SERIES: Muốn đi tắt đón đầu trong chuyển đổi số, trước hết phải hiểu đúng (kỳ cuối)

AI tốt không thiếu - cái chúng ta đang thiếu là dữ liệu và khả năng giải quyết bài toán thật

AI có thể diễn đạt rất mạch lạc, nhưng không thể đảm bảo thế nào là đúng hay sai. Khi thiếu dữ liệu nền và dữ liệu phản ánh kịp thời đời sống, AI dễ tạo ra cảm giác đã có đáp án - hợp lý nhưng trên thực tế không giải quyết được vấn đề, thậm chí gây sai lệch.

Câu hỏi đặt ra không còn là lựa chọn AI nào mạnh hơn, mà là hệ thống đã có đủ dữ liệu và đủ năng lực xử lý để AI thực sự phát huy hay chưa.

Nếu nhìn ra thế giới, có thể thấy AI đã đi rất nhanh sang một giai đoạn khác. Không còn dừng ở việc viết, trả lời hay tổng hợp thông tin. Những việc đó vẫn cần, nhưng chỉ là bước đầu. Xu hướng hiện nay là AI tham gia trực tiếp vào công việc, xử lý một chuỗi nhiệm vụ có mục tiêu rõ ràng. Ở nhiều nơi, AI đã được đưa vào các khâu vận hành cụ thể như điều phối logistics, theo dõi dòng hàng, cảnh báo rủi ro, tối ưu sản xuất, hỗ trợ điều hành giao thông. Khi đó, AI không đứng ngoài hệ thống, mà trở thành một phần của hệ thống.

Chủ tịch UBND tỉnh Lê Hải Hòa phát biểu tại buổi làm việc với Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam về một số nội dung về hợp tác phát triển chuyển đổi số trên địa bàn tỉnh.

Điểm chung của các mô hình này không nằm ở công cụ, mà nằm ở dữ liệu. Dữ liệu được thu thập liên tục, phản ánh đúng những gì đang diễn ra và được xử lý đủ nhanh để phục vụ điều hành. Nói cách khác, họ không thiếu dữ liệu và cũng không thiếu năng lực xử lý dữ liệu.

Nhìn lại thực tế, khoảng cách thể hiện khá rõ. Nhiều nơi đã có dữ liệu nhưng dữ liệu nằm rời rạc, không kết nối, không dùng chung. Có hệ thống điều hành nhưng chủ yếu để quan sát, chưa trở thành công cụ vận hành. Công việc vẫn dựa nhiều vào tổng hợp báo cáo, trong khi những gì đang diễn ra ngoài thực tế chưa được đưa vào hệ thống kịp thời.

Vấn đề vì vậy không nằm ở việc thiếu phần mềm hay thiếu hệ thống. Vấn đề nằm ở chỗ dữ liệu chưa được xử lý đến nơi. Dữ liệu chưa biến thành thông tin, và thông tin chưa chuyển thành hành động. Khi dừng ở đây, chuyển đổi số chỉ dừng ở mức “nhìn thấy”, chưa đi đến mức “làm được”.

AIDC: từ “kho dữ liệu” sang “nhà máy tạo giá trị”

Trong giai đoạn chuyển đổi số toàn diện với AI là trung tâm, vai trò của AIDC nổi lên như một yếu tố mang tính quyết định. AIDC không đơn thuần là một trung tâm dữ liệu. Điều cốt lõi là năng lực xử lý dữ liệu mà nó tạo ra.

Có thể hình dung đơn giản: dữ liệu là nguyên liệu, AIDC là nơi biến nguyên liệu đó thành sản phẩm sử dụng được. Một hệ thống chỉ lưu trữ dữ liệu giống như một kho chứa. Một hệ thống có năng lực xử lý dữ liệu mới thực sự là một nhà máy.

Khi AI còn ở giai đoạn tạo nội dung, vai trò này chưa bộc lộ hết. Nhưng khi AI chuyển sang giai đoạn thực hiện công việc, xử lý nhiều bước liên tiếp và gắn với quy trình thực tế, thì năng lực xử lý dữ liệu trở thành điều kiện bắt buộc. AI cần dữ liệu liên tục, cần phản ứng nhanh và cần gắn với hệ thống thật để tạo ra kết quả.

Có thể hiểu ngắn gọn: phần tạo nội dung là “biết”, phần thực hiện là “làm”, còn năng lực xử lý dữ liệu là điều kiện để “làm được”.

Khi dữ liệu trở thành công cụ điều hành thực sự

Đặt vào bối cảnh cấp tỉnh, điều này thể hiện rất cụ thể. Dữ liệu từ cửa khẩu, đất đai, đầu tư công, du lịch, thiên tai… nếu chỉ được ghi nhận rời rạc thì khó sử dụng. Khi được thu thập đầy đủ, xử lý kịp thời và đưa vào một hệ thống chung, sẽ nhìn thấy ngay điểm nghẽn nằm ở đâu, việc nào cần xử lý trước.

Khi đó, cách điều hành thay đổi. Không chờ tổng hợp xong báo cáo mới nắm tình hình, mà theo dõi được liên tục. Không đợi đến cuối kỳ mới đánh giá, mà phát hiện sớm và điều chỉnh ngay trong quá trình làm.

Giải ngân đầu tư công có thể theo dõi theo tiến độ thực, phát hiện chậm ngay khi phát sinh. Cửa khẩu có thể dự báo lưu lượng để điều tiết. Hồ sơ đất đai có thể nhìn rõ đang tắc ở khâu nào. Du lịch có thể điều chỉnh theo lượng khách thực tế. Thiên tai có thể cảnh báo sớm hơn khi dữ liệu được cập nhật liên tục.

Cán bộ, phóng viên, biên tập viên Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng tham gia tập huấn ứng dụng AI trong tác nghiệp báo chí.

Cách làm cũ dựa vào tổng hợp thủ công luôn chậm hơn thực tế. Trong bối cảnh hiện nay, chậm đồng nghĩa với mất cơ hội.

Áp lực mới: không thể điều hành bằng báo cáo

Phương thức điều hành đang thay đổi rõ rệt. Giải ngân không còn là con số báo cáo, mà gắn với tiến độ thực tế. Kế hoạch trung hạn được rà soát và điều chỉnh hàng năm. Các chỉ tiêu ngày càng dựa trên dữ liệu có thể kiểm tra.

Trong bối cảnh đó, tiếp tục điều hành theo cách cũ sẽ dẫn đến hệ quả trực tiếp: chậm tiến độ, không giải ngân được vốn, không có dự án, không tạo ra việc làm và không có tăng trưởng.

Đây không còn là câu chuyện công nghệ, mà là câu chuyện phát triển.

Cao Bằng: muốn tăng trưởng, phải thay đổi cách làm từ gốc

Với Cao Bằng, vấn đề cốt lõi nằm ở cách làm. Nguồn lực có hạn, nên mỗi bước đi phải chính xác. Làm dàn trải sẽ tốn kém mà không tạo ra hiệu quả.

Muốn đi nhanh, phải làm đúng thứ tự: bắt đầu từ bài toán thực tế, chuẩn hóa dữ liệu, tổ chức thu thập dữ liệu từ đời sống, sau đó đưa AI vào để xử lý và hỗ trợ điều hành. Thứ tự này không thể đảo ngược.

Điểm quyết định không nằm ở số lượng hệ thống, mà nằm ở việc dữ liệu có được xử lý để phục vụ điều hành hay không. Khi dữ liệu vẫn chỉ để lưu trữ hoặc hiển thị, hệ thống chưa tạo ra giá trị. Khi chưa có năng lực xử lý dữ liệu, hệ thống dừng ở mức nhìn thấy, chưa thể hiểu và chưa thể hành động.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số không đến từ việc áp dụng công nghệ theo hình thức, mà đến từ việc tổ chức lại cách vận hành dựa trên dữ liệu. Làm được điều này, AI trở thành công cụ tạo ra giá trị thực. Không làm được, AI chỉ dừng lại ở việc “nói hay”. Và trong bối cảnh hiện nay, không thay đổi cách vận hành đồng nghĩa với việc mất cơ hội.

Lê Hải Hòa - Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh