'Siết' kiểm soát bụi mịn để bảo đảm chất lượng không khí Hà Nội

Hà Nội được định hướng mở rộng hành lang xanh. Ảnh minh họa: canva.

Hà Nội đứng trước nguy cơ ô nhiễm không khí kéo dài

Bụi mịn là một trong những vấn đề ô nhiễm không khí đáng sợ nhất khi đến Hà Nội và nhiều thành phố lớn trong mùa này. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ các công trình, cơ sở hạ tầng, cơ cấu dân cư, quy hoạch thành phố... thủ đô Hà Nội cũng phải đối mặt với những vấn đề lớn về ô nhiễm môi trường như các thành phố thủ đô lớn khác trên thế giới.

Những tuyến đường vành đai liên tục mở rộng, hàng loạt khu đô thị mới mọc lên... đang dần hướng tới một thủ đô xanh, thông minh, hiện đại. Tuy nhiên, phía sau bức tranh phát triển ấy là một thực tế không thể phủ nhận: chất lượng không khí của Hà Nội vẫn là nỗi lo thường trực đối với hàng triệu người dân. Ô nhiễm không khí đang đặt ra những thách thức đối với sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội. Điều này đòi hỏi cần có những giải pháp hiệu quả, đủ mạnh để dần mang lại bầu không khí trong lành cho Thủ đô.

Tuy nhiên, mùa khô năm nay dường như "dễ thở" hơn đối với người dân thủ đô Hà Nội khi trong khoảng 1 tháng bước vào mùa, người ta ít cảm thấy khó chịu với các chỉ số chất lượng không khí ngày một được cải thiện hơn. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, chất lượng không khí tại Hà Nội từ đầu năm 2026 đến nay đã ghi nhận những chuyển biến tích cực với tỷ lệ số ngày đạt mức tốt và trung bình đạt 73,28%. 

Tuy nhiên, diễn biến ô nhiễm vẫn rất phức tạp và chưa thực sự ổn định do tác động đan xen của các yếu tố khí tượng bất lợi và nhiều nguồn phát thải khác nhau. Trong đó, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình đạt mức 40,95 µg/m3, chịu ảnh hưởng chủ yếu từ bụi thứ cấp (27%), giao thông vận tải (23%), xây dựng và bụi đường (20%), đốt mở (12%), và công nghiệp (10%).

Nhiều giải pháp khắc phục ô nhiễm không khí ở Thủ đô Hà Nội 

Để có được những kết quả bước đầu về cải thiện tình trạng ô nhiễm không khí hiện nay ở các khu vực ô nhiễm trên cả nước nói chung và Hà Nội nói riêng, Thành phố cũng đã có những biện pháp khắc phục chủ động ngay từ sớm.

Kế hoạch đến năm 2030, Hà Nội tập trung khắc phục, phục hồi những khu vực bị ô nhiễm, nâng cao chất lượng môi trường sống và ngăn chặn đà suy giảm đa dạng sinh học. Thành phố đồng thời chú trọng bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản và sinh kế của người dân; bảo đảm an toàn cho các công trình, hệ thống hạ tầng thiết yếu trước những tác động của biến đổi khí hậu.

Hà Nội đặt mục tiêu trở thành địa phương đi đầu trong quản trị môi trường dựa trên dữ liệu, kiểm soát ô nhiễm không khí và nâng cao khả năng thích ứng của đô thị trước các diễn biến khí hậu.

Tầm nhìn đến năm 2045, thành phố hướng tới xây dựng môi trường sống trong lành, hài hòa với thiên nhiên, đi cùng hệ thống quản trị môi trường hiện đại và cơ sở dữ liệu thống nhất, có khả năng kết nối, chia sẻ. Khả năng chống chịu của đô thị trước biến đổi khí hậu được nâng cao, trong khi kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế các-bon thấp trở thành những định hướng phát triển quan trọng, đóng góp vào mục tiêu phát thải ròng bằng 0 của Việt Nam vào năm 2050.

Mặc dù đã có những kết quả bước đầu tích cực, tuy nhiên, chuyên gia cho rằng, Hà Nội vẫn cần nhiều sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự hưởng ứng của doanh nghiệp và toàn thể người dân; đồng thời phải có nguồn lực đủ mạnh cùng cơ chế phối hợp liên ngành đồng bộ. 

Ngoài ra cần quan tâm, đề xuất các giải pháp mang tính tổng thể về công nghệ, kỹ thuật, chính sách cho Hà Nội; đồng thời chủ động học hỏi kinh nghiệm quốc tế...

Theo các chuyên gia, giao thông, cần giảm dần phương tiện phát thải cao, mở rộng xe buýt điện, metro và triển khai vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu vực trung tâm nhằm hạn chế phương tiện gây ô nhiễm.

Đối với việc kiểm soát bụi mịn từ các công trình, dự án xây dựng: Thành phố đã và đang tiếp tục phải thực hiện nghiêm các biện pháp như che chắn công trình đầy đủ, phun nước giảm bụi, rửa bánh xe và giám sát bằng camera, dữ liệu trực tuyến để xử lý nghiêm các vi phạm. Đối với khu công nghiệp và logistics, việc kiểm soát phải bao phủ toàn bộ chuỗi phát thải từ nhà máy, kho bãi, xe container, xe đầu kéo đến hoạt động vận chuyển hàng hóa.

Về lâu dài, Hà Nội được định hướng mở rộng hành lang xanh, hồ điều hòa và vùng đệm sinh thái để giảm hiệu ứng đảo nhiệt và tăng khả năng lưu thông không khí. Đồng thời, thành phố đang xây dựng hệ thống kiểm kê phát thải, bản đồ phát thải và mở rộng mạng lưới quan trắc, tích hợp dữ liệu khí tượng, giao thông và môi trường nhằm quản lý chất lượng không khí bằng dữ liệu và cảnh báo sớm đến từng xã, phường.

Đối với Hà Nội, một trong những giải pháp đang được thành phố triển khai là Vùng phát thải thấp. Từ ngày 1/7/2026, Thành phố đã thí điểm Vùng phát thải thấp tại khu vực Hoàn Kiếm trong Vành đai 1. Trong giai đoạn đầu, trọng tâm là tuyên truyền, hướng dẫn, hoàn thiện tổ chức giao thông, hạ tầng, hệ thống giám sát và các chính sách hỗ trợ để người dân, doanh nghiệp từng bước thích ứng.

Kiểm soát chất lượng không khí, cùng lan tỏa lối sống xanh

Hiện thành phố có 220 bãi, điểm trông giữ phương tiện; 171 trạm, điểm xe đạp, xe điện công cộng với khoảng 1.820 phương tiện. Hạ tầng sạc, đổi pin và hệ thống camera phục vụ quản lý Vùng phát thải thấp cũng đang tiếp tục được bổ sung, hoàn thiện.

Từ ngày 1/7/2026, các tuyến xe buýt hoạt động trong khu vực Vùng phát thải thấp Hà Nội đã được bố trí phương tiện xanh. Chính sách miễn vé trên một số tuyến buýt trong phạm vi Vành đai 1 cũng được triển khai nhằm khuyến khích người dân sử dụng phương tiện công cộng, giảm nguy cơ ô nhiễm.

Ngoài ra, Hà Nội cũng đang triển khai 15 trạm quan trắc môi trường không khí tự động, đồng thời phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường bổ sung thiết bị cảm biến. Thành phố cũng đang nghiên cứu, thử nghiệm hệ thống HanoiAir và mô hình dự báo PM2.5 nhiều ngày để nâng khả năng cảnh báo sớm.

Kiểm soát ô nhiễm không khí tại Hà Nội là bài toán khó, đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm chính trị cao. Tuy nhiên, với khung chính sách ngày càng hoàn thiện, sự vào cuộc của các cấp, ngành và tiếng nói ngày càng rõ ràng của giới chuyên gia, Thủ đô đang đứng trước cơ hội tạo chuyển biến thực chất.