Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan ký hiệp ước phòng thủ chung

Hiệp ước phòng thủ 3 bên ký tại thành phố Mecca của Saudi Arabia (còn gọi là Hiệp ước Mecca) ngày 7-8 quy định, một cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ bên nào trong số 3 quốc gia này “sẽ được coi là một cuộc tấn công nhằm vào các nước còn lại”, tương tự Điều 5 về phòng thủ tập thể của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Tuy nhiên, vẫn chưa rõ liệu hiệp ước này có ràng buộc 3 quốc gia phải thực hiện bất kỳ hành động quân sự cụ thể nào để bảo vệ lẫn nhau hay không.

Từ trái qua: Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman Al Saud và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif ký hiệp ước phòng thủ chung tại Mecca (Saudi Arabia), ngày 7-8. Ảnh: Reuters

Al Jazeera dẫn một tuyên bố từ cuộc gặp giữa Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan, Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman Al Saud và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif hôm 7-8 cho biết: "Hiệp ước nhằm mục đích tăng cường khả năng răn đe tập thể chống lại hành động gây hấn bất kỳ... Hiệp ước cũng quy định việc tăng cường mọi khía cạnh hợp tác quốc phòng giữa 3 quốc gia".

Theo một quan chức cấp cao Thổ Nhĩ Kỳ, hiệp ước không nhằm vào quốc gia cụ thể nào, nó hoàn toàn mang tính phòng thủ và không hủy bỏ thỏa thuận đã ký với các quốc gia khác.

Với việc Hiệp ước Mecca được ký kết, Saudi Arabia đã thành công trong việc “lôi kéo hai trong số những cường quốc quân sự hùng mạnh nhất thế giới Hồi giáo vào lực lượng phòng thủ của mình, biến mối quan hệ an ninh lâu dài giữa các bên thành một liên minh phòng thủ tập thể”, Al Jazeera nhận định.

Phản ứng trước thông tin về Hiệp ước Mecca, trên mạng xã hội X, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Rezaei cho biết, hiệp ước sẽ không bảo đảm an ninh cho vương quốc dầu mỏ. “Saudi Arabia nên hiểu rằng, một thỏa thuận trên giấy tờ với Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan sẽ không mang lại cho họ an ninh, giống như hàng thập kỷ phụ thuộc đơn phương vào Mỹ đã thất bại”, CNN dẫn lời ông Ebrahim Rezaei. Trong khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nhấn mạnh, mặc dù Tehran không tìm kiếm chiến tranh hay bành trướng lãnh thổ nhưng Iran sẽ không nhượng bộ trước “sự ép buộc”.

Al Jazeera cho hay, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chưa lên tiếng về hiệp ước này, song theo các nhà phân tích, đây là nỗ lực của 3 quốc gia nhằm định hướng lại tình hình sau những biến động của cuộc chiến ở Iran. “Ý nghĩa của nó không nằm ở một liên minh quân sự chính thức mà ở việc nó nói lên điều gì về cách các quốc gia trong khu vực đang đánh giá lại an ninh của mình... Thay vì chủ yếu dựa vào Washington, Riyadh dường như đang mở rộng quan hệ đối tác an ninh và đặt nền móng cho nhiều thỏa thuận an ninh trong khu vực hơn nữa... Đó có lẽ là điểm quan trọng nhất cần lưu ý”, nhà phân tích Sina Toossi tại Trung tâm Chính sách Quốc tế chia sẻ với Al Jazeera.

Còn theo chuyên gia Yasmine Farouk, hiệp ước phòng thủ 3 bên nên được hiểu là một nỗ lực nhằm bổ sung hợp tác an ninh khu vực với các quốc gia khác và răn đe Iran: “Các quốc gia này đều là đối tác của Mỹ và họ nhận thức rằng không có khuôn khổ nào có thể thay thế được Washington”, chuyên gia Yasmine Farouk nhận định, đồng thời lưu ý rằng “sẽ là một sai lầm” nếu coi hiệp ước này là bước tiến tới sự đối đầu lớn hơn với Iran.

Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu quân đội lớn thứ hai trong NATO. Saudi Arabia là quốc gia có những địa điểm linh thiêng nhất của đạo Hồi và là một trong những nước xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới, trong khi Pakistan là quốc gia Hồi giáo duy nhất sở hữu vũ khí hạt nhân. Mặc dù Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, hai quốc gia nằm ở rìa Trung Đông, đã cơ bản tránh được các cuộc tấn công trực tiếp, song cả hai đều mong muốn xoa dịu những xung đột đe dọa an ninh và kinh tế. Đối với Saudi Arabia, 3 năm xung đột ở Trung Đông đã đe dọa lĩnh vực xuất khẩu dầu mỏ và các kế hoạch phát triển đầy tham vọng của nước này, đồng thời đặt ra những câu hỏi lớn về độ tin cậy của sự bảo trợ an ninh lâu dài từ Mỹ.

Chuyên gia nghiên cứu cao cấp về an ninh Trung Đông Burcu Ozcelik tại Viện Nghiên cứu RUSI nhận định, Hiệp ước Mecca tập trung vào việc cân bằng quyền lực bá chủ của Iran trong khu vực và xây dựng khả năng răn đe chống lại Israel, hơn là hướng tới một cuộc đối đầu với Tehran.