'Báo động đỏ' ô nhiễm ở Đông Nam Á

Một đánh giá khu vực mới cho thấy Đông Nam Á là nguồn phát thải ròng lớn khí nhà kính. (Ảnh: AFP)

Một nghiên cứu toàn diện về cân bằng khí nhà kính ở Đông Nam Á, do nhóm nhà khoa học quốc tế đứng đầu là Đại học Hiroshima thực hiện, cho thấy khu vực này đang là nguồn phát thải đáng kể các khí gây nóng lên toàn cầu. Nguyên nhân chính gồm phá rừng, suy thoái đất than bùn, cháy rừng và mức sử dụng nhiên liệu hóa thạch tăng nhanh. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Global Biogeochemical Cycles nhấn mạnh rằng việc đạt được trung hòa khí hậu sẽ là thách thức rất lớn đối với các quốc gia trong khu vực, đồng thời kêu gọi sớm tăng cường hợp tác khu vực.

Nhóm nghiên cứu đã đo lường toàn bộ các nguồn phát thải và bể hấp thụ chính của carbon dioxide, methane và nitrous oxide trên khắp Đông Nam Á trong giai đoạn 2000-2019. Kết quả cho thấy các hệ sinh thái tự nhiên như rừng, đất ngập nước, rừng ngập mặn và đất than bùn vẫn lưu trữ và hấp thụ một lượng lớn carbon. Tuy nhiên, khả năng hấp thụ này không đủ để bù đắp lượng phát thải do con người gây ra từ việc thay đổi sử dụng đất và đốt nhiên liệu hóa thạch.

“Đông Nam Á sở hữu một số khu rừng và vùng đất ngập nước giàu carbon nhất thế giới, nhưng khu vực này vẫn thải ra nhiều khí nhà kính hơn lượng có thể hấp thụ”, ông Masayuki Kondo, Phó giáo sư tại Viện IDEC, tác giả chính và liên hệ của nghiên cứu, cho biết. “Nguyên nhân chủ yếu là nạn phá rừng kéo dài và việc làm khô, thoát nước các vùng đất than bùn. Cháy rừng và sự gia tăng nhanh chóng của việc sử dụng than đá càng làm tình hình trầm trọng hơn”, ông bổ sung.

Nghiên cứu cho thấy phá rừng và chuyển đổi đất sang các mục đích khác là hoạt động gây phát thải lớn nhất trong suốt 20 năm được khảo sát. “Rừng đang cố gắng tái sinh, nhưng không thể theo kịp tốc độ đất bị khai phá”, ông Kondo nói. “Nếu các quốc gia bảo vệ và phục hồi rừng, họ sẽ nhận được lợi ích khí hậu tức thì và rõ rệt”, ông nói thêm.

Cháy rừng, bao gồm các đợt cháy than bùn trên diện rộng trong những năm El Ninõ khô hạn, là nguồn phát thải lớn tiếp theo. Bên cạnh đó, quá trình phân hủy than bùn tại các khu vực bị thoát nước cũng thải ra lượng lớn khí nhà kính.

Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận mức tăng 48% phát thải từ nhiên liệu hóa thạch. Trong những năm đầu giai đoạn nghiên cứu, dầu mỏ là nguồn phát thải chính, nhưng sau năm 2005, việc sử dụng than đá tăng mạnh và đến năm 2018 đã vượt dầu. Nghiên cứu cảnh báo rằng nếu không có thay đổi đáng kể trong chính sách năng lượng, than đá có thể tiếp tục là động lực chính thúc đẩy phát thải trong tương lai.

“Sự gia tăng phát thải từ than đá là điều chưa từng thấy ở khu vực này”, ông Kondo cho biết. “Nếu tất cả các nhà máy than theo kế hoạch đều được xây dựng, phát thải từ ngành điện có thể còn tăng mạnh hơn nữa, khiến Đông Nam Á khó đạt được mục tiêu trung hòa khí hậu”, ông bổ sung.

Nghiên cứu cũng lưu ý rằng một số khu vực trong Đông Nam Á vẫn thiếu các hệ thống giám sát khí nhà kính cơ bản, gây khó khăn cho việc đưa ra các ước tính chính xác cao. Để khắc phục, cần mở rộng mạng lưới đo đạc, cải thiện mô hình và tăng cường kết nối giữa dữ liệu khoa học với quá trình hoạch định chính sách quốc gia.

Nhằm thu hẹp khoảng trống này, nhóm nghiên cứu đã khởi xướng một mạng lưới quốc tế mới mang tên League of geophysical research eXcellences for tropical Asia (LeXtra). Mạng lưới này hướng tới tăng cường giám sát khí nhà kính, cải thiện mô hình và thúc đẩy chia sẻ dữ liệu trong toàn khu vực Đông Nam Á.

Bằng cách xác định rõ các nguồn phát thải và các bể hấp thụ khí nhà kính, nghiên cứu đưa ra định hướng cho các chiến lược khí hậu hiệu quả hơn. “Ảnh hưởng lớn nhất sẽ đến từ việc cắt giảm phát thải do thay đổi sử dụng đất và nhiên liệu hóa thạch”, ông Kondo nói. “Đông Nam Á vẫn còn cơ hội phát triển kinh tế song song với bảo vệ khí hậu, nhưng cơ hội này đang dần thu hẹp”, ông kết luận.

Nh.Thạch

AFP