'Siết chặt quản lý nguồn thải chính là khâu then chốt'

Trao đổi với phóng viên Báo Hànôịmới Cuối tuần, Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Trọng Nhất đã phân tích mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm không khí, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ ứng phó tình thế sang giải pháp căn cơ, bền vững, gắn với liên kết vùng...

Trưởng phòng Quản lý môi trường (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Nguyễn Trọng Nhất.

Ô nhiễm vượt ngưỡng, Hà Nội không thể chần chừ

- Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về mức độ ô nhiễm không khí tại Hà Nội hiện nay?

- Ô nhiễm không khí tại Hà Nội đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng và phức tạp. Nếu trước đây, các đợt ô nhiễm chủ yếu mang tính thời điểm, xảy ra trong thời gian ngắn, thì nay tình trạng ô nhiễm kéo dài nhiều ngày liên tiếp, với chỉ số AQI tại nhiều khu vực thường xuyên ở mức “xấu”, thậm chí có thời điểm lên tới “rất xấu”.

Nguyên nhân là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố. Trước hết là điều kiện thời tiết bất lợi, hiện tượng nghịch nhiệt kéo dài khiến các chất ô nhiễm bị giữ lại ở tầng không khí thấp, hạn chế khả năng khuếch tán. Bên cạnh đó, tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ phương tiện giao thông lớn, hoạt động xây dựng gia tăng, cùng với việc một số nguồn thải chưa được kiểm soát triệt để đã tạo áp lực rất lớn lên môi trường không khí.

Đáng lo ngại hơn, ô nhiễm không khí không chỉ ảnh hưởng đến mỹ quan đô thị hay sinh hoạt thường ngày, mà đã tác động trực tiếp, rõ rệt đến sức khỏe cộng đồng. Trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh hô hấp, tim mạch là những đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Thực tế này cho thấy ô nhiễm không khí đã vượt qua “ngưỡng chịu đựng”, buộc chúng ta không thể chần chừ mà phải hành động quyết liệt, kịp thời và hiệu quả hơn.

- Trong bối cảnh đó, Chỉ thị số 19/CT-UBND của UBND thành phố Hà Nội ban hành ngày 10-12-2025 mang ý nghĩa như thế nào đối với công tác kiểm soát ô nhiễm không khí của thành phố, thưa ông?

- Chỉ thị số 19/CT-UBND thể hiện rõ quyết tâm chính trị của Thành phố trong việc ứng phó với tình trạng ô nhiễm không khí ở mức báo động. Đây không chỉ là một văn bản chỉ đạo hành chính mà là sự kích hoạt đồng bộ các biện pháp cấp bách, huy động trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các sở, ngành, địa phương và cộng đồng xã hội. Chỉ thị xác định rõ các nhiệm vụ trọng tâm, từ tăng cường kiểm soát nguồn thải, đẩy mạnh công tác quan trắc, cảnh báo chất lượng không khí, đến việc nâng cao kỷ cương trong thực thi pháp luật về môi trường. Quan trọng hơn, Chỉ thị đặt ra yêu cầu các giải pháp phải được triển khai thực chất, có kiểm tra, giám sát.

- Trong cao điểm kiểm soát ô nhiễm không khí, những nhiệm vụ cấp bách nào Thành phố Hà Nội phải triển khai ngay, thưa ông?

- Thực hiện Chỉ thị số 19/CT-UBND, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao làm đầu mối theo dõi, tổng hợp, tham mưu và tổ chức triển khai các giải pháp kiểm soát ô nhiễm không khí trên phạm vi toàn thành phố. Trước mắt, chúng tôi tập trung siết chặt kiểm tra, giám sát các khu xử lý chất thải rắn, yêu cầu bảo đảm không phát tán mùi và bụi ra môi trường; đồng thời phối hợp với các đơn vị vệ sinh môi trường tăng cường phun sương dập bụi, tưới nước rửa đường, nhất là tại các trục giao thông chính, cửa ngõ ra vào nội đô và khu vực có mật độ phương tiện lớn.

Song song với đó, công tác quan trắc, theo dõi diễn biến chất lượng không khí được tăng cường nhằm kịp thời cung cấp thông tin, cảnh báo cho các cơ quan chức năng, cơ sở sản xuất và người dân chủ động điều chỉnh hoạt động. Việc tổng hợp, báo cáo định kỳ để UBND thành phố chỉ đạo, điều hành cũng được thực hiện nghiêm túc, bảo đảm các giải pháp được triển khai đồng bộ, có hiệu quả thực chất.

- Theo ông, nếu không siết chặt nguồn thải, các biện pháp khác có nguy cơ “đánh trống bỏ dùi” hay không?

- Kiểm soát nguồn thải chính là khâu then chốt trong toàn bộ quá trình kiểm soát ô nhiễm không khí. Nếu các nguồn phát thải lớn như hoạt động xây dựng, giao thông, sản xuất công nghiệp, làng nghề không được quản lý nghiêm túc thì dù có triển khai nhiều biện pháp hỗ trợ khác, hiệu quả cải thiện cũng sẽ rất hạn chế.

Trên tinh thần đó, Thành phố đã yêu cầu siết chặt kiểm soát bụi từ các công trình xây dựng, hoạt động vận chuyển vật liệu; rà soát các cơ sở sản xuất có công đoạn đốt, đặc biệt tại các làng nghề; xử lý nghiêm các hành vi đốt rác, đốt phế thải trái phép. Quan điểm xuyên suốt là tăng cường kỷ cương, kỷ luật trong thực thi pháp luật về môi trường, công khai các trường hợp vi phạm và gắn rõ trách nhiệm của từng chủ đầu tư, từng cơ sở sản xuất.

Chỉ khi từng nguồn phát thải được kiểm soát hiệu quả, đồng bộ, các giải pháp khác mới phát huy tác dụng và chất lượng không khí mới có thể được cải thiện một cách thực chất, bền vững.

Một cơ sở sản xuất ở xã Dương Hòa đốt chất thải xả chưa qua xử lý xả khói gây ô nhiễm môi trường. Ảnh: Hoàng Sơn

Thước đo cho hiệu quả của tư duy quản trị môi trường hiện đại

- Ô nhiễm không khí ngày càng thể hiện rõ tính chất liên vùng, theo ông, thách thức lớn nhất khi Thành phố Hà Nội xử lý bài toán này là gì?

- Thách thức lớn nhất chính là đặc tính lan truyền của ô nhiễm không khí. Không khí không có ranh giới hành chính, các chất ô nhiễm có thể di chuyển từ địa phương này sang địa phương khác, chịu tác động mạnh của điều kiện khí tượng và các hoạt động kinh tế - xã hội trên diện rộng. Trong khi đó, công tác quản lý môi trường hiện nay vẫn chủ yếu dựa trên địa giới hành chính, gây khó khăn trong việc xác định rõ trách nhiệm nguồn thải cũng như triển khai các biện pháp kiểm soát đồng bộ. Bên cạnh đó, năng lực quan trắc, hệ thống dữ liệu và phương pháp đánh giá giữa các địa phương chưa đồng đều, ảnh hưởng đến công tác dự báo, cảnh báo sớm. Chính vì vậy, nếu chỉ tiếp cận ô nhiễm không khí như một vấn đề riêng của Hà Nội thì sẽ khó có lời giải căn cơ.

- Thành phố đang thúc đẩy cơ chế phối hợp liên vùng như thế nào để khắc phục hạn chế này, thưa ông?

- Định hướng xuyên suốt của Thành phố là chuyển từ quản lý “cục bộ” sang quản trị môi trường theo không gian vùng. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò điều phối trung tâm, bảo đảm sự thống nhất về chính sách, tiêu chuẩn và phương pháp quản lý chất lượng không khí. Thành phố Hà Nội đã đề xuất tăng cường xây dựng, kết nối và chia sẻ dữ liệu quan trắc không khí với các tỉnh trong vùng Thủ đô; thống nhất phương pháp đánh giá, cảnh báo chất lượng không khí; thiết lập cơ chế trao đổi thông tin thường xuyên, kịp thời. Khi dữ liệu được liên thông, minh bạch và cập nhật theo thời gian thực, các quyết sách ứng phó mới có cơ sở khoa học vững chắc.

- Thưa ông, trong các giải pháp liên vùng, đâu là những việc cần ưu tiên làm ngay để giảm áp lực ô nhiễm?

- Trước hết, cần kiểm soát nghiêm các ngành, lĩnh vực có nguy cơ phát thải lớn như công nghiệp nặng, vật liệu xây dựng, tái chế. Các cơ sở này phải được giám sát chặt chẽ, đặc biệt trong những ngày chất lượng không khí ở mức xấu trở lên, thậm chí cần điều chỉnh giảm công suất hoạt động. Bên cạnh đó, việc ngăn chặn triệt để các hoạt động đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp là giải pháp mang lại hiệu quả tức thời nếu được triển khai đồng bộ giữa các địa phương. Đối với giao thông, phát triển giao thông công cộng và thúc đẩy chuyển đổi sang phương tiện sử dụng năng lượng sạch cần được xem là giải pháp xuyên suốt, không chỉ của riêng Hà Nội mà của cả vùng Thủ đô.

- Vậy, nếu thiếu một cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp quốc gia, Hà Nội sẽ phải đối mặt với những giới hạn gì trong kiểm soát ô nhiễm, thưa ông?

- Nếu không có một đầu mối chỉ đạo thống nhất ở cấp quốc gia, việc phối hợp liên ngành, liên vùng sẽ khó đạt hiệu quả cao, đặc biệt trong các tình huống ô nhiễm nghiêm trọng kéo dài. Vì vậy, việc đề xuất thành lập Ban chỉ đạo quốc gia về khắc phục ô nhiễm không khí là hết sức cần thiết. Khi có cơ chế điều phối đủ mạnh, trách nhiệm được phân định rõ ràng, nguồn lực được huy động đồng bộ, bài toán ô nhiễm không khí dù phức tạp đến đâu cũng có thể từng bước được giải quyết căn cơ.

Thành phố Hà Nội xác định, bảo vệ bầu không khí trong lành không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà là trách nhiệm lâu dài đối với sức khỏe người dân Thủ đô và cả vùng phụ cận. Đây cũng là thước đo cho hiệu quả của tư duy quản trị môi trường hiện đại - chủ động, liên vùng và có trách nhiệm.

Hoàng Sơn