Siết kiểm soát nguồn gốc, ngăn gian lận thương mại trong nông nghiệp

Nhiều vi phạm bị phát hiện qua kiểm tra chuyên ngành

Báo cáo tại buổi làm việc ngày 4/11/2026 giữa Đoàn công tác Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và Ban Chỉ đạo 389 Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho thấy, trong 10 tháng đầu năm, các đơn vị thuộc Bộ đã tăng cường kiểm tra, phối hợp với lực lượng chức năng xử lý nhiều vụ việc vi phạm.

Trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã phối hợp xử lý 14 vụ việc liên quan đến sản xuất, buôn bán phân bón, thuốc bảo vệ thực vật giả, thuộc danh mục cấm, nhập lậu hoặc chưa được phép lưu hành tại Việt Nam. Cơ quan chức năng cũng xử phạt 15 trường hợp nhập khẩu thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và giống cây trồng không đạt yêu cầu chất lượng, với tổng số tiền phạt gần 700 triệu đồng.

Tại các cửa khẩu, cơ quan kiểm dịch thực vật tăng cường kiểm dịch, kiểm tra và giám sát an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu thuộc phạm vi quản lý; phối hợp phát hiện, xử lý các lô hàng thực vật, sản phẩm thực vật và thực phẩm có nguồn gốc thực vật không đáp ứng yêu cầu nhập khẩu.

Trong lĩnh vực lâm nghiệp, động vật hoang dã và thủy sản, theo báo cáo của Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, trong 10 tháng đầu năm, cơ quan chức năng tại 34 tỉnh, thành phố đã phát hiện 1.680 vụ vi phạm, gồm 913 vụ liên quan đến động vật hoang dã và 767 vụ vi phạm về bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Cục Thủy sản và Kiểm ngư đã tăng cường kiểm tra hoạt động sản xuất, kinh doanh giống thủy sản, thức ăn thủy sản, sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản; kiểm soát việc mua bán, sử dụng hóa chất, kháng sinh cấm và truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác. Qua kiểm tra, đơn vị xử phạt 4 vụ việc của 4 doanh nghiệp liên quan đến chất lượng sản phẩm hàng hóa, với số tiền trên 130 triệu đồng.

Đáng chú ý, tình trạng vận chuyển trái phép động vật và sản phẩm động vật qua biên giới tiếp tục được phát hiện. Tính đến ngày 20/10/2026, các lực lượng chuyên ngành chăn nuôi, thú y tại địa phương đã phối hợp xử lý 87 vụ vận chuyển trái phép động vật, sản phẩm động vật nhập lậu; tiêu hủy 3.720 quả trứng gia cầm, 1.523 con động vật và 23.965 kg sản phẩm động vật nhập lậu.

Ông Trần Đức Đông, Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia phát biểu. Ảnh: Thu Hằng

Truy xuất nguồn gốc để ngăn ngừa gian lận

Qua kiểm tra, Ban Chỉ đạo 389 Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận diện một số nhóm nguy cơ vi phạm trọng điểm. Trong chăn nuôi, thú y là tình trạng vận chuyển trái phép trứng gia cầm, động vật và sản phẩm động vật qua biên giới, tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh, mất an toàn thực phẩm. Trong trồng trọt, nguy cơ tập trung ở giống cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật giả, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc và hành vi xâm phạm quyền đối với giống cây trồng được bảo hộ.

Ở lĩnh vực chế biến, phát triển thị trường, các vi phạm chủ yếu liên quan đến ghi nhãn, chất lượng hàng hóa, hàng nhập khẩu không phù hợp quy chuẩn và hồ sơ an toàn thực phẩm thiếu độ tin cậy, khó truy xuất nguồn gốc. Đáng chú ý, nguy cơ gian lận xuất xứ nông sản, gỗ và sản phẩm gỗ đòi hỏi kiểm soát chặt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hồ sơ xuất xứ, chủ động ngăn chặn gian lận thương mại, chuyển tải bất hợp pháp.

Để tăng cường quản lý, Bộ đang đẩy mạnh hoàn thiện cơ chế, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên ngành về giống cây trồng, vật tư nông nghiệp, an toàn thực phẩm, lâm nghiệp và thủy sản. Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông lâm thủy sản cũng đã được vận hành thử nghiệm, tiếp tục hoàn thiện dữ liệu nhằm nâng cao tính minh bạch, kiểm soát chất lượng và phát hiện sớm gian lận.

Tuy nhiên, công tác quản lý còn khó khăn do sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, địa bàn rộng, lực lượng kiểm tra cơ sở mỏng; tình trạng lạm dụng hóa chất, kháng sinh, chất cấm chưa được kiểm soát toàn diện. Việc phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan đôi lúc chưa đồng bộ, trong khi nguồn tin báo, tố giác từ người dân và doanh nghiệp chưa phát huy đầy đủ vai trò giám sát.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Bộ Nông nghiệp và Môi trường phát biểu. Ảnh: Thu Hằng

Tăng phối hợp liên ngành, kiểm tra cao điểm trước Tết

Ông Trần Đức Đông đã ghi nhận kết quả triển khai công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả của Ban Chỉ đạo 389 Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đồng thời đề nghị Bộ tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thực thi công vụ.

Theo ông Đông, đây là nhiệm vụ liên quan đến nhiều bộ, ngành và lĩnh vực quản lý, do đó cần xác định rõ trách nhiệm, thẩm quyền của từng cơ quan, tăng cường phối hợp liên ngành, tránh chồng chéo trong kiểm tra, xử lý vi phạm.

Các lĩnh vực cần tập trung kiểm soát gồm thú y, thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, lâm sản và các mặt hàng có nguy cơ cao. Đặc biệt, việc kiểm soát chất cấm trong chăn nuôi, thuốc bảo vệ thực vật và quản lý động vật hoang dã thuộc diện kiểm soát theo Công ước CITES cần được triển khai quyết liệt, bảo đảm quản lý chặt chẽ nguồn gốc, hoạt động nuôi nhốt, vận chuyển và kinh doanh.

Đối với công tác an toàn thực phẩm, ông Trần Đức Đông đề nghị Bộ tăng cường phối hợp với Bộ Y tế, Bộ Công thương, Bộ Tài chính và các lực lượng chức năng, nhất là trong kiểm tra chuyên ngành tại cửa khẩu. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm, thẩm quyền của từng cơ quan theo định hướng thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm, bảo đảm quản lý thông suốt, hiệu quả.

Cùng với đó, cần đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu về hàng hóa và xử lý vi phạm hành chính, kết nối liên thông dữ liệu phục vụ kiểm tra, giám sát và truy xuất nguồn gốc. Công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật cũng cần được đổi mới nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tác hại của hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũn, khẳng định chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả là nhiệm vụ chính trị quan trọng, phải được triển khai thường xuyên, đồng bộ, gắn với trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu.

Bộ sẽ tiếp tục cụ thể hóa các nhiệm vụ tại Nghị quyết số 397/NQ-CP của Chính phủ và Kế hoạch số 460/KH-BNNMT, tập trung kiểm soát những lĩnh vực, mặt hàng có nguy cơ cao; đồng thời rà soát các quy định pháp luật thuộc phạm vi quản lý để kịp thời tham mưu sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách.

Trước mắt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tập trung triển khai kế hoạch kiểm tra cao điểm trong tháng 12/2026, hướng tới dịp Tết Dương lịch và Tết Nguyên đán 2027, ưu tiên các địa bàn, cơ sở sản xuất, kinh doanh và mặt hàng có nguy cơ cao./.