Siết chặt quản lý, bịt 'lỗ hổng' dữ liệu quan trắc môi trường

Sai lệch dữ liệu là vi phạm nghiêm trọng

Tại họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 1/4, vấn đề làm sai lệch chỉ số quan trắc môi trường thu hút sự quan tâm của báo chí. Trả lời nội dung này, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường khẳng định, mọi hành vi can thiệp, làm sai lệch dữ liệu quan trắc đều là vi phạm nghiêm trọng pháp luật, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước và làm suy giảm niềm tin xã hội.

Ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Cục trưởng Cục Môi trường. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Qua rà soát bước đầu, cơ quan chuyên môn chỉ ra một số tồn tại. Trong đó, đáng chú ý là lỗ hổng trong kiểm soát kỹ thuật, đặc biệt ở khâu truyền dẫn và quản lý dữ liệu, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh sự thông đồng giữa các bên liên quan. Bên cạnh đó, việc giám sát, phát hiện dữ liệu bất thường trong một số trường hợp chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

"Hiện hệ thống quan trắc môi trường được thiết kế với nhiều lớp kiểm soát: doanh nghiệp vận hành, bảo trì theo quy định; đơn vị độc lập thực hiện kiểm định, đối chứng; cơ quan quản lý giám sát dữ liệu theo thời gian thực. Dù vậy, thực tế cho thấy vẫn có trường hợp dữ liệu bị can thiệp mà chưa được phát hiện kịp thời, đặt ra yêu cầu khẩn trương khắc phục về mặt kỹ thuật", ông Hải chia sẻ.

Lý giải nguyên nhân chưa phát hiện kịp thời các sai phạm, ông Nguyễn Xuân Hải cho rằng một số hành vi có tính chất tinh vi, lợi dụng kẽ hở kỹ thuật, trong khi hệ thống trước đây chưa được thiết kế đầy đủ để nhận diện các hình thức can thiệp phức tạp trong mọi trường hợp. Vì vậy, thời gian tới cần tăng cường kiểm soát truy cập, cấu hình hệ thống, đẩy mạnh giám sát từ xa và phân tích dữ liệu để phát hiện sớm vi phạm.

Về quan điểm xử lý, lãnh đạo Cục Môi trường khẳng định, sai phạm lần này không chỉ là vấn đề quản lý mà còn là hành vi cố ý vi phạm. Do đó, giải pháp phải đồng bộ, xử lý nghiêm các vi phạm, siết chặt quản lý và khắc phục triệt để các lỗ hổng kỹ thuật.

Về trách nhiệm, theo quy định hiện hành, doanh nghiệp chịu trách nhiệm trực tiếp về tính chính xác của số liệu; cơ quan quản lý thực hiện giám sát, kiểm tra và công khai thông tin. Hệ thống quan trắc trên cả nước hiện vẫn vận hành liên tục, dữ liệu được truyền và giám sát theo thời gian thực.

Ông Nguyễn Xuân Hải cho rằng, đây không phải là khoảng trống của hệ thống pháp luật mà là vấn đề trong tổ chức thực hiện, cần tiếp tục được siết chặt. Sau vụ việc vừa qua, Bộ đã chỉ đạo rà soát toàn diện hệ thống, đối chiếu dữ liệu với các nguồn độc lập và tăng cường kiểm tra các cơ sở có dấu hiệu bất thường, nhằm bảo đảm dữ liệu quan trắc chính xác, có thể kiểm chứng và đáng tin cậy.

Trong thời gian tới, Cục Môi trường sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và quản lý; tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm phát hiện sớm và ngăn chặn các vi phạm, đồng thời làm rõ cơ chế phân cấp, phân quyền cho địa phương gắn với trách nhiệm cụ thể. Đáng chú ý, định hướng sắp tới là từng bước giao cho địa phương trực tiếp quản lý, vận hành hệ thống quan trắc, thay vì tập trung ở cấp trung ương như trước.

Về lộ trình và giải pháp, Bộ đã ban hành các quy chuẩn kỹ thuật mới về nước thải, đồng thời quy định lộ trình áp dụng đến năm 2031, tạo điều kiện để doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Quan điểm nhất quán là hệ thống quan trắc chỉ là công cụ giám sát, không thể thay thế cho việc đầu tư công nghệ xử lý chất thải; doanh nghiệp phải tuân thủ thực chất các quy định, không thể “làm đẹp” số liệu.

"Trong thời gian tới, Cục Môi trường sẽ tham mưu Bộ triển khai các giải pháp trọng tâm như siết chặt kiểm soát dữ liệu và tài khoản quản trị; tăng cường kiểm tra nhật ký hệ thống; nâng cao năng lực phát hiện dữ liệu bất thường theo thời gian thực; đồng thời bảo đảm tính bảo mật và toàn vẹn của dữ liệu", ông Hải thông tin thêm.

Liên quan đến điều kiện thời tiết, ông Nguyễn Xuân Hải cho biết hệ thống quan trắc tự động hiện đã được trang bị thiết bị sấy khí, tách ẩm và loại bỏ các yếu tố gây nhiễu, nên số liệu bảo đảm độ tin cậy cao, ít bị ảnh hưởng bởi mưa hoặc sương mù.

Đối với việc đánh giá thiệt hại, cơ quan quản lý cho biết doanh nghiệp không chỉ thực hiện quan trắc tự động mà còn phải duy trì quan trắc môi trường định kỳ. Việc đánh giá cụ thể sẽ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với cơ quan điều tra thực hiện, trên cơ sở đó báo cáo cấp có thẩm quyền.

Xử lý nghiêm vi phạm, không đánh đổi môi trường

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, hiện nay, các vấn đề môi trường vẫn còn rất phức tạp, từ việc không tuân thủ quy định trong xử lý nước thải, chất thải tại làng nghề, đến những bất cập trong phối hợp giữa các cơ quan quản lý. Tôi đề nghị các đơn vị chức năng cần tập trung hơn vào khâu phối hợp và giám sát thực thi.

Họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Ảnh: Nguyễn Hạnh

Thực tế cho thấy, vào thời điểm cuối năm, khi đẩy mạnh giải ngân đầu tư công và bước vào mùa khô, hoạt động sản xuất - kinh doanh tăng tốc, kéo theo áp lực lớn về môi trường. Nhiều loại ô nhiễm nổi lên, từ chất thải rắn, chất thải nguy hại, đến chất thải đô thị và sinh hoạt.

Do đó, cần có bước chuyển mạnh trong quản lý, siết chặt kỷ cương, không để tình trạng vi phạm kéo dài. Đơn cử như tại các khu công nghiệp, nếu không kiểm soát tốt hệ thống xử lý chất thải sẽ tiềm ẩn rủi ro lớn. Trong lĩnh vực chăn nuôi, dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng vẫn cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý.

Trong thời gian tới, việc sửa đổi chính sách, pháp luật sẽ được đẩy mạnh theo hướng đồng bộ hơn, vừa huy động nguồn lực, vừa hoàn thiện các thiết chế quản lý và chế tài xử lý, bảo đảm bao quát đầy đủ các vấn đề môi trường.

Đặc biệt, các vấn đề như ô nhiễm không khí, bụi mịn, đốt rơm rạ, chất thải làng nghề… vẫn là những điểm nóng cần tập trung xử lý. Có thể khẳng định, lĩnh vực môi trường hiện nay là một trong những lĩnh vực phức tạp nhất, chịu tác động từ hầu hết các ngành, lĩnh vực sản xuất.

Nguyễn Hạnh