải đo đạc, chỉnh lý; nơi có tranh chấp, vi phạm phải xử lý đúng quy định.

Và đặc biệt, ai cố tình làm khó, nhũng nhiễu người dân phải bị xử lý nghiêm. Đó không chỉ là chuyện kỷ luật công vụ. Đó là cách bảo vệ niềm tin của người dân đối với chính quyền.

Cấp được một cuốn sổ đỏ không chỉ là hoàn thành thêm một thủ tục hành chính mà đó là trao cho người dân sự yên tâm về mảnh đất mình đã đổ mồ hôi gìn giữ. Với nhiều gia đình, cuốn sổ ấy không phải một tờ giấy, đó là cả gia tài, là chỗ dựa để họ làm ăn, dựng nhà và tính chuyện cho con cháu.

Vì vậy, tháo được từng nút thắt để những mảnh đất đủ điều kiện sớm có “tấm giấy khai sinh” hợp pháp cũng chính là một cách rất cụ thể để chính quyền ổn định cuộc sống người dân.