SCIC thoái vốn tại 66 doanh nghiệp: Nút thắt vẫn là định giá?

Dù mở vòng thoái vốn mới, SCIC vẫn đối diện bài toán khó khi gần 88% danh mục là các khoản đầu tư cũ có thể vướng “nút thắt” định giá

Một vòng thoái vốn mới lại được mở ra tại SCIC mang theo kỳ vọng khơi thông hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách. Danh sách 66 doanh nghiệp dự kiến bán toàn bộ vốn trong giai đoạn 2026-2030 trải rộng trên nhiều lĩnh vực trọng yếu, từ thép, dệt may, năng lượng cho đến dược phẩm, logistics...

Bản danh sách "bình mới rượu cũ"

Trong danh sách thoái vốn lần này của SCIC, giới đầu tư dễ dàng nhận ra hàng loạt doanh nghiệp quen thuộc trên sàn chứng khoán như: Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP), Xuất nhập khẩu Y tế Domesco (DMC), VNSteel (TVN), Vinatex (VGT), Seaprodex (SEA), Licogi (LIC) hay Nhiệt điện Phả Lại (PPC).

Tuy nhiên, đằng sau một bản danh sách có vẻ hoành tráng, bức tranh thoái vốn của SCIC lại phơi bày một thực tế dai dẳng: Khoảng cách từ trên giấy đến bàn giao dịch vẫn còn rất xa.

Đi sâu vào dữ liệu, kế hoạch 2026-2030 không hoàn toàn là một danh mục mới. Đối chiếu với phương án cơ cấu SCIC đến hết năm 2025, có tới 58/66 doanh nghiệp (chiếm gần 88%) là những cái tên "kẹt" lại từ giai đoạn trước. Hàng loạt doanh nghiệp như: Domesco, Seaprodex, Licogi, Nhựa Thiếu niên Tiền Phong, Nông sản Thực phẩm Xuất khẩu Cần Thơ (Mekonimex)... lại tiếp tục hành trình "lên kệ".

Tất nhiên, danh mục mới cũng có sự thanh lọc mang tính chiến lược. 8 doanh nghiệp mới được bổ sung vào diện thoái sạch vốn, đáng chú ý có VNSteel, Vinatex, Bệnh viện Giao thông vận tải và hệ thống các cảng An Giang, Quảng Bình, Thuận An. Ở chiều ngược lại, FPT là “con gà đẻ trứng vàng” đã được SCIC rút khỏi danh sách bán để chuyển sang nhóm tiếp tục đầu tư, nắm giữ. Sự dịch chuyển này cho thấy định hướng quản trị danh mục của SCIC đã có sự phân lớp rõ ràng hơn giữa việc thu hồi vốn và giữ lại các tài sản sinh lời chất lượng cao.

Vì sao 88% danh mục của SCIC lại bị tồn đọng qua nhiều năm? Câu trả lời nằm ở nút thắt định giá và cơ chế bán vốn.

Domesco (DMC) là minh chứng điển hình cho bài toán "lệch pha" giữa kỳ vọng của Nhà nước và quy luật thị trường. SCIC muốn bán trọn lô 34,71% vốn tại Domesco (hơn 12,05 triệu cổ phiếu). Thương vụ này từng ế ẩm năm 2019. Đến tháng 2/2025, SCIC tiếp tục mang ra đấu giá với mức khởi điểm hơn 1.531 tỷ đồng, tương đương 127.046 đồng/cổ phiếu. Đáng nói, thị giá DMC trên sàn thời điểm đó chỉ loanh quanh mức 77.800 đồng/cổ phiếu. Việc yêu cầu nhà đầu tư bỏ ra hơn 1.500 tỷ đồng với mức "premium" (phần bù giá) cao ngất ngưởng so với thị giá đã khiến cả phiên đấu giá lẫn phiên chào bán cạnh tranh vào tháng 5/2025 đều phải hủy bỏ vì không có ai đăng ký.

Nếu Domesco gặp khó vì quy mô lô vốn quá lớn thì Mekonimex lại là ví dụ cho một nghịch lý khác của SCIC: Đấu giá không thành công không có nghĩa là giá sẽ giảm. Từ năm 2017, SCIC đã chào bán 98,31% vốn tại Mekonimex với giá 11.610 đồng/cổ phần. Chín năm ròng rã không ai mua, nhưng đến cuối năm 2025, lô cổ phần này tiếp tục được mang ra đấu giá với mức khởi điểm tăng vọt lên 27.256 đồng/cổ phần, tương đương gần 294,8 tỷ đồng giá trị cả thương vụ. Kết cục vào tháng 1/2026 không có gì bất ngờ: Tiếp tục ế.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra tại Đầu tư và Xây lắp TP. Cần Thơ (giá vòng sau cao hơn vòng trước) hay Bến xe Kon Tum (chào bán từ 2021 đến nay vẫn nằm im trong danh mục).

Kỳ vọng từ hành lang pháp lý mới

Dưới góc nhìn của giới đầu tư tài chính, việc mua lại những lô cổ phần chiếm từ 90-98% vốn như Mekonimex, Bến xe Kon Tum không đơn thuần là giao dịch chứng khoán, mà là một thương vụ M&A (mua bán sáp nhập) trọn vẹn. Bên mua sẽ phải ôm toàn bộ hoạt động kinh doanh, chất lượng tài sản, công nợ và trách nhiệm giải quyết lao động của doanh nghiệp đó. Do vậy, nếu mức giá khởi điểm chỉ được tính toán dựa trên sổ sách cộng dồn cơ học mà thiếu đi tính linh hoạt theo khẩu vị thực tế của thị trường, các phiên đấu giá sẽ rất khó có người đặt cọc.

Nhìn nhận một cách công bằng, trong 20 năm qua, SCIC đã làm khá tốt vai trò của mình khi thoái vốn thành công tại hơn 1.000 doanh nghiệp, thu về hơn 52.100 tỷ đồng (gấp 4,1 lần giá vốn). Tuy nhiên, 111 doanh nghiệp còn lại trong danh mục tính đến tháng 9/2025 đa phần đều là những “ca khó”.

Bước vào chu kỳ 2026-2030, bối cảnh pháp lý đã có những cập nhật quan trọng. Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn Nhà nước (hiệu lực từ tháng 2/2026) cùng Quyết định 40/2026/QĐ-TTg về tiêu chí phân loại doanh nghiệp vừa được ban hành hồi đầu tháng 8 được kỳ vọng sẽ cởi trói những rào cản về cơ chế. Thị trường đang chờ đợi xem, liệu hành lang pháp lý mới này có đủ sức gỡ bỏ "nút thắt định giá", giúp SCIC không chỉ đưa hàng lên kệ mà thực sự chốt được những thương vụ nghìn tỷ trong 5 năm tới.