Siết chặt quản lý an toàn thực phẩm

Cơ quan chức năng kiểm tra an toàn thực phẩm tại một cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm ở Hà Nội. (Ảnh THANH THẢO)

Hằng năm ngành y tế đã phát hiện, xử lý hàng trăm nghìn tổ chức, cá nhân vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm, nhưng số vụ ngộ độc thực phẩm tại các bếp ăn tập thể, ngộ độc thức ăn đường phố đang có xu hướng gia tăng. Để giải quyết vấn đề nêu trên mang tính dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế, các bộ, ngành liên quan cần chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ “kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm”.

Theo thống kê của Bộ Y tế, năm 2025, toàn ngành y tế đã kiểm tra 334.764 cơ sở, phát hiện 20.791 cơ sở vi phạm về an toàn thực phẩm chiếm 6,21% so với số cơ sở được kiểm tra; trong đó, đã xử lý 6.057 cơ sở; đình chỉ hoạt động 40 cơ sở; tiêu hủy 635 loại thực phẩm không bảo đảm chất lượng (thực phẩm chứa chất cấm, không rõ nguồn gốc xuất xứ, hết hạn sử dụng...); chuyển lực lượng công an điều tra hai vụ; xử phạt với tổng số tiền là hơn 33,83 tỷ đồng.

Đáng chú ý, số lượng cơ sở bị xử lý năm 2025 giảm so với năm 2024, song tổng số tiền xử phạt lại tăng lên, cho thấy các chế tài đang được áp dụng theo hướng nghiêm khắc hơn.

Quý I/2026 đã xảy ra 36 vụ ngộ độc thực phẩm (tăng 20 vụ so với cùng kỳ năm 2025), chủ yếu xảy ra tại các bếp ăn tập thể, bếp ăn trường học và thức ăn đường phố, nhất là ở đô thị lớn có địa bàn rộng, mật độ dân số cao, nhu cầu thực phẩm lớn.

Tiến sĩ, dược sĩ Chu Quốc Thịnh, Quyền Cục trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, hệ thống văn bản pháp quy đã quy định rất rõ trách nhiệm của từng cấp quản lý.

Cụ thể, tại khoản 2 Điều 65 Luật An toàn thực phẩm, Ủy ban nhân dân các cấp có trách nhiệm quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ ăn uống, bao gồm các loại hình bếp ăn tập thể và thức ăn đường phố trên địa bàn.

Đối với bếp ăn tập thể tổ chức tại các cơ sở giáo dục, Thông tư Liên tịch số 08/2008/TTLT-BYT-BGDĐT ngày 8/7/2008, nêu rõ: Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo các cơ sở giáo dục có dịch vụ ăn uống bảo đảm đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm. Đặc biệt, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm không dừng lại ở việc kiểm tra mà còn gắn liền với trách nhiệm người đứng đầu các cơ sở sản xuất, kinh doanh dịch vụ ăn uống, đơn vị tổ chức bếp ăn tập thể. Điều này đã được nhấn mạnh tại Chỉ thị số 38/CT-TTg năm 2024 của Chính phủ.

Tại phiên họp quý I/2026 của Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế, pháp luật, Tổng Bí thư Tô Lâm đã yêu cầu: Bảo đảm tốt nhất sức khỏe nhân dân, làm cho người dân yên tâm hơn khi sử dụng thực phẩm hằng ngày.

Để thực hiện mục tiêu này, các cơ quan quản lý nhà nước đã triển khai nhiều giải pháp như: Ban hành Kế hoạch “Tháng hành động vì an toàn thực phẩm” năm 2026 triển khai từ ngày 15/4-15/5/2026 trên cả nước, có chủ đề “Bảo đảm an toàn thực phẩm, phòng ngừa ngộ độc thực phẩm trong dịch vụ ăn uống và thức ăn đường phố”, trong đó tập trung vào các cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố; Bộ Y tế ban hành các văn bản chỉ đạo khẩn gửi Bộ Giáo dục và Đào tạo, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tỉnh, thành phố nhằm siết chặt quản lý an toàn thực phẩm học đường, thức ăn đường phố.

Tuy nhiên, để giải quyết dài hạn, có chiến lược và xuyên suốt, các chuyên gia, các nhà quản lý lĩnh vực an toàn thực phẩm cho rằng: Bộ Y tế cần khẩn trương phối hợp các Bộ: Nông nghiệp và Môi trường, Công thương, Tư pháp và các bộ, ngành liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm tại bếp ăn tập thể, thức ăn đường phố, cụ thể:

Chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ “Kiểm soát từng khâu riêng lẻ” sang “Quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm” (từ trang trại đến bàn ăn- kiểm soát nguyên liệu đầu vào, điều kiện sản xuất ban đầu đến sơ chế, sản xuất, phân phối, lưu thông sản phẩm và đến tay người tiêu dùng); kiểm soát giới hạn tồn dư các chất (thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật, chất kháng sinh, chất kích thích, chất bảo quản…) đối với nguyên liệu thực phẩm; kiểm soát chặt các điều kiện về sản xuất, sơ chế ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, kiểm soát giết mổ… quy định chặt tại các Luật: Chăn nuôi, Thú y, Thủy sản…

Mặt khác, quy định cụ thể về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với người trực tiếp kinh doanh thức ăn cần được xây dựng. Cơ sở dữ liệu tập trung về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương cần sớm được hoàn thiện hệ thống để có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc xuất xứ của thực phẩm, kịp thời thu hồi thực phẩm không an toàn, giúp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm lan rộng.

Đồng thời, giới chuyên gia cũng cho rằng cần xây dựng Chiến lược quốc gia về an toàn thực phẩm đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, hướng tới các tiêu chuẩn quốc tế về thực hành vệ sinh tốt (GHP) đối với các cơ sở sản xuất và chế biến thực phẩm.