Siết chỉ tiêu tuyển sinh đại học bằng tỷ lệ 'việc làm đúng ngành' hướng tới chất lượng thực chất

Trường Trung học Phổ thông Chuyên Hùng Vương, tỉnh Phú Thọ tham gia tư vấn tuyển sinh, hướng nghiệp. Ảnh: FTU

Quy định cấm tăng chỉ tiêu đối với các trường có tỷ lệ sinh viên làm đúng ngành dưới 70% đang được cho là không chỉ siết chặt "đầu vào" dựa trên hiệu quả "đầu ra", mà còn trực tiếp đặt các cơ sở đào tạo đại học tuyển sinh gắn với chất lượng, nơi giá trị thực của tấm bằng đại học được định danh qua khả năng đáp ứng chuyên môn thực tế.

Siết chỉ tiêu tuyển sinh đại học từ "có việc làm" đến "đúng chuyên môn": Cuộc thanh lọc chất lượng đào tạo

Trong nhiều năm qua, con số 80-100% sinh viên có việc làm thường xuyên xuất hiện trong báo cáo của các trường đại học. Tuy nhiên, đây chỉ là con số chung chung. Việc làm ở đây gồm những công việc gì, sinh viên có làm đúng ngành mình học hay không thì còn bỏ ngỏ.

Điểm đột phá nhất trong dự thảo Thông tư về việc xác định số lượng tuyển sinh chính là yêu cầu ít nhất 70% sinh viên có việc làm phù hợp trình độ chuyên môn mới được tăng chỉ tiêu. Việc chuyển dịch trọng tâm từ "có việc" sang "đúng ngành" cho thấy một quyết tâm loại bỏ tình trạng đào tạo tràn lan, không gắn liền với nhu cầu thị trường.

Đồng thời, dự thảo cũng thiết lập hai "ngưỡng an toàn" nghiêm ngặt để kiểm soát quy mô tuyển sinh: Tỷ lệ thôi học không quá 15% sinh viên bỏ học năm đầu; tỷ lệ việc làm chuyên môn tối thiểu 70% trong vòng 12 tháng sau tốt nghiệp.

Quy định này gián tiếp buộc các trường phải thay đổi tư duy không thể chỉ tập trung vào "đầu vào" để thu học phí mà quên mất "đầu ra". Nếu chất lượng giảng dạy kém khiến sinh viên chán nản bỏ học, hoặc chương trình lỗi thời khiến sinh viên không thể làm nghề, trường sẽ mất quyền mở rộng quy mô.

Cần một cơ chế linh hoạt, kiểm soát nhưng không "trói chân" các cơ sở đào tạo tuyển sinh

Tuy nhiên dù mục tiêu của dự thảo rất tích cực, nhưng thực tế triển khai vẫn còn nhiều nút thắt cần tháo gỡ.

Một là, hiện nay, việc khảo sát việc làm chủ yếu do các trường tự thực hiện qua điện thoại hoặc email. Làm thế nào để xác minh một sinh viên đang làm "đúng ngành" hay "trái ngành" một cách khách quan? Liệu có tình trạng "làm đẹp" số liệu để giữ chỉ tiêu?

Một vấn đề khác là, một số ngành nghệ thuật, khoa học cơ bản hoặc các ngành có tính linh hoạt cao (như Ngôn ngữ, Quản trị kinh doanh) rất khó để định nghĩa thế nào là "đúng ngành" tuyệt đối.

Song song, yếu tố biến động thị trường cũng tác động không nhỏ đến nhu cầu việc làm. Tỷ lệ việc làm phụ thuộc rất lớn vào sức khỏe của nền kinh tế. Nếu kinh tế suy thoái, các trường có thể bị "vạ lây" dù chất lượng đào tạo không đổi.

Bên cạnh những quy định khắt khe, dự thảo Thông tư về việc xác định số lượng tuyển sinh cũng đưa ra cơ chế "mở" khi cho phép thực tuyển vượt chỉ tiêu tối đa 5% với đại học và 20% với sau đại học. Đây là biên độ cần thiết để các trường linh hoạt trong xét tuyển, tránh tình trạng bị động do biến động ảo của thí sinh, nhưng vẫn nằm trong tầm kiểm soát về năng lực đào tạo (diện tích sàn 2,8 m2/người và tỷ lệ giảng viên).

Có thể nói, dự thảo Thông tư về xác định chỉ tiêu tuyển sinh lần này là một tín hiệu mạnh mẽ cho thấy thời kỳ "tuyển sinh bằng mọi giá" đang dần khép lại. Nếu được thông qua và thực thi một cách minh bạch, quy định này sẽ trở thành bộ lọc tự nhiên: Những trường yếu kém, đào tạo xa rời thực tế sẽ phải thu hẹp quy mô, nhường chỗ cho những cơ sở đào tạo thực chất, có trách nhiệm với tương lai của người học.

Hồng Phong